MBh, 3, 145
Select a line for its word-by-word analysis.
भक्तो ऽस्मान् औरसः पुत्रो भीम गृह्णातु मातरम् ॥ (१।३)
bhakto 'smān aurasaḥ putro bhīma gṛhṇātu mātaram ||
अक्षतः सह पाञ्चाल्या गच्छेयं गन्धमादनम् ॥ (२।२)
akṣataḥ saha pāñcālyā gaccheyaṃ gandhamādanam ||
स्कन्धम् आरोप्य भद्रं ते मध्ये ऽस्माकं विहायसा । (५।१)
skandham āropya bhadraṃ te madhye 'smākaṃ vihāyasā |
धर्मराजं च धौम्यं च राजपुत्रीं यमौ तथा । (६।२)
dharmarājaṃ ca dhaumyaṃ ca rājaputrīṃ yamau tathā |
एको ऽप्यहम् अलं वोढुं किम् उताद्य सहायवान् ॥ (६।३)
eko 'pyaham alaṃ voḍhuṃ kim utādya sahāyavān ||
एवम् उक्त्वा ततः कृष्णाम् उवाह स घटोत्कचः । (७।२)
evam uktvā tataḥ kṛṣṇām uvāha sa ghaṭotkacaḥ |
पाण्डूनां मध्यगो वीरः पाण्डवान् अपि चापरे ॥ (७।३)
pāṇḍūnāṃ madhyago vīraḥ pāṇḍavān api cāpare ||
ब्राह्मणांश् चापि तान् सर्वान् समुपादाय राक्षसाः । (९।१)
brāhmaṇāṃś cāpi tān sarvān samupādāya rākṣasāḥ |
नियोगाद् राक्षसेन्द्रस्य जग्मुर् भीमपराक्रमाः ॥ (९।२)
niyogād rākṣasendrasya jagmur bhīmaparākramāḥ ||
आलोकयन्तस् ते जग्मुर् विशालां बदरीं प्रति ॥ (१०।२)
ālokayantas te jagmur viśālāṃ badarīṃ prati ||
ते त्वाशुगतिभिर् वीरा राक्षसैस् तैर् महाबलैः । (११।१)
te tvāśugatibhir vīrā rākṣasais tair mahābalaiḥ |
उह्यमाना ययुः शीघ्रं महद् अध्वानम् अल्पवत् ॥ (११।२)
uhyamānā yayuḥ śīghraṃ mahad adhvānam alpavat ||
देशान् म्लेच्छगणाकीर्णान् नानारत्नाकरायुतान् । (१२।१)
deśān mlecchagaṇākīrṇān nānāratnākarāyutān |
तथा किम्पुरुषैश्चैव गन्धर्वैश् च समन्ततः ॥ (१३।२)
tathā kimpuruṣaiścaiva gandharvaiś ca samantataḥ ||
नानाविधैर् मृगैर् जुष्टान् वानरैश् चोपशोभितान् ॥ (१४।२)
nānāvidhair mṛgair juṣṭān vānaraiś copaśobhitān ||
ते व्यतीत्य बहून् देशान् उत्तरांश् च कुरून् अपि । (१५।१)
te vyatītya bahūn deśān uttarāṃś ca kurūn api |
ददृशुर् विविधाश्चर्यं कैलासं पर्वतोत्तमम् ॥ (१५।२)
dadṛśur vividhāścaryaṃ kailāsaṃ parvatottamam ||
उपेतं पादपैर् दिव्यैः सदापुष्पफलोपगैः ॥ (१६।२)
upetaṃ pādapair divyaiḥ sadāpuṣpaphalopagaiḥ ||
ददृशुस् तां च बदरीं वृत्तस्कन्धां मनोरमाम् । (१७।१)
dadṛśus tāṃ ca badarīṃ vṛttaskandhāṃ manoramām |
स्निग्धाम् अविरलच्छायां श्रिया परमया युताम् ॥ (१७।२)
snigdhām aviralacchāyāṃ śriyā paramayā yutām ||
पत्त्रैः स्निग्धैर् अविरलैर् उपेतां मृदुभिः शुभाम् । (१८।१)
pattraiḥ snigdhair aviralair upetāṃ mṛdubhiḥ śubhām |
विशालशाखां विस्तीर्णाम् अतिद्युतिसमन्विताम् ॥ (१८।२)
viśālaśākhāṃ vistīrṇām atidyutisamanvitām ||
फलैर् उपचितैर् दिव्यैर् आचितां स्वादुभिर् भृशम् । (१९।१)
phalair upacitair divyair ācitāṃ svādubhir bhṛśam |
मधुस्रवैः सदा दिव्यां महर्षिगणसेविताम् । (१९।२)
madhusravaiḥ sadā divyāṃ maharṣigaṇasevitām |
मदप्रमुदितैर् नित्यं नानाद्विजगणैर् युताम् ॥ (१९।३)
madapramuditair nityaṃ nānādvijagaṇair yutām ||
ताम् उपेत्य महात्मानः सह तैर् ब्राह्मणर्षभैः । (२२।१)
tām upetya mahātmānaḥ saha tair brāhmaṇarṣabhaiḥ |
अवतेरुस् ततः सर्वे राक्षसस्कन्धतः शनैः ॥ (२२।२)
avaterus tataḥ sarve rākṣasaskandhataḥ śanaiḥ ||
ततस् तम् आश्रमं पुण्यं नरनारायणाश्रितम् । (२३।१)
tatas tam āśramaṃ puṇyaṃ naranārāyaṇāśritam |
ददृशुः पाण्डवा राजन् सहिता द्विजपुंगवैः ॥ (२३।२)
dadṛśuḥ pāṇḍavā rājan sahitā dvijapuṃgavaiḥ ||
तमसा रहितं पुण्यम् अनामृष्टं रवेः करैः । (२४।१)
tamasā rahitaṃ puṇyam anāmṛṣṭaṃ raveḥ karaiḥ |
क्षुत्तृट्शीतोष्णदोषैश् च वर्जितं शोकनाशनम् ॥ (२४।२)
kṣuttṛṭśītoṣṇadoṣaiś ca varjitaṃ śokanāśanam ||
महर्षिगणसम्बाधं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समन्वितम् । (२५।१)
maharṣigaṇasambādhaṃ brāhmyā lakṣmyā samanvitam |
दुष्प्रवेशं महाराज नरैर् धर्मबहिष्कृतैः ॥ (२५।२)
duṣpraveśaṃ mahārāja narair dharmabahiṣkṛtaiḥ ||
दिव्यपुष्पोपहारैश् च सर्वतो ऽभिविराजितम् ॥ (२६।२)
divyapuṣpopahāraiś ca sarvato 'bhivirājitam ||
विशालैर् अग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैर् आचितं शुभैः । (२७।१)
viśālair agniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍair ācitaṃ śubhaiḥ |
महद्भिस् तोयकलशैः कठिनैश् चोपशोभितम् । (२७।२)
mahadbhis toyakalaśaiḥ kaṭhinaiś copaśobhitam |
शरण्यं सर्वभूतानां ब्रह्मघोषनिनादितम् ॥ (२७।३)
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ brahmaghoṣanināditam ||
दिव्यम् आश्रयणीयं तम् आश्रमं श्रमनाशनम् । (२८।१)
divyam āśrayaṇīyaṃ tam āśramaṃ śramanāśanam |
श्रिया युतम् अनिर्देश्यं देवचर्योपशोभितम् ॥ (२८।२)
śriyā yutam anirdeśyaṃ devacaryopaśobhitam ||
फलमूलाशनैर् दान्तैश् चीरकृष्णाजिनाम्बरैः । (२९।१)
phalamūlāśanair dāntaiś cīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |
महर्षिभिर् मोक्षपरैर् यतिभिर् नियतेन्द्रियैः । (३०।१)
maharṣibhir mokṣaparair yatibhir niyatendriyaiḥ |
ब्रह्मभूतैर् महाभागैर् उपेतं ब्रह्मवादिभिः ॥ (३०।२)
brahmabhūtair mahābhāgair upetaṃ brahmavādibhiḥ ||
सो ऽभ्यगच्छन् महातेजास् तान् ऋषीन् नियतः शुचिः । (३१।१)
so 'bhyagacchan mahātejās tān ṛṣīn niyataḥ śuciḥ |
भ्रातृभिः सहितो धीमान् धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (३१।२)
bhrātṛbhiḥ sahito dhīmān dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ||
दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते दृष्ट्वा प्राप्तं युधिष्ठिरम् । (३२।१)
divyajñānopapannās te dṛṣṭvā prāptaṃ yudhiṣṭhiram |
अभ्यगच्छन्त सुप्रीताः सर्व एव महर्षयः । (३२।२)
abhyagacchanta suprītāḥ sarva eva maharṣayaḥ |
आशीर्वादान् प्रयुञ्जानाः स्वाध्यायनिरता भृशम् ॥ (३२।३)
āśīrvādān prayuñjānāḥ svādhyāyaniratā bhṛśam ||
प्रीतास् ते तस्य सत्कारं विधिना पावकोपमाः । (३३।१)
prītās te tasya satkāraṃ vidhinā pāvakopamāḥ |
स तैः प्रीत्याथ सत्कारम् उपनीतं महर्षिभिः । (३४।१)
sa taiḥ prītyātha satkāram upanītaṃ maharṣibhiḥ |
प्रयतः प्रतिगृह्याथ धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (३४।२)
prayataḥ pratigṛhyātha dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ||
तं शक्रसदनप्रख्यं दिव्यगन्धं मनोरमम् । (३५।१)
taṃ śakrasadanaprakhyaṃ divyagandhaṃ manoramam |
प्रीतः स्वर्गोपमं पुण्यं पाण्डवः सह कृष्णया ॥ (३५।२)
prītaḥ svargopamaṃ puṇyaṃ pāṇḍavaḥ saha kṛṣṇayā ||
विवेश शोभया युक्तं भ्रातृभिश् च सहानघ । (३६।१)
viveśa śobhayā yuktaṃ bhrātṛbhiś ca sahānagha |
ब्राह्मणैर् वेदवेदाङ्गपारगैश् च सहाच्युतः ॥ (३६।२)
brāhmaṇair vedavedāṅgapāragaiś ca sahācyutaḥ ||
तत्रापश्यत् स धर्मात्मा देवदेवर्षिपूजितम् । (३७।१)
tatrāpaśyat sa dharmātmā devadevarṣipūjitam |
ताम् उपेत्य महात्मानस् ते ऽवसन् ब्राह्मणैः सह ॥ (३८।२)
tām upetya mahātmānas te 'vasan brāhmaṇaiḥ saha ||
हिरण्यशिखरं चैव तच्च बिन्दुसरः शिवम् ॥ (३९।२)
hiraṇyaśikharaṃ caiva tacca bindusaraḥ śivam ||
भागीरथीं सुतीर्थां च शीतामलजलां शिवाम् । (४०।१)
bhāgīrathīṃ sutīrthāṃ ca śītāmalajalāṃ śivām |
दिव्यपुष्पसमाकीर्णां मनसः प्रीतिवर्धनीम् । (४१।१)
divyapuṣpasamākīrṇāṃ manasaḥ prītivardhanīm |
वीक्षमाणा महात्मानो विजह्रुस् तत्र पाण्डवाः ॥ (४१।२)
vīkṣamāṇā mahātmāno vijahrus tatra pāṇḍavāḥ ||
तत्र देवान् पितॄंश् चैव तर्पयन्तः पुनः पुनः । (४२।१)
tatra devān pitṝṃś caiva tarpayantaḥ punaḥ punaḥ |
ब्राह्मणैः सहिता वीरा न्यवसन् पुरुषर्षभाः ॥ (४२।२)
brāhmaṇaiḥ sahitā vīrā nyavasan puruṣarṣabhāḥ ||
कृष्णायास् तत्र पश्यन्तः क्रीडितान्यमरप्रभाः । (४३।१)
kṛṣṇāyās tatra paśyantaḥ krīḍitānyamaraprabhāḥ |
विचित्राणि नरव्याघ्रा रेमिरे तत्र पाण्डवाः ॥ (४३।२)
vicitrāṇi naravyāghrā remire tatra pāṇḍavāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.