MBh, 4, 24
Select a line for its word-by-word analysis.
अत्याहितं चिन्तयित्वा व्यस्मयन्त पृथग्जनाः ॥ (१।३)
atyāhitaṃ cintayitvā vyasmayanta pṛthagjanāḥ ||
तस्मिन् पुरे जनपदे संजल्पो ऽभूच्च सर्वशः । (२।१)
tasmin pure janapade saṃjalpo 'bhūcca sarvaśaḥ |
शौर्याद्धि वल्लभो राज्ञो महासत्त्वश्च कीचकः ॥ (२।२)
śauryāddhi vallabho rājño mahāsattvaśca kīcakaḥ ||
आसीत् प्रहर्ता च नृणां दारामर्शी च दुर्मतिः । (३।१)
āsīt prahartā ca nṛṇāṃ dārāmarśī ca durmatiḥ |
स हतः खलु पापात्मा गन्धर्वैर् दुष्टपूरुषः ॥ (३।२)
sa hataḥ khalu pāpātmā gandharvair duṣṭapūruṣaḥ ||
देशे देशे मनुष्याश्च कीचकं दुष्प्रधर्षणम् ॥ (४।२)
deśe deśe manuṣyāśca kīcakaṃ duṣpradharṣaṇam ||
अथ वै धार्तराष्ट्रेण प्रयुक्ता ये बहिश्चराः । (५।१)
atha vai dhārtarāṣṭreṇa prayuktā ye bahiścarāḥ |
मृगयित्वा बहून् ग्रामान् राष्ट्राणि नगराणि च ॥ (५।२)
mṛgayitvā bahūn grāmān rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca ||
तत्र दृष्ट्वा तु राजानं कौरव्यं धृतराष्ट्रजम् । (७।१)
tatra dṛṣṭvā tu rājānaṃ kauravyaṃ dhṛtarāṣṭrajam |
द्रोणकर्णकृपैः सार्धं भीष्मेण च महात्मना ॥ (७।२)
droṇakarṇakṛpaiḥ sārdhaṃ bhīṣmeṇa ca mahātmanā ||
संगतं भ्रातृभिश्चापि त्रिगर्तैश्च महारथैः । (८।१)
saṃgataṃ bhrātṛbhiścāpi trigartaiśca mahārathaiḥ |
कृतो ऽस्माभिः परो यत्नस्तेषाम् अन्वेषणे सदा । (९।१)
kṛto 'smābhiḥ paro yatnasteṣām anveṣaṇe sadā |
पाण्डवानां मनुष्येन्द्र तस्मिन्महति कानने ॥ (९।२)
pāṇḍavānāṃ manuṣyendra tasminmahati kānane ||
न च विद्मो गता येन पार्थाः स्युर् दृढविक्रमाः । (११।१)
na ca vidmo gatā yena pārthāḥ syur dṛḍhavikramāḥ |
मार्गमाणाः पदन्यासं तेषु तेषु तथा तथा ॥ (११।२)
mārgamāṇāḥ padanyāsaṃ teṣu teṣu tathā tathā ||
नरेन्द्र बहुशो ऽन्विष्टा नैव विद्मश्च पाण्डवान् । (१३।१)
narendra bahuśo 'nviṣṭā naiva vidmaśca pāṇḍavān |
अत्यन्तभावं नष्टास्ते भद्रं तुभ्यं नरर्षभ ॥ (१३।२)
atyantabhāvaṃ naṣṭāste bhadraṃ tubhyaṃ nararṣabha ||
वर्त्मान्यन्विष्यमाणास्तु रथानां रथसत्तम । (१४।१)
vartmānyanviṣyamāṇāstu rathānāṃ rathasattama |
कंचित् कालं मनुष्येन्द्र सूतानाम् अनुगा वयम् ॥ (१४।२)
kaṃcit kālaṃ manuṣyendra sūtānām anugā vayam ||
मृगयित्वा यथान्यायं विदितार्थाः स्म तत्त्वतः । (१५।१)
mṛgayitvā yathānyāyaṃ viditārthāḥ sma tattvataḥ |
प्राप्ता द्वारवतीं सूता ऋते पार्थैः परंतप ॥ (१५।२)
prāptā dvāravatīṃ sūtā ṛte pārthaiḥ paraṃtapa ||
न तत्र पाण्डवा राजन्नापि कृष्णा पतिव्रता । (१६।१)
na tatra pāṇḍavā rājannāpi kṛṣṇā pativratā |
सर्वथा विप्रनष्टास्ते नमस्ते भरतर्षभ ॥ (१६।२)
sarvathā vipranaṣṭāste namaste bharatarṣabha ||
न हि विद्मो गतिं तेषां वासं वापि महात्मनाम् । (१७।१)
na hi vidmo gatiṃ teṣāṃ vāsaṃ vāpi mahātmanām |
पाण्डवानां प्रवृत्तिं वा विद्मः कर्मापि वा कृतम् । (१७।२)
pāṇḍavānāṃ pravṛttiṃ vā vidmaḥ karmāpi vā kṛtam |
स नः शाधि मनुष्येन्द्र अत ऊर्ध्वं विशां पते ॥ (१७।३)
sa naḥ śādhi manuṣyendra ata ūrdhvaṃ viśāṃ pate ||
इमां च नः प्रियाम् ईक्ष वाचं भद्रवतीं शुभाम् ॥ (१८।२)
imāṃ ca naḥ priyām īkṣa vācaṃ bhadravatīṃ śubhām ||
स हतः पतितः शेते गन्धर्वैर् निशि भारत । (२०।१)
sa hataḥ patitaḥ śete gandharvair niśi bhārata |
अदृश्यमानैर् दुष्टात्मा सह भ्रातृभिर् अच्युत ॥ (२०।२)
adṛśyamānair duṣṭātmā saha bhrātṛbhir acyuta ||
प्रियम् एतद् उपश्रुत्य शत्रूणां तु पराभवम् । (२१।१)
priyam etad upaśrutya śatrūṇāṃ tu parābhavam |
कृतकृत्यश्च कौरव्य विधत्स्व यद् अनन्तरम् ॥ (२१।२)
kṛtakṛtyaśca kauravya vidhatsva yad anantaram ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.