महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 145

443 of 1995 · 93 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

धर्मज्ञो बलवाञ्शूरः सद्यो राक्षसपुंगवः । (१।२)

dharmajño balavāñśūraḥ sadyo rākṣasapuṃgavaḥ |

1.3१.३

भक्तो ऽस्मान् औरसः पुत्रो भीम गृह्णातु मातरम् ॥ (१।३)

bhakto 'smān aurasaḥ putro bhīma gṛhṇātu mātaram ||

2.1२.१

तव भीम बलेनाहम् अतिभीमपराक्रम । (२।१)

tava bhīma balenāham atibhīmaparākrama |

2.2२.२

अक्षतः सह पाञ्चाल्या गच्छेयं गन्धमादनम् ॥ (२।२)

akṣataḥ saha pāñcālyā gaccheyaṃ gandhamādanam ||

3.1३.१

वैशम्पायन उवाच । (३।१)

vaiśampāyana uvāca

3.2३.२

भ्रातुर् वचनम् आज्ञाय भीमसेनो घटोत्कचम् । (३।२)

bhrātur vacanam ājñāya bhīmaseno ghaṭotkacam |

3.3३.३

आदिदेश नरव्याघ्रस् तनयं शत्रुकर्शनम् ॥ (३।३)

ādideśa naravyāghras tanayaṃ śatrukarśanam ||

4.1४.१

हैडिम्बेय परिश्रान्ता तव मातापराजिता । (४।१)

haiḍimbeya pariśrāntā tava mātāparājitā |

4.2४.२

त्वं च कामगमस् तात बलवान् वह तां खग ॥ (४।२)

tvaṃ ca kāmagamas tāta balavān vaha tāṃ khaga ||

5.1५.१

स्कन्धम् आरोप्य भद्रं ते मध्ये ऽस्माकं विहायसा । (५।१)

skandham āropya bhadraṃ te madhye 'smākaṃ vihāyasā |

5.2५.२

गच्छ नीचिकया गत्या यथा चैनां न पीडयेः ॥ (५।२)

gaccha nīcikayā gatyā yathā caināṃ na pīḍayeḥ ||

6.1६.१

घटोत्कच उवाच । (६।१)

ghaṭotkaca uvāca

6.2६.२

धर्मराजं च धौम्यं च राजपुत्रीं यमौ तथा । (६।२)

dharmarājaṃ ca dhaumyaṃ ca rājaputrīṃ yamau tathā |

6.3६.३

एको ऽप्यहम् अलं वोढुं किम् उताद्य सहायवान् ॥ (६।३)

eko 'pyaham alaṃ voḍhuṃ kim utādya sahāyavān ||

7.1७.१

वैशम्पायन उवाच । (७।१)

vaiśampāyana uvāca

7.2७.२

एवम् उक्त्वा ततः कृष्णाम् उवाह स घटोत्कचः । (७।२)

evam uktvā tataḥ kṛṣṇām uvāha sa ghaṭotkacaḥ |

7.3७.३

पाण्डूनां मध्यगो वीरः पाण्डवान् अपि चापरे ॥ (७।३)

pāṇḍūnāṃ madhyago vīraḥ pāṇḍavān api cāpare ||

8.1८.१

लोमशः सिद्धमार्गेण जगामानुपमद्युतिः । (८।१)

lomaśaḥ siddhamārgeṇa jagāmānupamadyutiḥ |

8.2८.२

स्वेनैवात्मप्रभावेन द्वितीय इव भास्करः ॥ (८।२)

svenaivātmaprabhāvena dvitīya iva bhāskaraḥ ||

9.1९.१

ब्राह्मणांश् चापि तान् सर्वान् समुपादाय राक्षसाः । (९।१)

brāhmaṇāṃś cāpi tān sarvān samupādāya rākṣasāḥ |

9.2९.२

नियोगाद् राक्षसेन्द्रस्य जग्मुर् भीमपराक्रमाः ॥ (९।२)

niyogād rākṣasendrasya jagmur bhīmaparākramāḥ ||

10.1१०.१

एवं सुरमणीयानि वनान्युपवनानि च । (१०।१)

evaṃ suramaṇīyāni vanānyupavanāni ca |

10.2१०.२

आलोकयन्तस् ते जग्मुर् विशालां बदरीं प्रति ॥ (१०।२)

ālokayantas te jagmur viśālāṃ badarīṃ prati ||

11.1११.१

ते त्वाशुगतिभिर् वीरा राक्षसैस् तैर् महाबलैः । (११।१)

te tvāśugatibhir vīrā rākṣasais tair mahābalaiḥ |

11.2११.२

उह्यमाना ययुः शीघ्रं महद् अध्वानम् अल्पवत् ॥ (११।२)

uhyamānā yayuḥ śīghraṃ mahad adhvānam alpavat ||

12.1१२.१

देशान् म्लेच्छगणाकीर्णान् नानारत्नाकरायुतान् । (१२।१)

deśān mlecchagaṇākīrṇān nānāratnākarāyutān |

12.2१२.२

ददृशुर् गिरिपादांश् च नानाधातुसमाचितान् ॥ (१२।२)

dadṛśur giripādāṃś ca nānādhātusamācitān ||

13.1१३.१

विद्याधरगणाकीर्णान् युतान् वानरकिंनरैः । (१३।१)

vidyādharagaṇākīrṇān yutān vānarakiṃnaraiḥ |

13.2१३.२

तथा किम्पुरुषैश्चैव गन्धर्वैश् च समन्ततः ॥ (१३।२)

tathā kimpuruṣaiścaiva gandharvaiś ca samantataḥ ||

14.1१४.१

नदीजालसमाकीर्णान् नानापक्षिरुताकुलान् । (१४।१)

nadījālasamākīrṇān nānāpakṣirutākulān |

14.2१४.२

नानाविधैर् मृगैर् जुष्टान् वानरैश् चोपशोभितान् ॥ (१४।२)

nānāvidhair mṛgair juṣṭān vānaraiś copaśobhitān ||

15.1१५.१

ते व्यतीत्य बहून् देशान् उत्तरांश् च कुरून् अपि । (१५।१)

te vyatītya bahūn deśān uttarāṃś ca kurūn api |

15.2१५.२

ददृशुर् विविधाश्चर्यं कैलासं पर्वतोत्तमम् ॥ (१५।२)

dadṛśur vividhāścaryaṃ kailāsaṃ parvatottamam ||

16.1१६.१

तस्याभ्याशे तु ददृशुर् नरनारायणाश्रमम् । (१६।१)

tasyābhyāśe tu dadṛśur naranārāyaṇāśramam |

16.2१६.२

उपेतं पादपैर् दिव्यैः सदापुष्पफलोपगैः ॥ (१६।२)

upetaṃ pādapair divyaiḥ sadāpuṣpaphalopagaiḥ ||

17.1१७.१

ददृशुस् तां च बदरीं वृत्तस्कन्धां मनोरमाम् । (१७।१)

dadṛśus tāṃ ca badarīṃ vṛttaskandhāṃ manoramām |

17.2१७.२

स्निग्धाम् अविरलच्छायां श्रिया परमया युताम् ॥ (१७।२)

snigdhām aviralacchāyāṃ śriyā paramayā yutām ||

18.1१८.१

पत्त्रैः स्निग्धैर् अविरलैर् उपेतां मृदुभिः शुभाम् । (१८।१)

pattraiḥ snigdhair aviralair upetāṃ mṛdubhiḥ śubhām |

18.2१८.२

विशालशाखां विस्तीर्णाम् अतिद्युतिसमन्विताम् ॥ (१८।२)

viśālaśākhāṃ vistīrṇām atidyutisamanvitām ||

19.1१९.१

फलैर् उपचितैर् दिव्यैर् आचितां स्वादुभिर् भृशम् । (१९।१)

phalair upacitair divyair ācitāṃ svādubhir bhṛśam |

19.2१९.२

मधुस्रवैः सदा दिव्यां महर्षिगणसेविताम् । (१९।२)

madhusravaiḥ sadā divyāṃ maharṣigaṇasevitām |

19.3१९.३

मदप्रमुदितैर् नित्यं नानाद्विजगणैर् युताम् ॥ (१९।३)

madapramuditair nityaṃ nānādvijagaṇair yutām ||

20.1२०.१

अदंशमशके देशे बहुमूलफलोदके । (२०।१)

adaṃśamaśake deśe bahumūlaphalodake |

20.2२०.२

नीलशाद्वलसंछन्ने देवगन्धर्वसेविते ॥ (२०।२)

nīlaśādvalasaṃchanne devagandharvasevite ||

21.1२१.१

सुसमीकृतभूभागे स्वभावविहिते शुभे । (२१।१)

susamīkṛtabhūbhāge svabhāvavihite śubhe |

21.2२१.२

जातां हिममृदुस्पर्शे देशे ऽपहतकण्टके ॥ (२१।२)

jātāṃ himamṛdusparśe deśe 'pahatakaṇṭake ||

22.1२२.१

ताम् उपेत्य महात्मानः सह तैर् ब्राह्मणर्षभैः । (२२।१)

tām upetya mahātmānaḥ saha tair brāhmaṇarṣabhaiḥ |

22.2२२.२

अवतेरुस् ततः सर्वे राक्षसस्कन्धतः शनैः ॥ (२२।२)

avaterus tataḥ sarve rākṣasaskandhataḥ śanaiḥ ||

23.1२३.१

ततस् तम् आश्रमं पुण्यं नरनारायणाश्रितम् । (२३।१)

tatas tam āśramaṃ puṇyaṃ naranārāyaṇāśritam |

23.2२३.२

ददृशुः पाण्डवा राजन् सहिता द्विजपुंगवैः ॥ (२३।२)

dadṛśuḥ pāṇḍavā rājan sahitā dvijapuṃgavaiḥ ||

24.1२४.१

तमसा रहितं पुण्यम् अनामृष्टं रवेः करैः । (२४।१)

tamasā rahitaṃ puṇyam anāmṛṣṭaṃ raveḥ karaiḥ |

24.2२४.२

क्षुत्तृट्शीतोष्णदोषैश् च वर्जितं शोकनाशनम् ॥ (२४।२)

kṣuttṛṭśītoṣṇadoṣaiś ca varjitaṃ śokanāśanam ||

25.1२५.१

महर्षिगणसम्बाधं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समन्वितम् । (२५।१)

maharṣigaṇasambādhaṃ brāhmyā lakṣmyā samanvitam |

25.2२५.२

दुष्प्रवेशं महाराज नरैर् धर्मबहिष्कृतैः ॥ (२५।२)

duṣpraveśaṃ mahārāja narair dharmabahiṣkṛtaiḥ ||

26.1२६.१

बलिहोमार्चितं दिव्यं सुसंमृष्टानुलेपनम् । (२६।१)

balihomārcitaṃ divyaṃ susaṃmṛṣṭānulepanam |

26.2२६.२

दिव्यपुष्पोपहारैश् च सर्वतो ऽभिविराजितम् ॥ (२६।२)

divyapuṣpopahāraiś ca sarvato 'bhivirājitam ||

27.1२७.१

विशालैर् अग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैर् आचितं शुभैः । (२७।१)

viśālair agniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍair ācitaṃ śubhaiḥ |

27.2२७.२

महद्भिस् तोयकलशैः कठिनैश् चोपशोभितम् । (२७।२)

mahadbhis toyakalaśaiḥ kaṭhinaiś copaśobhitam |

27.3२७.३

शरण्यं सर्वभूतानां ब्रह्मघोषनिनादितम् ॥ (२७।३)

śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ brahmaghoṣanināditam ||

28.1२८.१

दिव्यम् आश्रयणीयं तम् आश्रमं श्रमनाशनम् । (२८।१)

divyam āśrayaṇīyaṃ tam āśramaṃ śramanāśanam |

28.2२८.२

श्रिया युतम् अनिर्देश्यं देवचर्योपशोभितम् ॥ (२८।२)

śriyā yutam anirdeśyaṃ devacaryopaśobhitam ||

29.1२९.१

फलमूलाशनैर् दान्तैश् चीरकृष्णाजिनाम्बरैः । (२९।१)

phalamūlāśanair dāntaiś cīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |

29.2२९.२

सूर्यवैश्वानरसमैस् तपसा भावितात्मभिः ॥ (२९।२)

sūryavaiśvānarasamais tapasā bhāvitātmabhiḥ ||

30.1३०.१

महर्षिभिर् मोक्षपरैर् यतिभिर् नियतेन्द्रियैः । (३०।१)

maharṣibhir mokṣaparair yatibhir niyatendriyaiḥ |

30.2३०.२

ब्रह्मभूतैर् महाभागैर् उपेतं ब्रह्मवादिभिः ॥ (३०।२)

brahmabhūtair mahābhāgair upetaṃ brahmavādibhiḥ ||

31.1३१.१

सो ऽभ्यगच्छन् महातेजास् तान् ऋषीन् नियतः शुचिः । (३१।१)

so 'bhyagacchan mahātejās tān ṛṣīn niyataḥ śuciḥ |

31.2३१.२

भ्रातृभिः सहितो धीमान् धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (३१।२)

bhrātṛbhiḥ sahito dhīmān dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ||

32.1३२.१

दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते दृष्ट्वा प्राप्तं युधिष्ठिरम् । (३२।१)

divyajñānopapannās te dṛṣṭvā prāptaṃ yudhiṣṭhiram |

32.2३२.२

अभ्यगच्छन्त सुप्रीताः सर्व एव महर्षयः । (३२।२)

abhyagacchanta suprītāḥ sarva eva maharṣayaḥ |

32.3३२.३

आशीर्वादान् प्रयुञ्जानाः स्वाध्यायनिरता भृशम् ॥ (३२।३)

āśīrvādān prayuñjānāḥ svādhyāyaniratā bhṛśam ||

33.1३३.१

प्रीतास् ते तस्य सत्कारं विधिना पावकोपमाः । (३३।१)

prītās te tasya satkāraṃ vidhinā pāvakopamāḥ |

33.2३३.२

उपाजह्रुश् च सलिलं पुष्पमूलफलं शुचि ॥ (३३।२)

upājahruś ca salilaṃ puṣpamūlaphalaṃ śuci ||

34.1३४.१

स तैः प्रीत्याथ सत्कारम् उपनीतं महर्षिभिः । (३४।१)

sa taiḥ prītyātha satkāram upanītaṃ maharṣibhiḥ |

34.2३४.२

प्रयतः प्रतिगृह्याथ धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (३४।२)

prayataḥ pratigṛhyātha dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ||

35.1३५.१

तं शक्रसदनप्रख्यं दिव्यगन्धं मनोरमम् । (३५।१)

taṃ śakrasadanaprakhyaṃ divyagandhaṃ manoramam |

35.2३५.२

प्रीतः स्वर्गोपमं पुण्यं पाण्डवः सह कृष्णया ॥ (३५।२)

prītaḥ svargopamaṃ puṇyaṃ pāṇḍavaḥ saha kṛṣṇayā ||

36.1३६.१

विवेश शोभया युक्तं भ्रातृभिश् च सहानघ । (३६।१)

viveśa śobhayā yuktaṃ bhrātṛbhiś ca sahānagha |

36.2३६.२

ब्राह्मणैर् वेदवेदाङ्गपारगैश् च सहाच्युतः ॥ (३६।२)

brāhmaṇair vedavedāṅgapāragaiś ca sahācyutaḥ ||

37.1३७.१

तत्रापश्यत् स धर्मात्मा देवदेवर्षिपूजितम् । (३७।१)

tatrāpaśyat sa dharmātmā devadevarṣipūjitam |

37.2३७.२

नरनारायणस्थानं भागीरथ्योपशोभितम् ॥ (३७।२)

naranārāyaṇasthānaṃ bhāgīrathyopaśobhitam ||

38.1३८.१

मधुस्रवफलां दिव्यां महर्षिगणसेविताम् । (३८।१)

madhusravaphalāṃ divyāṃ maharṣigaṇasevitām |

38.2३८.२

ताम् उपेत्य महात्मानस् ते ऽवसन् ब्राह्मणैः सह ॥ (३८।२)

tām upetya mahātmānas te 'vasan brāhmaṇaiḥ saha ||

39.1३९.१

आलोकयन्तो मैनाकं नानाद्विजगणायुतम् । (३९।१)

ālokayanto mainākaṃ nānādvijagaṇāyutam |

39.2३९.२

हिरण्यशिखरं चैव तच्च बिन्दुसरः शिवम् ॥ (३९।२)

hiraṇyaśikharaṃ caiva tacca bindusaraḥ śivam ||

40.1४०.१

भागीरथीं सुतीर्थां च शीतामलजलां शिवाम् । (४०।१)

bhāgīrathīṃ sutīrthāṃ ca śītāmalajalāṃ śivām |

40.2४०.२

मणिप्रवालप्रस्तारां पादपैर् उपशोभिताम् ॥ (४०।२)

maṇipravālaprastārāṃ pādapair upaśobhitām ||

41.1४१.१

दिव्यपुष्पसमाकीर्णां मनसः प्रीतिवर्धनीम् । (४१।१)

divyapuṣpasamākīrṇāṃ manasaḥ prītivardhanīm |

41.2४१.२

वीक्षमाणा महात्मानो विजह्रुस् तत्र पाण्डवाः ॥ (४१।२)

vīkṣamāṇā mahātmāno vijahrus tatra pāṇḍavāḥ ||

42.1४२.१

तत्र देवान् पितॄंश् चैव तर्पयन्तः पुनः पुनः । (४२।१)

tatra devān pitṝṃś caiva tarpayantaḥ punaḥ punaḥ |

42.2४२.२

ब्राह्मणैः सहिता वीरा न्यवसन् पुरुषर्षभाः ॥ (४२।२)

brāhmaṇaiḥ sahitā vīrā nyavasan puruṣarṣabhāḥ ||

43.1४३.१

कृष्णायास् तत्र पश्यन्तः क्रीडितान्यमरप्रभाः । (४३।१)

kṛṣṇāyās tatra paśyantaḥ krīḍitānyamaraprabhāḥ |

43.2४३.२

विचित्राणि नरव्याघ्रा रेमिरे तत्र पाण्डवाः ॥ (४३।२)

vicitrāṇi naravyāghrā remire tatra pāṇḍavāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 145

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit