महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 24

621 of 1995 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

कीचकस्य तु घातेन सानुजस्य विशां पते । (१।२)

kīcakasya tu ghātena sānujasya viśāṃ pate |

1.3१.३

अत्याहितं चिन्तयित्वा व्यस्मयन्त पृथग्जनाः ॥ (१।३)

atyāhitaṃ cintayitvā vyasmayanta pṛthagjanāḥ ||

2.1२.१

तस्मिन् पुरे जनपदे संजल्पो ऽभूच्च सर्वशः । (२।१)

tasmin pure janapade saṃjalpo 'bhūcca sarvaśaḥ |

2.2२.२

शौर्याद्धि वल्लभो राज्ञो महासत्त्वश्च कीचकः ॥ (२।२)

śauryāddhi vallabho rājño mahāsattvaśca kīcakaḥ ||

3.1३.१

आसीत् प्रहर्ता च नृणां दारामर्शी च दुर्मतिः । (३।१)

āsīt prahartā ca nṛṇāṃ dārāmarśī ca durmatiḥ |

3.2३.२

स हतः खलु पापात्मा गन्धर्वैर् दुष्टपूरुषः ॥ (३।२)

sa hataḥ khalu pāpātmā gandharvair duṣṭapūruṣaḥ ||

4.1४.१

इत्यजल्पन्महाराज परानीकविशातनम् । (४।१)

ityajalpanmahārāja parānīkaviśātanam |

4.2४.२

देशे देशे मनुष्याश्च कीचकं दुष्प्रधर्षणम् ॥ (४।२)

deśe deśe manuṣyāśca kīcakaṃ duṣpradharṣaṇam ||

5.1५.१

अथ वै धार्तराष्ट्रेण प्रयुक्ता ये बहिश्चराः । (५।१)

atha vai dhārtarāṣṭreṇa prayuktā ye bahiścarāḥ |

5.2५.२

मृगयित्वा बहून् ग्रामान् राष्ट्राणि नगराणि च ॥ (५।२)

mṛgayitvā bahūn grāmān rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca ||

6.1६.१

संविधाय यथादिष्टं यथादेशप्रदर्शनम् । (६।१)

saṃvidhāya yathādiṣṭaṃ yathādeśapradarśanam |

6.2६.२

कृतचिन्ता न्यवर्तन्त ते च नागपुरं प्रति ॥ (६।२)

kṛtacintā nyavartanta te ca nāgapuraṃ prati ||

7.1७.१

तत्र दृष्ट्वा तु राजानं कौरव्यं धृतराष्ट्रजम् । (७।१)

tatra dṛṣṭvā tu rājānaṃ kauravyaṃ dhṛtarāṣṭrajam |

7.2७.२

द्रोणकर्णकृपैः सार्धं भीष्मेण च महात्मना ॥ (७।२)

droṇakarṇakṛpaiḥ sārdhaṃ bhīṣmeṇa ca mahātmanā ||

8.1८.१

संगतं भ्रातृभिश्चापि त्रिगर्तैश्च महारथैः । (८।१)

saṃgataṃ bhrātṛbhiścāpi trigartaiśca mahārathaiḥ |

8.2८.२

दुर्योधनं सभामध्ये आसीनम् इदम् अब्रुवन् ॥ (८।२)

duryodhanaṃ sabhāmadhye āsīnam idam abruvan ||

9.1९.१

कृतो ऽस्माभिः परो यत्नस्तेषाम् अन्वेषणे सदा । (९।१)

kṛto 'smābhiḥ paro yatnasteṣām anveṣaṇe sadā |

9.2९.२

पाण्डवानां मनुष्येन्द्र तस्मिन्महति कानने ॥ (९।२)

pāṇḍavānāṃ manuṣyendra tasminmahati kānane ||

10.1१०.१

निर्जने मृगसंकीर्णे नानाद्रुमलतावृते । (१०।१)

nirjane mṛgasaṃkīrṇe nānādrumalatāvṛte |

10.2१०.२

लताप्रतानबहुले नानागुल्मसमावृते ॥ (१०।२)

latāpratānabahule nānāgulmasamāvṛte ||

11.1११.१

न च विद्मो गता येन पार्थाः स्युर् दृढविक्रमाः । (११।१)

na ca vidmo gatā yena pārthāḥ syur dṛḍhavikramāḥ |

11.2११.२

मार्गमाणाः पदन्यासं तेषु तेषु तथा तथा ॥ (११।२)

mārgamāṇāḥ padanyāsaṃ teṣu teṣu tathā tathā ||

12.1१२.१

गिरिकूटेषु तुङ्गेषु नानाजनपदेषु च । (१२।१)

girikūṭeṣu tuṅgeṣu nānājanapadeṣu ca |

12.2१२.२

जनाकीर्णेषु देशेषु खर्वटेषु पुरेषु च ॥ (१२।२)

janākīrṇeṣu deśeṣu kharvaṭeṣu pureṣu ca ||

13.1१३.१

नरेन्द्र बहुशो ऽन्विष्टा नैव विद्मश्च पाण्डवान् । (१३।१)

narendra bahuśo 'nviṣṭā naiva vidmaśca pāṇḍavān |

13.2१३.२

अत्यन्तभावं नष्टास्ते भद्रं तुभ्यं नरर्षभ ॥ (१३।२)

atyantabhāvaṃ naṣṭāste bhadraṃ tubhyaṃ nararṣabha ||

14.1१४.१

वर्त्मान्यन्विष्यमाणास्तु रथानां रथसत्तम । (१४।१)

vartmānyanviṣyamāṇāstu rathānāṃ rathasattama |

14.2१४.२

कंचित् कालं मनुष्येन्द्र सूतानाम् अनुगा वयम् ॥ (१४।२)

kaṃcit kālaṃ manuṣyendra sūtānām anugā vayam ||

15.1१५.१

मृगयित्वा यथान्यायं विदितार्थाः स्म तत्त्वतः । (१५।१)

mṛgayitvā yathānyāyaṃ viditārthāḥ sma tattvataḥ |

15.2१५.२

प्राप्ता द्वारवतीं सूता ऋते पार्थैः परंतप ॥ (१५।२)

prāptā dvāravatīṃ sūtā ṛte pārthaiḥ paraṃtapa ||

16.1१६.१

न तत्र पाण्डवा राजन्नापि कृष्णा पतिव्रता । (१६।१)

na tatra pāṇḍavā rājannāpi kṛṣṇā pativratā |

16.2१६.२

सर्वथा विप्रनष्टास्ते नमस्ते भरतर्षभ ॥ (१६।२)

sarvathā vipranaṣṭāste namaste bharatarṣabha ||

17.1१७.१

न हि विद्मो गतिं तेषां वासं वापि महात्मनाम् । (१७।१)

na hi vidmo gatiṃ teṣāṃ vāsaṃ vāpi mahātmanām |

17.2१७.२

पाण्डवानां प्रवृत्तिं वा विद्मः कर्मापि वा कृतम् । (१७।२)

pāṇḍavānāṃ pravṛttiṃ vā vidmaḥ karmāpi vā kṛtam |

17.3१७.३

स नः शाधि मनुष्येन्द्र अत ऊर्ध्वं विशां पते ॥ (१७।३)

sa naḥ śādhi manuṣyendra ata ūrdhvaṃ viśāṃ pate ||

18.1१८.१

अन्वेषणे पाण्डवानां भूयः किं करवामहे । (१८।१)

anveṣaṇe pāṇḍavānāṃ bhūyaḥ kiṃ karavāmahe |

18.2१८.२

इमां च नः प्रियाम् ईक्ष वाचं भद्रवतीं शुभाम् ॥ (१८।२)

imāṃ ca naḥ priyām īkṣa vācaṃ bhadravatīṃ śubhām ||

19.1१९.१

येन त्रिगर्ता निकृता बलेन महता नृप । (१९।१)

yena trigartā nikṛtā balena mahatā nṛpa |

19.2१९.२

सूतेन राज्ञो मत्स्यस्य कीचकेन महात्मना ॥ (१९।२)

sūtena rājño matsyasya kīcakena mahātmanā ||

20.1२०.१

स हतः पतितः शेते गन्धर्वैर् निशि भारत । (२०।१)

sa hataḥ patitaḥ śete gandharvair niśi bhārata |

20.2२०.२

अदृश्यमानैर् दुष्टात्मा सह भ्रातृभिर् अच्युत ॥ (२०।२)

adṛśyamānair duṣṭātmā saha bhrātṛbhir acyuta ||

21.1२१.१

प्रियम् एतद् उपश्रुत्य शत्रूणां तु पराभवम् । (२१।१)

priyam etad upaśrutya śatrūṇāṃ tu parābhavam |

21.2२१.२

कृतकृत्यश्च कौरव्य विधत्स्व यद् अनन्तरम् ॥ (२१।२)

kṛtakṛtyaśca kauravya vidhatsva yad anantaram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 24

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit