MBh, 3, 25
Select a line for its word-by-word analysis.
अभ्यभाषत धर्मात्मा भ्रातॄन् सर्वान् युधिष्ठिरः ॥ (१।३)
abhyabhāṣata dharmātmā bhrātṝn sarvān yudhiṣṭhiraḥ ||
द्वादशेमाः समास्माभिर् वस्तव्यं निर्जने वने । (२।१)
dvādaśemāḥ samāsmābhir vastavyaṃ nirjane vane |
त्वया ह्युपासिता नित्यं ब्राह्मणा भरतर्षभ । (६।१)
tvayā hyupāsitā nityaṃ brāhmaṇā bharatarṣabha |
देवलोकाद् ब्रह्मलोकं गन्धर्वाप्सरसाम् अपि ॥ (७।२)
devalokād brahmalokaṃ gandharvāpsarasām api ||
सर्वा गतीर् विजानासि ब्राह्मणानां न संशयः । (८।१)
sarvā gatīr vijānāsi brāhmaṇānāṃ na saṃśayaḥ |
प्रभावांश् चैव वेत्थ त्वं सर्वेषाम् एव पार्थिव ॥ (८।२)
prabhāvāṃś caiva vettha tvaṃ sarveṣām eva pārthiva ||
यदि ते ऽनुमतं राजन् किं वान्यन् मन्यते भवान् ॥ (११।२)
yadi te 'numataṃ rājan kiṃ vānyan manyate bhavān ||
ममाप्य् एतन् मतं पार्थ त्वया यत् समुदाहृतम् । (१२।२)
mamāpy etan mataṃ pārtha tvayā yat samudāhṛtam |
गच्छाम पुण्यं विख्यातं महद् द्वैतवनं सरः ॥ (१२।३)
gacchāma puṇyaṃ vikhyātaṃ mahad dvaitavanaṃ saraḥ ||
ततस् ते प्रययुः सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः । (१३।२)
tatas te prayayuḥ sarve pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ |
ब्राह्मणैर् बहुभिः सार्धं पुण्यं द्वैतवनं सरः ॥ (१३।३)
brāhmaṇair bahubhiḥ sārdhaṃ puṇyaṃ dvaitavanaṃ saraḥ ||
ब्राह्मणाः साग्निहोत्राश् च तथैव च निरग्नयः । (१४।१)
brāhmaṇāḥ sāgnihotrāś ca tathaiva ca niragnayaḥ |
स्वाध्यायिनो भिक्षवश् च सजपा वनवासिनः ॥ (१४।२)
svādhyāyino bhikṣavaś ca sajapā vanavāsinaḥ ||
बहवो ब्राह्मणास् तत्र परिवव्रुर् युधिष्ठिरम् । (१५।१)
bahavo brāhmaṇās tatra parivavrur yudhiṣṭhiram |
ते यात्वा पाण्डवास् तत्र बहुभिर् ब्राह्मणैः सह । (१६।१)
te yātvā pāṇḍavās tatra bahubhir brāhmaṇaiḥ saha |
पुण्यं द्वैतवनं रम्यं विविशुर् भरतर्षभाः ॥ (१६।२)
puṇyaṃ dvaitavanaṃ ramyaṃ viviśur bharatarṣabhāḥ ||
तच्छालतालाम्रमधूकनीपकदम्बसर्जार्जुनकर्णिकारैः । (१७।१)
tacchālatālāmramadhūkanīpakadambasarjārjunakarṇikāraiḥ |
तपात्यये पुष्पधरैर् उपेतं महावनं राष्ट्रपतिर् ददर्श ॥ (१७।२)
tapātyaye puṣpadharair upetaṃ mahāvanaṃ rāṣṭrapatir dadarśa ||
महाद्रुमाणां शिखरेषु तस्थुर् मनोरमां वाचम् उदीरयन्तः । (१८।१)
mahādrumāṇāṃ śikhareṣu tasthur manoramāṃ vācam udīrayantaḥ |
मयूरदात्यूहचकोरसंघास् तस्मिन् वने काननकोकिलाश् च ॥ (१८।२)
mayūradātyūhacakorasaṃghās tasmin vane kānanakokilāś ca ||
करेणुयूथैः सह यूथपानां मदोत्कटानाम् अचलप्रभाणाम् । (१९।१)
kareṇuyūthaiḥ saha yūthapānāṃ madotkaṭānām acalaprabhāṇām |
महान्ति यूथानि महाद्विपानां तस्मिन् वने राष्ट्रपतिर् ददर्श ॥ (१९।२)
mahānti yūthāni mahādvipānāṃ tasmin vane rāṣṭrapatir dadarśa ||
मनोरमां भोगवतीम् उपेत्य धृतात्मनां चीरजटाधराणाम् । (२०।१)
manoramāṃ bhogavatīm upetya dhṛtātmanāṃ cīrajaṭādharāṇām |
तस्मिन् वने धर्मभृतां निवासे ददर्श सिद्धर्षिगणान् अनेकान् ॥ (२०।२)
tasmin vane dharmabhṛtāṃ nivāse dadarśa siddharṣigaṇān anekān ||
ततः स यानाद् अवरुह्य राजा सभ्रातृकः सजनः काननं तत् । (२१।१)
tataḥ sa yānād avaruhya rājā sabhrātṛkaḥ sajanaḥ kānanaṃ tat |
विवेश धर्मात्मवतां वरिष्ठस् त्रिविष्टपं शक्र इवामितौजाः ॥ (२१।२)
viveśa dharmātmavatāṃ variṣṭhas triviṣṭapaṃ śakra ivāmitaujāḥ ||
तं सत्यसंधं सहिताभिपेतुर् दिदृक्षवश् चारणसिद्धसंघाः । (२२।१)
taṃ satyasaṃdhaṃ sahitābhipetur didṛkṣavaś cāraṇasiddhasaṃghāḥ |
वनौकसश् चापि नरेन्द्रसिंहं मनस्विनं संपरिवार्य तस्थुः ॥ (२२।२)
vanaukasaś cāpi narendrasiṃhaṃ manasvinaṃ saṃparivārya tasthuḥ ||
स तत्र सिद्धान् अभिवाद्य सर्वान् प्रत्यर्चितो राजवद् देववच्च । (२३।१)
sa tatra siddhān abhivādya sarvān pratyarcito rājavad devavacca |
विवेश सर्वैः सहितो द्विजाग्र्यैः कृताञ्जलिर् धर्मभृतां वरिष्ठः ॥ (२३।२)
viveśa sarvaiḥ sahito dvijāgryaiḥ kṛtāñjalir dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ ||
स पुण्यशीलः पितृवन् महात्मा तपस्विभिर् धर्मपरैर् उपेत्य । (२४।१)
sa puṇyaśīlaḥ pitṛvan mahātmā tapasvibhir dharmaparair upetya |
प्रत्यर्चितः पुष्पधरस्य मूले महाद्रुमस्योपविवेश राजा ॥ (२४।२)
pratyarcitaḥ puṣpadharasya mūle mahādrumasyopaviveśa rājā ||
भीमश् च कृष्णा च धनंजयश् च यमौ च ते चानुचरा नरेन्द्रम् । (२५।१)
bhīmaś ca kṛṣṇā ca dhanaṃjayaś ca yamau ca te cānucarā narendram |
विमुच्य वाहान् अवरुह्य सर्वे तत्रोपतस्थुर् भरतप्रबर्हाः ॥ (२५।२)
vimucya vāhān avaruhya sarve tatropatasthur bharataprabarhāḥ ||
लतावतानावनतः स पाण्डवैर् महाद्रुमः पञ्चभिर् उग्रधन्विभिः । (२६।१)
latāvatānāvanataḥ sa pāṇḍavair mahādrumaḥ pañcabhir ugradhanvibhiḥ |
बभौ निवासोपगतैर् महात्मभिर् महागिरिर् वारणयूथपैर् इव ॥ (२६।२)
babhau nivāsopagatair mahātmabhir mahāgirir vāraṇayūthapair iva ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.