धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

एवम् एतन् महाप्राज्ञ यथा वदसि नो मुने । (१।२)

अहं चैव विजानामि सर्वे चेमे नराधिपाः ॥ (१।३)

भवांस्तु मन्यते साधु यत् कुरूणां सुखोदयम् । (२।१)

तद् एव विदुरो ऽप्याह भीष्मो द्रोणश् च मां मुने ॥ (२।२)

यदि त्व् अहम् अनुग्राह्यः कौरवेषु दया यदि । (३।१)

अनुशाधि दुरात्मानं पुत्रं दुर्योधनं मम ॥ (३।२)

व्यास उवाच । (४।१)

अयम् आयाति वै राजन् मैत्रेयो भगवान् ऋषिः । (४।२)

अन्वीय पाण्डवान् भ्रातॄन् इहैवास्मद्दिदृक्षया ॥ (४।३)

एष दुर्योधनं पुत्रं तव राजन् महान् ऋषिः । (५।१)

अनुशास्ता यथान्यायं शमायास्य कुलस्य ते ॥ (५।२)

ब्रूयाद् यद् एष राजेन्द्र तत् कार्यम् अविशङ्कया । (६।१)

अक्रियायां हि कार्यस्य पुत्रं ते शप्स्यते रुषा ॥ (६।२)

वैशम्पायन उवाच । (७।१)

एवम् उक्त्वा ययौ व्यासो मैत्रेयः प्रत्यदृश्यत । (७।२)

पूजया प्रतिजग्राह सपुत्रस् तं नराधिपः ॥ (७।३)

दत्त्वार्घ्याद्याः क्रियाः सर्वा विश्रान्तं मुनिपुंगवम् । (८।१)

प्रश्रयेणाब्रवीद् राजा धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः ॥ (८।२)

सुखेनागमनं कच्चिद् भगवन् कुरुजाङ्गले । (९।१)

कच्चित् कुशलिनो वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः ॥ (९।२)

समये स्थातुम् इच्छन्ति कच्चिच् च पुरुषर्षभाः । (१०।१)

कच्चित् कुरूणां सौभ्रात्रम् अव्युच्छिन्नं भविष्यति ॥ (१०।२)

मैत्रेय उवाच । (११।१)

तीर्थयात्राम् अनुक्रामन् प्राप्तो ऽस्मि कुरुजाङ्गलम् । (११।२)

यदृच्छया धर्मराजं दृष्टवान् काम्यके वने ॥ (११।३)

तं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम् । (१२।१)

समाजग्मुर् महात्मानं द्रष्टुं मुनिगणाः प्रभो ॥ (१२।२)

तत्राश्रौषं महाराज पुत्राणां तव विभ्रमम् । (१३।१)

अनयं द्यूतरूपेण महापायम् उपस्थितम् ॥ (१३।२)

ततो ऽहं त्वाम् अनुप्राप्तः कौरवाणाम् अवेक्षया । (१४।१)

सदा ह्यभ्यधिकः स्नेहः प्रीतिश् च त्वयि मे प्रभो ॥ (१४।२)

नैतद् औपयिकं राजंस् त्वयि भीष्मे च जीवति । (१५।१)

यद् अन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते नराधिप ॥ (१५।२)

मेढीभूतः स्वयं राजन् निग्रहे प्रग्रहे भवान् । (१६।१)

किमर्थम् अनयं घोरम् उत्पतन्तम् उपेक्षसे ॥ (१६।२)

दस्यूनाम् इव यद्वृत्तं सभायां कुरुनन्दन । (१७।१)

तेन न भ्राजसे राजंस् तापसानां समागमे ॥ (१७।२)

वैशम्पायन उवाच । (१८।१)

ततो व्यावृत्य राजानं दुर्योधनम् अमर्षणम् । (१८।२)

उवाच श्लक्ष्णया वाचा मैत्रेयो भगवान् ऋषिः ॥ (१८।३)

दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वर । (१९।१)

वचनं मे महाप्राज्ञ ब्रुवतो यद्धितं तव ॥ (१९।२)

मा द्रुहः पाण्डवान् राजन् कुरुष्व हितम् आत्मनः । (२०।१)

पाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभ ॥ (२०।२)

ते हि सर्वे नरव्याघ्राः शूरा विक्रान्तयोधिनः । (२१।१)

सर्वे नागायुतप्राणा वज्रसंहनना दृढाः ॥ (२१।२)

सत्यव्रतपराः सर्वे सर्वे पुरुषमानिनः । (२२।१)

हन्तारो देवशत्रूणां रक्षसां कामरूपिणाम् । (२२।२)

हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस्य च रक्षसः ॥ (२२।३)

इतः प्रच्यवतां रात्रौ यः स तेषां महात्मनाम् । (२३।१)

आवृत्य मार्गं रौद्रात्मा तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥ (२३।२)

तं भीमः समरश्लाघी बलेन बलिनां वरः । (२४।१)

जघान पशुमारेण व्याघ्रः क्षुद्रमृगं यथा ॥ (२४।२)

पश्य दिग्विजये राजन् यथा भीमेन पातितः । (२५।१)

जरासंधो महेष्वासो नागायुतबलो युधि ॥ (२५।२)

सम्बन्धी वासुदेवश् च येषां श्यालश् च पार्षतः । (२६।१)

कस् तान् युधि समासीत जरामरणवान् नरः ॥ (२६।२)

तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर् भरतर्षभ । (२७।१)

कुरु मे वचनं राजन् मा मृत्युवशम् अन्वगाः ॥ (२७।२)

एवं तु ब्रुवतस् तस्य मैत्रेयस्य विशां पते । (२८।१)

ऊरुं गजकराकारं करेणाभिजघान सः ॥ (२८।२)

दुर्योधनः स्मितं कृत्वा चरणेनालिखन् महीम् । (२९।१)

न किंचिद् उक्त्वा दुर्मेधास् तस्थौ किंचिद् अवाङ्मुखः ॥ (२९।२)

तम् अशुश्रूषमाणं तु विलिखन्तं वसुंधराम् । (३०।१)

दृष्ट्वा दुर्योधनं राजन् मैत्रेयं कोप आविशत् ॥ (३०।२)

स कोपवशम् आपन्नो मैत्रेयो मुनिसत्तमः । (३१।१)

विधिना सम्प्रयुक्तश् च शापायास्य मनो दधे ॥ (३१।२)

ततः स वार्युपस्पृश्य कोपसंरक्तलोचनः । (३२।१)

मैत्रेयो धार्तराष्ट्रं तम् अशपद् दुष्टचेतसम् ॥ (३२।२)

यस्मात् त्वं माम् अनादृत्य नेमां वाचं चिकीर्षसि । (३३।१)

तस्माद् अस्याभिमानस्य सद्यः फलम् अवाप्नुहि ॥ (३३।२)

त्वदभिद्रोहसंयुक्तं युद्धम् उत्पत्स्यते महत् । (३४।१)

यत्र भीमो गदापातैस् तवोरुं भेत्स्यते बली ॥ (३४।२)

इत्य् एवम् उक्ते वचने धृतराष्ट्रो महीपतिः । (३५।१)

प्रसादयामास मुनिं नैतद् एवं भवेद् इति ॥ (३५।२)

मैत्रेय उवाच । (३६।१)

शमं यास्यति चेत् पुत्रस् तव राजन् यथा तथा । (३६।२)

शापो न भविता तात विपरीते भविष्यति ॥ (३६।३)

वैशम्पायन उवाच । (३७।१)

स विलक्षस् तु राजेन्द्र दुर्योधनपिता तदा । (३७।२)

मैत्रेयं प्राह किर्मीरः कथं भीमेन पातितः ॥ (३७।३)

मैत्रेय उवाच । (३८।१)

नाहं वक्ष्याम्यसूया ते न ते शुश्रूषते सुतः । (३८।२)

एष ते विदुरः सर्वम् आख्यास्यति गते मयि ॥ (३८।३)

वैशम्पायन उवाच । (३९।१)

इत्य् एवम् उक्त्वा मैत्रेयः प्रातिष्ठत यथागतम् । (३९।२)

किर्मीरवधसंविग्नो बहिर् दुर्योधनो ऽगमत् ॥ (३९।३)