महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 47

1025 of 1995 · 81 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

स कर्णं कर्णिना कर्णे पुनर् विव्याध फाल्गुनिः । (१।२)

sa karṇaṃ karṇinā karṇe punar vivyādha phālguniḥ |

1.3१.३

शरैः पञ्चाशता चैनम् अविध्यत् कोपयन् भृशम् ॥ (१।३)

śaraiḥ pañcāśatā cainam avidhyat kopayan bhṛśam ||

2.1२.१

प्रतिविव्याध राधेयस्तावद्भिर् अथ तं पुनः । (२।१)

prativivyādha rādheyastāvadbhir atha taṃ punaḥ |

2.2२.२

स तैर् आचितसर्वाङ्गो बह्वशोभत भारत ॥ (२।२)

sa tair ācitasarvāṅgo bahvaśobhata bhārata ||

3.1३.१

कर्णं चाप्यकरोत् क्रुद्धो रुधिरोत्पीडवाहिनम् । (३।१)

karṇaṃ cāpyakarot kruddho rudhirotpīḍavāhinam |

3.2३.२

कर्णो ऽपि विबभौ शूरः शरैश्चित्रो ऽसृगाप्लुतः ॥ (३।२)

karṇo 'pi vibabhau śūraḥ śaraiścitro 'sṛgāplutaḥ ||

4.1४.१

तावुभौ शरचित्राङ्गौ रुधिरेण समुक्षितौ । (४।१)

tāvubhau śaracitrāṅgau rudhireṇa samukṣitau |

4.2४.२

बभूवतुर् महात्मानौ पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ (४।२)

babhūvatur mahātmānau puṣpitāviva kiṃśukau ||

5.1५.१

अथ कर्णस्य सचिवान् षट् शूरांश्चित्रयोधिनः । (५।१)

atha karṇasya sacivān ṣaṭ śūrāṃścitrayodhinaḥ |

5.2५.२

साश्वसूतध्वजरथान् सौभद्रो निजघान ह ॥ (५।२)

sāśvasūtadhvajarathān saubhadro nijaghāna ha ||

6.1६.१

अथेतरान्महेष्वासान् दशभिर् दशभिः शरैः । (६।१)

athetarānmaheṣvāsān daśabhir daśabhiḥ śaraiḥ |

6.2६.२

प्रत्यविध्यद् असंभ्रान्तस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (६।२)

pratyavidhyad asaṃbhrāntastad adbhutam ivābhavat ||

7.1७.१

मागधस्य पुनः पुत्रं हत्वा षड्भिर् अजिह्मगैः । (७।१)

māgadhasya punaḥ putraṃ hatvā ṣaḍbhir ajihmagaiḥ |

7.2७.२

साश्वं ससूतं तरुणम् अश्वकेतुम् अपातयत् ॥ (७।२)

sāśvaṃ sasūtaṃ taruṇam aśvaketum apātayat ||

8.1८.१

मार्त्तिकावतकं भोजं ततः कुञ्जरकेतनम् । (८।१)

mārttikāvatakaṃ bhojaṃ tataḥ kuñjaraketanam |

8.2८.२

क्षुरप्रेण समुन्मथ्य ननाद विसृजञ् शरान् ॥ (८।२)

kṣurapreṇa samunmathya nanāda visṛjañ śarān ||

9.1९.१

तस्य दौःशासनिर् विद्ध्वा चतुर्भिश्चतुरो हयान् । (९।१)

tasya dauḥśāsanir viddhvā caturbhiścaturo hayān |

9.2९.२

सूतम् एकेन विव्याध दशभिश्चार्जुनात्मजम् ॥ (९।२)

sūtam ekena vivyādha daśabhiścārjunātmajam ||

10.1१०.१

ततो दौःशासनिं कार्ष्णिर् विद्ध्वा सप्तभिर् आशुगैः । (१०।१)

tato dauḥśāsaniṃ kārṣṇir viddhvā saptabhir āśugaiḥ |

10.2१०.२

संरम्भाद् रक्तनयनो वाक्यम् उच्चैर् अथाब्रवीत् ॥ (१०।२)

saṃrambhād raktanayano vākyam uccair athābravīt ||

11.1११.१

पिता तवाहवं त्यक्त्वा गतः कापुरुषो यथा । (११।१)

pitā tavāhavaṃ tyaktvā gataḥ kāpuruṣo yathā |

11.2११.२

दिष्ट्या त्वम् अपि जानीषे योद्धुं न त्वद्य मोक्ष्यसे ॥ (११।२)

diṣṭyā tvam api jānīṣe yoddhuṃ na tvadya mokṣyase ||

12.1१२.१

एतावद् उक्त्वा वचनं कर्मारपरिमार्जितम् । (१२।१)

etāvad uktvā vacanaṃ karmāraparimārjitam |

12.2१२.२

नाराचं विससर्जास्मै तं द्रौणिस्त्रिभिर् आच्छिनत् ॥ (१२।२)

nārācaṃ visasarjāsmai taṃ drauṇistribhir ācchinat ||

13.1१३.१

तस्यार्जुनिर् ध्वजं छित्त्वा शल्यं त्रिभिर् अताडयत् । (१३।१)

tasyārjunir dhvajaṃ chittvā śalyaṃ tribhir atāḍayat |

13.2१३.२

तं शल्यो नवभिर् बाणैर् गार्ध्रपत्रैर् अताडयत् ॥ (१३।२)

taṃ śalyo navabhir bāṇair gārdhrapatrair atāḍayat ||

14.1१४.१

तस्यार्जुनिर् ध्वजं छित्त्वा उभौ च पार्ष्णिसारथी । (१४।१)

tasyārjunir dhvajaṃ chittvā ubhau ca pārṣṇisārathī |

14.2१४.२

तं विव्याधायसैः षड्भिः सो ऽपक्रामद् रथान्तरम् ॥ (१४।२)

taṃ vivyādhāyasaiḥ ṣaḍbhiḥ so 'pakrāmad rathāntaram ||

15.1१५.१

शत्रुंजयं चन्द्रकेतुं मेघवेगं सुवर्चसम् । (१५।१)

śatruṃjayaṃ candraketuṃ meghavegaṃ suvarcasam |

15.2१५.२

सूर्यभासं च पञ्चैतान् हत्वा विव्याध सौबलम् ॥ (१५।२)

sūryabhāsaṃ ca pañcaitān hatvā vivyādha saubalam ||

16.1१६.१

तं सौबलस्त्रिभिर् विद्ध्वा दुर्योधनम् अथाब्रवीत् । (१६।१)

taṃ saubalastribhir viddhvā duryodhanam athābravīt |

16.2१६.२

सर्व एनं प्रमथ्नीमः पुरैकैकं हिनस्ति नः ॥ (१६।२)

sarva enaṃ pramathnīmaḥ puraikaikaṃ hinasti naḥ ||

17.1१७.१

अथाब्रवीत् तदा द्रोणं कर्णो वैकर्तनो वृषा । (१७।१)

athābravīt tadā droṇaṃ karṇo vaikartano vṛṣā |

17.2१७.२

पुरा सर्वान् प्रमथ्नाति ब्रूह्यस्य वधम् आशु नः ॥ (१७।२)

purā sarvān pramathnāti brūhyasya vadham āśu naḥ ||

18.1१८.१

ततो द्रोणो महेष्वासः सर्वांस्तान् प्रत्यभाषत । (१८।१)

tato droṇo maheṣvāsaḥ sarvāṃstān pratyabhāṣata |

18.2१८.२

अस्ति वो ऽस्यान्तरं कश्चित् कुमारस्य प्रपश्यति ॥ (१८।२)

asti vo 'syāntaraṃ kaścit kumārasya prapaśyati ||

19.1१९.१

अन्वस्य पितरं ह्यद्य चरतः सर्वतोदिशम् । (१९।१)

anvasya pitaraṃ hyadya carataḥ sarvatodiśam |

19.2१९.२

शीघ्रतां नरसिंहस्य पाण्डवेयस्य पश्यत ॥ (१९।२)

śīghratāṃ narasiṃhasya pāṇḍaveyasya paśyata ||

20.1२०.१

धनुर्मण्डलम् एवास्य रथमार्गेषु दृश्यते । (२०।१)

dhanurmaṇḍalam evāsya rathamārgeṣu dṛśyate |

20.2२०.२

संदधानस्य विशिखाञ् शीघ्रं चैव विमुञ्चतः ॥ (२०।२)

saṃdadhānasya viśikhāñ śīghraṃ caiva vimuñcataḥ ||

21.1२१.१

आरुजन्न् इव मे प्राणान्मोहयन्न् अपि सायकैः । (२१।१)

ārujann iva me prāṇānmohayann api sāyakaiḥ |

21.2२१.२

प्रहर्षयति मा भूयः सौभद्रः परवीरहा ॥ (२१।२)

praharṣayati mā bhūyaḥ saubhadraḥ paravīrahā ||

22.1२२.१

अति मा नन्दयत्येष सौभद्रो विचरन् रणे । (२२।१)

ati mā nandayatyeṣa saubhadro vicaran raṇe |

22.2२२.२

अन्तरं यस्य संरब्धा न पश्यन्ति महारथाः ॥ (२२।२)

antaraṃ yasya saṃrabdhā na paśyanti mahārathāḥ ||

23.1२३.१

अस्यतो लघुहस्तस्य दिशः सर्वा महेषुभिः । (२३।१)

asyato laghuhastasya diśaḥ sarvā maheṣubhiḥ |

23.2२३.२

न विशेषं प्रपश्यामि रणे गाण्डीवधन्वनः ॥ (२३।२)

na viśeṣaṃ prapaśyāmi raṇe gāṇḍīvadhanvanaḥ ||

24.1२४.१

अथ कर्णः पुनर् द्रोणम् आहार्जुनिशरार्दितः । (२४।१)

atha karṇaḥ punar droṇam āhārjuniśarārditaḥ |

24.2२४.२

स्थातव्यम् इति तिष्ठामि पीड्यमानो ऽभिमन्युना ॥ (२४।२)

sthātavyam iti tiṣṭhāmi pīḍyamāno 'bhimanyunā ||

25.1२५.१

तेजस्विनः कुमारस्य शराः परमदारुणाः । (२५।१)

tejasvinaḥ kumārasya śarāḥ paramadāruṇāḥ |

25.2२५.२

क्षिण्वन्ति हृदयं मे ऽद्य घोराः पावकतेजसः ॥ (२५।२)

kṣiṇvanti hṛdayaṃ me 'dya ghorāḥ pāvakatejasaḥ ||

26.1२६.१

तम् आचार्यो ऽब्रवीत् कर्णं शनकैः प्रहसन्न् इव । (२६।१)

tam ācāryo 'bravīt karṇaṃ śanakaiḥ prahasann iva |

26.2२६.२

अभेद्यम् अस्य कवचं युवा चाशुपराक्रमः ॥ (२६।२)

abhedyam asya kavacaṃ yuvā cāśuparākramaḥ ||

27.1२७.१

उपदिष्टा मया अस्य पितुः कवचधारणा । (२७।१)

upadiṣṭā mayā asya pituḥ kavacadhāraṇā |

27.2२७.२

ताम् एष निखिलां वेत्ति ध्रुवं परपुरंजयः ॥ (२७।२)

tām eṣa nikhilāṃ vetti dhruvaṃ parapuraṃjayaḥ ||

28.1२८.१

शक्यं त्वस्य धनुश्छेत्तुं ज्यां च बाणैः समाहितैः । (२८।१)

śakyaṃ tvasya dhanuśchettuṃ jyāṃ ca bāṇaiḥ samāhitaiḥ |

28.2२८.२

अभीशवो हयाश्चैव तथोभौ पार्ष्णिसारथी ॥ (२८।२)

abhīśavo hayāścaiva tathobhau pārṣṇisārathī ||

29.1२९.१

एतत् कुरु महेष्वास राधेय यदि शक्यते । (२९।१)

etat kuru maheṣvāsa rādheya yadi śakyate |

29.2२९.२

अथैनं विमुखीकृत्य पश्चात् प्रहरणं कुरु ॥ (२९।२)

athainaṃ vimukhīkṛtya paścāt praharaṇaṃ kuru ||

30.1३०.१

सधनुष्को न शक्यो ऽयम् अपि जेतुं सुरासुरैः । (३०।१)

sadhanuṣko na śakyo 'yam api jetuṃ surāsuraiḥ |

30.2३०.२

विरथं विधनुष्कं च कुरुष्वैनं यदीच्छसि ॥ (३०।२)

virathaṃ vidhanuṣkaṃ ca kuruṣvainaṃ yadīcchasi ||

31.1३१.१

तद् आचार्यवचः श्रुत्वा कर्णो वैकर्तनस्त्वरन् । (३१।१)

tad ācāryavacaḥ śrutvā karṇo vaikartanastvaran |

31.2३१.२

अस्यतो लघुहस्तस्य पृषत्कैर् धनुर् आच्छिनत् ॥ (३१।२)

asyato laghuhastasya pṛṣatkair dhanur ācchinat ||

32.1३२.१

अश्वान् अस्यावधीद् भोजो गौतमः पार्ष्णिसारथी । (३२।१)

aśvān asyāvadhīd bhojo gautamaḥ pārṣṇisārathī |

32.2३२.२

शेषास्तु छिन्नधन्वानं शरवर्षैर् अवाकिरन् ॥ (३२।२)

śeṣāstu chinnadhanvānaṃ śaravarṣair avākiran ||

33.1३३.१

त्वरमाणास्त्वराकाले विरथं षण् महारथाः । (३३।१)

tvaramāṇāstvarākāle virathaṃ ṣaṇ mahārathāḥ |

33.2३३.२

शरवर्षैर् अकरुणा बालम् एकम् अवाकिरन् ॥ (३३।२)

śaravarṣair akaruṇā bālam ekam avākiran ||

34.1३४.१

स छिन्नधन्वा विरथः स्वधर्मम् अनुपालयन् । (३४।१)

sa chinnadhanvā virathaḥ svadharmam anupālayan |

34.2३४.२

खड्गचर्मधरः श्रीमान् उत्पपात विहायसम् ॥ (३४।२)

khaḍgacarmadharaḥ śrīmān utpapāta vihāyasam ||

35.1३५.१

मार्गैः स कैशिकाद्यैश्च लाघवेन बलेन च । (३५।१)

mārgaiḥ sa kaiśikādyaiśca lāghavena balena ca |

35.2३५.२

आर्जुनिर् व्यचरद् व्योम्नि भृशं वै पक्षिराड् इव ॥ (३५।२)

ārjunir vyacarad vyomni bhṛśaṃ vai pakṣirāḍ iva ||

36.1३६.१

मय्येव निपतत्येष सासिर् इत्यूर्ध्वदृष्टयः । (३६।१)

mayyeva nipatatyeṣa sāsir ityūrdhvadṛṣṭayaḥ |

36.2३६.२

विव्यधुस्तं महेष्वासाः समरे छिद्रदर्शिनः ॥ (३६।२)

vivyadhustaṃ maheṣvāsāḥ samare chidradarśinaḥ ||

37.1३७.१

तस्य द्रोणो ऽछिनन्मुष्टौ खड्गं मणिमयत्सरुम् । (३७।१)

tasya droṇo 'chinanmuṣṭau khaḍgaṃ maṇimayatsarum |

37.2३७.२

राधेयो निशितैर् बाणैर् व्यधमच्चर्म चोत्तमम् ॥ (३७।२)

rādheyo niśitair bāṇair vyadhamaccarma cottamam ||

38.1३८.१

व्यसिचर्मेषुपूर्णाङ्गः सो ऽन्तरिक्षात् पुनः क्षितिम् । (३८।१)

vyasicarmeṣupūrṇāṅgaḥ so 'ntarikṣāt punaḥ kṣitim |

38.2३८.२

आस्थितश्चक्रम् उद्यम्य द्रोणं क्रुद्धो ऽभ्यधावत ॥ (३८।२)

āsthitaścakram udyamya droṇaṃ kruddho 'bhyadhāvata ||

39.1३९.१

स चक्ररेणूज्ज्वलशोभिताङ्गो बभावतीवोन्नतचक्रपाणिः । (३९।१)

sa cakrareṇūjjvalaśobhitāṅgo babhāvatīvonnatacakrapāṇiḥ |

39.2३९.२

रणे ऽभिमन्युः क्षणदासुभद्रः स वासुभद्रानुकृतिं प्रकुर्वन् ॥ (३९।२)

raṇe 'bhimanyuḥ kṣaṇadāsubhadraḥ sa vāsubhadrānukṛtiṃ prakurvan ||

40.1४०.१

स्रुतरुधिरकृतैकरागवक्त्रो भ्रुकुटिपुटाकुटिलो ऽतिसिंहनादः । (४०।१)

srutarudhirakṛtaikarāgavaktro bhrukuṭipuṭākuṭilo 'tisiṃhanādaḥ |

40.2४०.२

प्रभुर् अमितबलो रणे ऽभिमन्युर् नृपवरमध्यगतो भृशं व्यराजत् ॥ (४०।२)

prabhur amitabalo raṇe 'bhimanyur nṛpavaramadhyagato bhṛśaṃ vyarājat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 47

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit