MBh, 7, 44
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रविश्यैव तु राजेन्द्र क्षत्रियेन्द्रान्तकोपमः । (३।१)
praviśyaiva tu rājendra kṣatriyendrāntakopamaḥ |
सत्यश्रवसम् आदत्त व्याघ्रो मृगम् इवोल्बणम् ॥ (३।२)
satyaśravasam ādatta vyāghro mṛgam ivolbaṇam ||
प्रगृह्य विपुलं शस्त्रम् अभिमन्युम् उपाद्रवन् ॥ (४।२)
pragṛhya vipulaṃ śastram abhimanyum upādravan ||
अहं पूर्वम् अहं पूर्वम् इति क्षत्रियपुंगवाः । (५।१)
ahaṃ pūrvam ahaṃ pūrvam iti kṣatriyapuṃgavāḥ |
स्पर्धमानाः समाजग्मुर् जिघांसन्तो ऽर्जुनात्मजम् ॥ (५।२)
spardhamānāḥ samājagmur jighāṃsanto 'rjunātmajam ||
क्षत्रियाणाम् अनीकानि प्रद्रुतान्यभिधावताम् । (६।१)
kṣatriyāṇām anīkāni pradrutānyabhidhāvatām |
जग्रास तिमिर् आसाद्य क्षुद्रमत्स्यान् इवार्णवे ॥ (६।२)
jagrāsa timir āsādya kṣudramatsyān ivārṇave ||
न ते प्रतिन्यवर्तन्त समुद्राद् इव सिन्धवः ॥ (७।२)
na te pratinyavartanta samudrād iva sindhavaḥ ||
त्रस्ताम् आश्वासयन् सेनाम् अत्रस्तो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (९।२)
trastām āśvāsayan senām atrasto vākyam abravīt ||
अलं त्रासेन वः शूरा नैष कश्चिन्मयि स्थिते । (१०।१)
alaṃ trāsena vaḥ śūrā naiṣa kaścinmayi sthite |
अहम् एनं ग्रहीष्यामि जीवग्राहं न संशयः ॥ (१०।२)
aham enaṃ grahīṣyāmi jīvagrāhaṃ na saṃśayaḥ ||
एवम् उक्त्वा तु सौभद्रम् अभिदुद्राव वीर्यवान् । (११।१)
evam uktvā tu saubhadram abhidudrāva vīryavān |
सो ऽभिमन्युं त्रिभिर् बाणैर् विद्ध्वा वक्षस्यथानदत् । (१२।१)
so 'bhimanyuṃ tribhir bāṇair viddhvā vakṣasyathānadat |
त्रिभिश्च दक्षिणे बाहौ सव्ये च निशितैस्त्रिभिः ॥ (१२।२)
tribhiśca dakṣiṇe bāhau savye ca niśitaistribhiḥ ||
स तस्येष्वसनं छित्त्वा फाल्गुणिः सव्यदक्षिणौ । (१३।१)
sa tasyeṣvasanaṃ chittvā phālguṇiḥ savyadakṣiṇau |
भुजौ शिरश्च स्वक्षिभ्रु क्षितौ क्षिप्रम् अपातयत् ॥ (१३।२)
bhujau śiraśca svakṣibhru kṣitau kṣipram apātayat ||
दृष्ट्वा रुक्मरथं रुग्णं पुत्रं शल्यस्य मानिनम् । (१४।१)
dṛṣṭvā rukmarathaṃ rugṇaṃ putraṃ śalyasya māninam |
जीवग्राहं जिघृक्षन्तं सौभद्रेण यशस्विना ॥ (१४।२)
jīvagrāhaṃ jighṛkṣantaṃ saubhadreṇa yaśasvinā ||
संग्रामदुर्मदा राजन् राजपुत्राः प्रहारिणः । (१५।१)
saṃgrāmadurmadā rājan rājaputrāḥ prahāriṇaḥ |
वयस्याः शल्यपुत्रस्य सुवर्णविकृतध्वजाः ॥ (१५।२)
vayasyāḥ śalyaputrasya suvarṇavikṛtadhvajāḥ ||
शूरैः शिक्षाबलोपेतैस्तरुणैर् अत्यमर्षणैः । (१७।१)
śūraiḥ śikṣābalopetaistaruṇair atyamarṣaṇaiḥ |
दृष्ट्वैकं समरे शूरं सौभद्रम् अपराजितम् ॥ (१७।२)
dṛṣṭvaikaṃ samare śūraṃ saubhadram aparājitam ||
छाद्यमानं शरव्रातैर् हृष्टो दुर्योधनो ऽभवत् । (१८।१)
chādyamānaṃ śaravrātair hṛṣṭo duryodhano 'bhavat |
सुवर्णपुङ्खैर् इषुभिर् नानालिङ्गैस्त्रिभिस्त्रिभिः । (१९।१)
suvarṇapuṅkhair iṣubhir nānāliṅgaistribhistribhiḥ |
अदृश्यम् आर्जुनिं चक्रुर् निमेषात् ते नृपात्मजाः ॥ (१९।२)
adṛśyam ārjuniṃ cakrur nimeṣāt te nṛpātmajāḥ ||
ससूताश्वध्वजं तस्य स्यन्दनं तं च मारिष । (२०।१)
sasūtāśvadhvajaṃ tasya syandanaṃ taṃ ca māriṣa |
स गाढविद्धः क्रुद्धश्च तोत्त्रैर् गज इवार्दितः । (२१।१)
sa gāḍhaviddhaḥ kruddhaśca tottrair gaja ivārditaḥ |
गान्धर्वम् अस्त्रम् आयच्छद् रथमायां च योजयत् ॥ (२१।२)
gāndharvam astram āyacchad rathamāyāṃ ca yojayat ||
अर्जुनेन तपस्तप्त्वा गन्धर्वेभ्यो यद् आहृतम् । (२२।१)
arjunena tapastaptvā gandharvebhyo yad āhṛtam |
तुम्बुरुप्रमुखेभ्यो वै तेनामोहयताहितान् ॥ (२२।२)
tumburupramukhebhyo vai tenāmohayatāhitān ||
अलातचक्रवत् संख्ये क्षिप्रम् अस्त्राणि दर्शयन् ॥ (२३।२)
alātacakravat saṃkhye kṣipram astrāṇi darśayan ||
प्राणाः प्राणभृतां संख्ये प्रेषिता निशितैः शरैः । (२५।१)
prāṇāḥ prāṇabhṛtāṃ saṃkhye preṣitā niśitaiḥ śaraiḥ |
राजन् प्रापुर् अमुं लोकं शरीराण्यवनिं ययुः ॥ (२५।२)
rājan prāpur amuṃ lokaṃ śarīrāṇyavaniṃ yayuḥ ||
धनूंष्यश्वान्नियन्तॄंश्च ध्वजान् बाहूंश्च साङ्गदान् । (२६।१)
dhanūṃṣyaśvānniyantṝṃśca dhvajān bāhūṃśca sāṅgadān |
शिरांसि च शितैर् भल्लैस्तेषां चिछेद फाल्गुनिः ॥ (२६।२)
śirāṃsi ca śitair bhallaisteṣāṃ cicheda phālguniḥ ||
राजपुत्रशतं तद्वत् सौभद्रेणापतद्धतम् ॥ (२७।२)
rājaputraśataṃ tadvat saubhadreṇāpataddhatam ||
क्रुद्धाशीविषसंकाशान् सुकुमारान् सुखोचितान् । (२८।१)
kruddhāśīviṣasaṃkāśān sukumārān sukhocitān |
एकेन निहतान् दृष्ट्वा भीतो दुर्योधनो ऽभवत् ॥ (२८।२)
ekena nihatān dṛṣṭvā bhīto duryodhano 'bhavat ||
रथिनः कुञ्जरान् अश्वान् पदातींश्चावमर्दितान् । (२९।१)
rathinaḥ kuñjarān aśvān padātīṃścāvamarditān |
दृष्ट्वा दुर्योधनः क्षिप्रम् उपायात् तम् अमर्षितः ॥ (२९।२)
dṛṣṭvā duryodhanaḥ kṣipram upāyāt tam amarṣitaḥ ||
तयोः क्षणम् इवापूर्णः संग्रामः समपद्यत । (३०।१)
tayoḥ kṣaṇam ivāpūrṇaḥ saṃgrāmaḥ samapadyata |
अथाभवत् ते विमुखः पुत्रः शरशतार्दितः ॥ (३०।२)
athābhavat te vimukhaḥ putraḥ śaraśatārditaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.