वैशंपायन उवाच । (१।१)

अव्याहरति कौन्तेये धर्मराजे युधिष्ठिरे । (१।२)

भ्रातॄणां ब्रुवतां तांस्तान् विविधान् वेदनिश्चयान् ॥ (१।३)

महाभिजनसम्पन्ना श्रीमत्यायतलोचना । (२।१)

अभ्यभाषत राजेन्द्रं द्रौपदी योषितां वरा ॥ (२।२)

आसीनम् ऋषभं राज्ञां भ्रातृभिः परिवारितम् । (३।१)

सिंहशार्दूलसदृशैर् वारणैर् इव यूथपम् ॥ (३।२)

अभिमानवती नित्यं विशेषेण युधिष्ठिरे । (४।१)

लालिता सततं राज्ञा धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी ॥ (४।२)

आमन्त्र्य विपुलश्रोणी साम्ना परमवल्गुना । (५।१)

भर्तारम् अभिसम्प्रेक्ष्य ततो वचनम् अब्रवीत् ॥ (५।२)

इमे ते भ्रातरः पार्थ शुष्यन्त स्तोकका इव । (६।१)

वावाश्यमानास् तिष्ठन्ति न चैनान् अभिनन्दसे ॥ (६।२)

नन्दयैतान्महाराज मत्तान् इव महाद्विपान् । (७।१)

उपपन्नेन वाक्येन सततं दुःखभागिनः ॥ (७।२)

कथं द्वैतवने राजन् पूर्वम् उक्त्वा तथा वचः । (८।१)

भ्रातॄन् एतान् स्म सहिताञ् शीतवातातपार्दितान् ॥ (८।२)

वयं दुर्योधनं हत्वा मृधे भोक्ष्याम मेदिनीम् । (९।१)

सम्पूर्णां सर्वकामानाम् आहवे विजयैषिणः ॥ (९।२)

विरथांश्च रथान् कृत्वा निहत्य च महागजान् । (१०।१)

संस्तीर्य च रथैर् भूमिं ससादिभिर् अरिंदमाः ॥ (१०।२)

यजतां विविधैर् यज्ञैः समृद्धैर् आप्तदक्षिणैः । (११।१)

वनवासकृतं दुःखं भविष्यति सुखाय नः ॥ (११।२)

इत्येतान् एवम् उक्त्वा त्वं स्वयं धर्मभृतां वर । (१२।१)

कथम् अद्य पुनर् वीर विनिहंसि मनांस्युत ॥ (१२।२)

न क्लीबो वसुधां भुङ्क्ते न क्लीबो धनम् अश्नुते । (१३।१)

न क्लीबस्य गृहे पुत्रा मत्स्याः पङ्क इवासते ॥ (१३।२)

नादण्डः क्षत्रियो भाति नादण्डो भूतिम् अश्नुते । (१४।१)

नादण्डस्य प्रजा राज्ञः सुखम् एधन्ति भारत ॥ (१४।२)

मित्रता सर्वभूतेषु दानम् अध्ययनं तपः । (१५।१)

ब्राह्मणस्यैष धर्मः स्यान्न राज्ञो राजसत्तम ॥ (१५।२)

असतां प्रतिषेधश्च सतां च परिपालनम् । (१६।१)

एष राज्ञां परो धर्मः समरे चापलायनम् ॥ (१६।२)

यस्मिन् क्षमा च क्रोधश्च दानादाने भयाभये । (१७।१)

निग्रहानुग्रहौ चोभौ स वै धर्मविद् उच्यते ॥ (१७।२)

न श्रुतेन न दानेन न सान्त्वेन न चेज्यया । (१८।१)

त्वयेयं पृथिवी लब्धा नोत्कोचेन तथाप्युत ॥ (१८।२)

यत् तद् बलम् अमित्राणां तथा वीरसमुद्यतम् । (१९।१)

हस्त्यश्वरथसम्पन्नं त्रिभिर् अङ्गैर् महत्तरम् ॥ (१९।२)

रक्षितं द्रोणकर्णाभ्याम् अश्वत्थाम्ना कृपेण च । (२०।१)

तत् त्वया निहतं वीर तस्माद् भुङ्क्ष्व वसुंधराम् ॥ (२०।२)

जम्बूद्वीपो महाराज नानाजनपदायुतः । (२१।१)

त्वया पुरुषशार्दूल दण्डेन मृदितः प्रभो ॥ (२१।२)

जम्बूद्वीपेन सदृशः क्रौञ्चद्वीपो नराधिप । (२२।१)

अपरेण महामेरोर् दण्डेन मृदितस्त्वया ॥ (२२।२)

क्रौञ्चद्वीपेन सदृशः शाकद्वीपो नराधिप । (२३।१)

पूर्वेण तु महामेरोर् दण्डेन मृदितस्त्वया ॥ (२३।२)

उत्तरेण महामेरोः शाकद्वीपेन संमितः । (२४।१)

भद्राश्वः पुरुषव्याघ्र दण्डेन मृदितस्त्वया ॥ (२४।२)

द्वीपाश्च सान्तरद्वीपा नानाजनपदालयाः । (२५।१)

विगाह्य सागरं वीर दण्डेन मृदितास्त्वया ॥ (२५।२)

एतान्यप्रतिमानि त्वं कृत्वा कर्माणि भारत । (२६।१)

न प्रीयसे महाराज पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥ (२६।२)

स त्वं भ्रातॄन् इमान् दृष्ट्वा प्रतिनन्दस्व भारत । (२७।१)

ऋषभान् इव संमत्तान् गजेन्द्रान् ऊर्जितान् इव ॥ (२७।२)

अमरप्रतिमाः सर्वे शत्रुसाहाः परंतपाः । (२८।१)

एको ऽपि हि सुखायैषां क्षमः स्याद् इति मे मतिः ॥ (२८।२)

किं पुनः पुरुषव्याघ्राः पतयो मे नरर्षभाः । (२९।१)

समस्तानीन्द्रियाणीव शरीरस्य विचेष्टने ॥ (२९।२)

अनृतं माब्रवीच्छ्वश्रूः सर्वज्ञा सर्वदर्शिनी । (३०।१)

युधिष्ठिरस्त्वां पाञ्चालि सुखे धास्यत्यनुत्तमे ॥ (३०।२)

हत्वा राजसहस्राणि बहून्याशुपराक्रमः । (३१।१)

तद् व्यर्थं सम्प्रपश्यामि मोहात् तव जनाधिप ॥ (३१।२)

येषाम् उन्मत्तको ज्येष्ठः सर्वे तस्योपचारिणः । (३२।१)

तवोन्मादेन राजेन्द्र सोन्मादाः सर्वपाण्डवाः ॥ (३२।२)

यदि हि स्युर् अनुन्मत्ता भ्रातरस्ते जनाधिप । (३३।१)

बद्ध्वा त्वां नास्तिकैः सार्धं प्रशासेयुर् वसुंधराम् ॥ (३३।२)

कुरुते मूढम् एवं हि यः श्रेयो नाधिगच्छति । (३४।१)

धूपैर् अञ्जनयोगैश्च नस्यकर्मभिर् एव च । (३४।२)

भेषजैः स चिकित्स्यः स्याद् य उन्मार्गेण गच्छति ॥ (३४।३)

साहं सर्वाधमा लोके स्त्रीणां भरतसत्तम । (३५।१)

तथा विनिकृतामित्रैर् याहम् इच्छामि जीवितुम् ॥ (३५।२)

एतेषां यतमानानाम् उत्पद्यन्ते तु संपदः । (३६।१)

त्वं तु सर्वां महीं लब्ध्वा कुरुषे स्वयम् आपदम् ॥ (३६।२)

यथास्तां संमतौ राज्ञां पृथिव्यां राजसत्तमौ । (३७।१)

मान्धाता चाम्बरीषश्च तथा राजन् विराजसे ॥ (३७।२)

प्रशाधि पृथिवीं देवीं प्रजा धर्मेण पालयन् । (३८।१)

सपर्वतवनद्वीपां मा राजन् विमना भव ॥ (३८।२)

यजस्व विविधैर् यज्ञैर् जुह्वन्न् अग्नीन् प्रयच्छ च । (३९।१)

पुराणि भोगान् वासांसि द्विजातिभ्यो नृपोत्तम ॥ (३९।२)