संजय उवाच । (१।१)

ते सेने ऽन्योन्यम् आसाद्य प्रहृष्टाश्वनरद्विपे । (१।२)

बृहत्यौ सम्प्रजह्राते देवासुरचमूपमे ॥ (१।३)

ततो गजा रथाश् चाश्वाः पत्तयश् च महाहवे । (२।१)

संप्रहारं परं चक्रुर् देहपाप्मप्रणाशनम् ॥ (२।२)

पूर्णचन्द्रार्कपद्मानां कान्तित्विड्गन्धतः समैः । (३।१)

उत्तमाङ्गैर् नृसिंहानां नृसिंहास् तस्तरुर् महीम् ॥ (३।२)

अर्धचन्द्रैस् तथा भल्लैः क्षुरप्रैर् असिपट्टिशैः । (४।१)

परश्वधैश् चाप्य् अकृन्तन्न् उत्तमाङ्गानि युध्यताम् ॥ (४।२)

व्यायतायतबाहूनां व्यायतायतबाहुभिः । (५।१)

व्यायता बाहवः पेतुश् छिन्नमुष्ट्यायुधाङ्गदाः ॥ (५।२)

तैः स्फुरद्भिर् मही भाति रक्ताङ्गुलितलैस् तदा । (६।१)

गरुडप्रहतैर् उग्रैः पञ्चास्यैर् इव पन्नगैः ॥ (६।२)

हयस्यन्दननागेभ्यः पेतुर् वीरा द्विषद्धताः । (७।१)

विमानेभ्यो यथा क्षीणे पुण्ये स्वर्गसदस् तथा ॥ (७।२)

गदाभिर् अन्यैर् गुर्वीभिः परिघैर् मुसलैर् अपि । (८।१)

पोथिताः शतशः पेतुर् वीरा वीरतरै रणे ॥ (८।२)

रथा रथैर् विनिहता मत्ता मत्तैर् द्विपैर् द्विपाः । (९।१)

सादिनः सादिभिश् चैव तस्मिन् परमसंकुले ॥ (९।२)

रथा वररथैर् नागैर् अश्वारोहाश् च पत्तिभिः । (१०।१)

अश्वारोहैः पदाताश् च निहता युधि शेरते ॥ (१०।२)

रथाश्वपत्तयो नागै रथैर् नागाश् च पत्तयः । (११।१)

रथपत्तिद्विपाश् चाश्वैर् नृभिश् चाश्वरथद्विपाः ॥ (११।२)

रथाश्वेभनराणां च नराश्वेभरथैः कृतम् । (१२।१)

पाणिपादैश् च शस्त्रैश् च रथैश् च कदनं महत् ॥ (१२।२)

तथा तस्मिन् बले शूरैर् वध्यमाने हते ऽपि च । (१३।१)

अस्मान् अभ्यागमन् पार्था वृकोदरपुरोगमाः ॥ (१३।२)

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः । (१४।१)

सात्यकिश् चेकितानश् च द्रविडैः सैनिकैः सह ॥ (१४।२)

भृता वित्तेन महता पाण्ड्याश् चौड्राः सकेरलाः । (१५।१)

व्यूढोरस्का दीर्घभुजाः प्रांशवः प्रियदर्शनाः ॥ (१५।२)

आपीडिनो रक्तदन्ता मत्तमातङ्गविक्रमाः । (१६।१)

नानाविरागवसना गन्धचूर्णावचूर्णिताः ॥ (१६।२)

बद्धासयः पाशहस्ता वारणप्रतिवारणाः । (१७।१)

समानमृत्यवो राजन्न् अनीकस्थाः परस्परम् ॥ (१७।२)

कलापिनश् चापहस्ता दीर्घकेशाः प्रियाहवाः । (१८।१)

पत्तयः सात्यकेर् अन्ध्रा घोररूपपराक्रमाः ॥ (१८।२)

अथापरे पुनः शूराश् चेदिपाञ्चालकेकयाः । (१९।१)

करूषाः कोसलाः काश्या मागधाश् चापि दुद्रुवुः ॥ (१९।२)

तेषां रथाश् च नागाश् च प्रवराश् चापि पत्तयः । (२०।१)

नानाविधरवैर् हृष्टा नृत्यन्ति च हसन्ति च ॥ (२०।२)

तस्य सैन्यस्य महतो महामात्रवरैर् वृतः । (२१।१)

मध्यं वृकोदरो ऽभ्यागात् त्वदीयं नागधूर्गतः ॥ (२१।२)

स नागप्रवरो ऽत्युग्रो विधिवत् कल्पितो बभौ । (२२।१)

उदयाद्र्यग्र्यभवनं यथाभ्युदितभास्करम् ॥ (२२।२)

तस्यायसं वर्मवरं वररत्नविभूषितम् । (२३।१)

तारोद्भासस्य नभसः शारदस्य समत्विषम् ॥ (२३।२)

स तोमरप्रासकरश् चारुमौलिः स्वलंकृतः । (२४।१)

चरन् मध्यंदिनार्काभस् तेजसा व्यदहद् रिपून् ॥ (२४।२)

तं दृष्ट्वा द्विरदं दूरात् क्षेमधूर्तिर् द्विपस्थितः । (२५।१)

आह्वयानो ऽभिदुद्राव प्रमनाः प्रमनस्तरम् ॥ (२५।२)

तयोः समभवद् युद्धं द्विपयोर् उग्ररूपयोः । (२६।१)

यदृच्छया द्रुमवतोर् महापर्वतयोर् इव ॥ (२६।२)

संसक्तनागौ तौ वीरौ तोमरैर् इतरेतरम् । (२७।१)

बलवत् सूर्यरश्म्याभैर् भित्त्वा भित्त्वा विनेदतुः ॥ (२७।२)

व्यपसृत्य तु नागाभ्यां मण्डलानि विचेरतुः । (२८।१)

प्रगृह्य चैव धनुषी जघ्नतुर् वै परस्परम् ॥ (२८।२)

क्ष्वेडितास्फोटितरवैर् बाणशब्दैश् च सर्वशः । (२९।१)

तौ जनान् हर्षयित्वा च सिंहनादान् प्रचक्रतुः ॥ (२९।२)

समुद्यतकराभ्यां तौ द्विपाभ्यां कृतिनाव् उभौ । (३०।१)

वातोद्धूतपताकाभ्यां युयुधाते महाबलौ ॥ (३०।२)

ताव् अन्योन्यस्य धनुषी छित्त्वान्योन्यं विनेदतुः । (३१।१)

शक्तितोमरवर्षेण प्रावृण्मेघाव् इवाम्बुभिः ॥ (३१।२)

क्षेमधूर्तिस् तदा भीमं तोमरेण स्तनान्तरे । (३२।१)

निर्बिभेद तु वेगेन षड्भिश् चाप्य् अपरैर् नदन् ॥ (३२।२)

स भीमसेनः शुशुभे तोमरैर् अङ्गमाश्रितैः । (३३।१)

क्रोधदीप्तवपुर् मेघैः सप्तसप्तिर् इवांशुमान् ॥ (३३।२)

ततो भास्करवर्णाभम् अञ्जोगतिमयस्मयम् । (३४।१)

ससर्ज तोमरं भीमः प्रत्यमित्राय यत्नवान् ॥ (३४।२)

ततः कुलूताधिपतिश् चापम् आयम्य सायकैः । (३५।१)

दशभिस् तोमरं छित्त्वा शक्त्या विव्याध पाण्डवम् ॥ (३५।२)

अथ कार्मुकम् आदाय महाजलदनिस्वनम् । (३६।१)

रिपोर् अभ्यर्दयन् नागम् उन्मदः पाण्डवः शरैः ॥ (३६।२)

स शरौघार्दितो नागो भीमसेनेन संयुगे । (३७।१)

निगृह्यमाणो नातिष्ठद् वातध्वस्त इवाम्बुदः ॥ (३७।२)

ताम् अभ्यधावद् द्विरदं भीमसेनस्य नागराट् । (३८।१)

महावातेरितं मेघं वातोद्धूत इवाम्बुदः ॥ (३८।२)

संनिवर्त्यात्मनो नागं क्षेमधूर्तिः प्रयत्नतः । (३९।१)

विव्याधाभिद्रुतं बाणैर् भीमसेनं सकुञ्जरम् ॥ (३९।२)

ततः साधुविसृष्टेन क्षुरेण पुरुषर्षभः । (४०।१)

छित्त्वा शरासनं शत्रोर् नागम् आमित्रम् आर्दयत् ॥ (४०।२)

ततः खजाकया भीमं क्षेमधूर्तिः पराभिनत् । (४१।१)

जघान चास्य द्विरदं नाराचैः सर्वमर्मसु ॥ (४१।२)

पुरा नागस्य पतनाद् अवप्लुत्य स्थितो महीम् । (४२।१)

भीमसेनो रिपोर् नागं गदया समपोथयत् ॥ (४२।२)

तस्मात् प्रमथितान् नागात् क्षेमधूर्तिम् अवद्रुतम् । (४३।१)

उद्यतासिम् उपायान्तं गदयाहन् वृकोदरः ॥ (४३।२)

स पपात हतः सासिर् व्यसुः स्वम् अभितो द्विपम् । (४४।१)

वज्रप्ररुग्णम् अचलं सिंहो वज्रहतो यथा ॥ (४४।२)

निहतं नृपतिं दृष्ट्वा कुलूतानां यशस्करम् । (४५।१)

प्राद्रवद् व्यथिता सेना त्वदीया भरतर्षभ ॥ (४५।२)