MBh, 7, 47
Select a line for its word-by-word analysis.
स कर्णं कर्णिना कर्णे पुनर् विव्याध फाल्गुनिः । (१।२)
sa karṇaṃ karṇinā karṇe punar vivyādha phālguniḥ |
शरैः पञ्चाशता चैनम् अविध्यत् कोपयन् भृशम् ॥ (१।३)
śaraiḥ pañcāśatā cainam avidhyat kopayan bhṛśam ||
प्रतिविव्याध राधेयस्तावद्भिर् अथ तं पुनः । (२।१)
prativivyādha rādheyastāvadbhir atha taṃ punaḥ |
कर्णं चाप्यकरोत् क्रुद्धो रुधिरोत्पीडवाहिनम् । (३।१)
karṇaṃ cāpyakarot kruddho rudhirotpīḍavāhinam |
कर्णो ऽपि विबभौ शूरः शरैश्चित्रो ऽसृगाप्लुतः ॥ (३।२)
karṇo 'pi vibabhau śūraḥ śaraiścitro 'sṛgāplutaḥ ||
अथ कर्णस्य सचिवान् षट् शूरांश्चित्रयोधिनः । (५।१)
atha karṇasya sacivān ṣaṭ śūrāṃścitrayodhinaḥ |
प्रत्यविध्यद् असंभ्रान्तस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (६।२)
pratyavidhyad asaṃbhrāntastad adbhutam ivābhavat ||
मागधस्य पुनः पुत्रं हत्वा षड्भिर् अजिह्मगैः । (७।१)
māgadhasya punaḥ putraṃ hatvā ṣaḍbhir ajihmagaiḥ |
तस्य दौःशासनिर् विद्ध्वा चतुर्भिश्चतुरो हयान् । (९।१)
tasya dauḥśāsanir viddhvā caturbhiścaturo hayān |
ततो दौःशासनिं कार्ष्णिर् विद्ध्वा सप्तभिर् आशुगैः । (१०।१)
tato dauḥśāsaniṃ kārṣṇir viddhvā saptabhir āśugaiḥ |
संरम्भाद् रक्तनयनो वाक्यम् उच्चैर् अथाब्रवीत् ॥ (१०।२)
saṃrambhād raktanayano vākyam uccair athābravīt ||
पिता तवाहवं त्यक्त्वा गतः कापुरुषो यथा । (११।१)
pitā tavāhavaṃ tyaktvā gataḥ kāpuruṣo yathā |
दिष्ट्या त्वम् अपि जानीषे योद्धुं न त्वद्य मोक्ष्यसे ॥ (११।२)
diṣṭyā tvam api jānīṣe yoddhuṃ na tvadya mokṣyase ||
नाराचं विससर्जास्मै तं द्रौणिस्त्रिभिर् आच्छिनत् ॥ (१२।२)
nārācaṃ visasarjāsmai taṃ drauṇistribhir ācchinat ||
तस्यार्जुनिर् ध्वजं छित्त्वा शल्यं त्रिभिर् अताडयत् । (१३।१)
tasyārjunir dhvajaṃ chittvā śalyaṃ tribhir atāḍayat |
तं शल्यो नवभिर् बाणैर् गार्ध्रपत्रैर् अताडयत् ॥ (१३।२)
taṃ śalyo navabhir bāṇair gārdhrapatrair atāḍayat ||
तस्यार्जुनिर् ध्वजं छित्त्वा उभौ च पार्ष्णिसारथी । (१४।१)
tasyārjunir dhvajaṃ chittvā ubhau ca pārṣṇisārathī |
तं विव्याधायसैः षड्भिः सो ऽपक्रामद् रथान्तरम् ॥ (१४।२)
taṃ vivyādhāyasaiḥ ṣaḍbhiḥ so 'pakrāmad rathāntaram ||
शत्रुंजयं चन्द्रकेतुं मेघवेगं सुवर्चसम् । (१५।१)
śatruṃjayaṃ candraketuṃ meghavegaṃ suvarcasam |
सूर्यभासं च पञ्चैतान् हत्वा विव्याध सौबलम् ॥ (१५।२)
sūryabhāsaṃ ca pañcaitān hatvā vivyādha saubalam ||
तं सौबलस्त्रिभिर् विद्ध्वा दुर्योधनम् अथाब्रवीत् । (१६।१)
taṃ saubalastribhir viddhvā duryodhanam athābravīt |
सर्व एनं प्रमथ्नीमः पुरैकैकं हिनस्ति नः ॥ (१६।२)
sarva enaṃ pramathnīmaḥ puraikaikaṃ hinasti naḥ ||
अथाब्रवीत् तदा द्रोणं कर्णो वैकर्तनो वृषा । (१७।१)
athābravīt tadā droṇaṃ karṇo vaikartano vṛṣā |
पुरा सर्वान् प्रमथ्नाति ब्रूह्यस्य वधम् आशु नः ॥ (१७।२)
purā sarvān pramathnāti brūhyasya vadham āśu naḥ ||
ततो द्रोणो महेष्वासः सर्वांस्तान् प्रत्यभाषत । (१८।१)
tato droṇo maheṣvāsaḥ sarvāṃstān pratyabhāṣata |
अस्ति वो ऽस्यान्तरं कश्चित् कुमारस्य प्रपश्यति ॥ (१८।२)
asti vo 'syāntaraṃ kaścit kumārasya prapaśyati ||
संदधानस्य विशिखाञ् शीघ्रं चैव विमुञ्चतः ॥ (२०।२)
saṃdadhānasya viśikhāñ śīghraṃ caiva vimuñcataḥ ||
आरुजन्न् इव मे प्राणान्मोहयन्न् अपि सायकैः । (२१।१)
ārujann iva me prāṇānmohayann api sāyakaiḥ |
अन्तरं यस्य संरब्धा न पश्यन्ति महारथाः ॥ (२२।२)
antaraṃ yasya saṃrabdhā na paśyanti mahārathāḥ ||
न विशेषं प्रपश्यामि रणे गाण्डीवधन्वनः ॥ (२३।२)
na viśeṣaṃ prapaśyāmi raṇe gāṇḍīvadhanvanaḥ ||
अथ कर्णः पुनर् द्रोणम् आहार्जुनिशरार्दितः । (२४।१)
atha karṇaḥ punar droṇam āhārjuniśarārditaḥ |
स्थातव्यम् इति तिष्ठामि पीड्यमानो ऽभिमन्युना ॥ (२४।२)
sthātavyam iti tiṣṭhāmi pīḍyamāno 'bhimanyunā ||
क्षिण्वन्ति हृदयं मे ऽद्य घोराः पावकतेजसः ॥ (२५।२)
kṣiṇvanti hṛdayaṃ me 'dya ghorāḥ pāvakatejasaḥ ||
तम् आचार्यो ऽब्रवीत् कर्णं शनकैः प्रहसन्न् इव । (२६।१)
tam ācāryo 'bravīt karṇaṃ śanakaiḥ prahasann iva |
ताम् एष निखिलां वेत्ति ध्रुवं परपुरंजयः ॥ (२७।२)
tām eṣa nikhilāṃ vetti dhruvaṃ parapuraṃjayaḥ ||
शक्यं त्वस्य धनुश्छेत्तुं ज्यां च बाणैः समाहितैः । (२८।१)
śakyaṃ tvasya dhanuśchettuṃ jyāṃ ca bāṇaiḥ samāhitaiḥ |
अथैनं विमुखीकृत्य पश्चात् प्रहरणं कुरु ॥ (२९।२)
athainaṃ vimukhīkṛtya paścāt praharaṇaṃ kuru ||
सधनुष्को न शक्यो ऽयम् अपि जेतुं सुरासुरैः । (३०।१)
sadhanuṣko na śakyo 'yam api jetuṃ surāsuraiḥ |
विरथं विधनुष्कं च कुरुष्वैनं यदीच्छसि ॥ (३०।२)
virathaṃ vidhanuṣkaṃ ca kuruṣvainaṃ yadīcchasi ||
तद् आचार्यवचः श्रुत्वा कर्णो वैकर्तनस्त्वरन् । (३१।१)
tad ācāryavacaḥ śrutvā karṇo vaikartanastvaran |
अस्यतो लघुहस्तस्य पृषत्कैर् धनुर् आच्छिनत् ॥ (३१।२)
asyato laghuhastasya pṛṣatkair dhanur ācchinat ||
अश्वान् अस्यावधीद् भोजो गौतमः पार्ष्णिसारथी । (३२।१)
aśvān asyāvadhīd bhojo gautamaḥ pārṣṇisārathī |
शेषास्तु छिन्नधन्वानं शरवर्षैर् अवाकिरन् ॥ (३२।२)
śeṣāstu chinnadhanvānaṃ śaravarṣair avākiran ||
स छिन्नधन्वा विरथः स्वधर्मम् अनुपालयन् । (३४।१)
sa chinnadhanvā virathaḥ svadharmam anupālayan |
खड्गचर्मधरः श्रीमान् उत्पपात विहायसम् ॥ (३४।२)
khaḍgacarmadharaḥ śrīmān utpapāta vihāyasam ||
मार्गैः स कैशिकाद्यैश्च लाघवेन बलेन च । (३५।१)
mārgaiḥ sa kaiśikādyaiśca lāghavena balena ca |
आर्जुनिर् व्यचरद् व्योम्नि भृशं वै पक्षिराड् इव ॥ (३५।२)
ārjunir vyacarad vyomni bhṛśaṃ vai pakṣirāḍ iva ||
मय्येव निपतत्येष सासिर् इत्यूर्ध्वदृष्टयः । (३६।१)
mayyeva nipatatyeṣa sāsir ityūrdhvadṛṣṭayaḥ |
विव्यधुस्तं महेष्वासाः समरे छिद्रदर्शिनः ॥ (३६।२)
vivyadhustaṃ maheṣvāsāḥ samare chidradarśinaḥ ||
तस्य द्रोणो ऽछिनन्मुष्टौ खड्गं मणिमयत्सरुम् । (३७।१)
tasya droṇo 'chinanmuṣṭau khaḍgaṃ maṇimayatsarum |
राधेयो निशितैर् बाणैर् व्यधमच्चर्म चोत्तमम् ॥ (३७।२)
rādheyo niśitair bāṇair vyadhamaccarma cottamam ||
व्यसिचर्मेषुपूर्णाङ्गः सो ऽन्तरिक्षात् पुनः क्षितिम् । (३८।१)
vyasicarmeṣupūrṇāṅgaḥ so 'ntarikṣāt punaḥ kṣitim |
आस्थितश्चक्रम् उद्यम्य द्रोणं क्रुद्धो ऽभ्यधावत ॥ (३८।२)
āsthitaścakram udyamya droṇaṃ kruddho 'bhyadhāvata ||
स चक्ररेणूज्ज्वलशोभिताङ्गो बभावतीवोन्नतचक्रपाणिः । (३९।१)
sa cakrareṇūjjvalaśobhitāṅgo babhāvatīvonnatacakrapāṇiḥ |
रणे ऽभिमन्युः क्षणदासुभद्रः स वासुभद्रानुकृतिं प्रकुर्वन् ॥ (३९।२)
raṇe 'bhimanyuḥ kṣaṇadāsubhadraḥ sa vāsubhadrānukṛtiṃ prakurvan ||
स्रुतरुधिरकृतैकरागवक्त्रो भ्रुकुटिपुटाकुटिलो ऽतिसिंहनादः । (४०।१)
srutarudhirakṛtaikarāgavaktro bhrukuṭipuṭākuṭilo 'tisiṃhanādaḥ |
प्रभुर् अमितबलो रणे ऽभिमन्युर् नृपवरमध्यगतो भृशं व्यराजत् ॥ (४०।२)
prabhur amitabalo raṇe 'bhimanyur nṛpavaramadhyagato bhṛśaṃ vyarājat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.