MBh, 3, 168
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो ऽश्मवर्षं सुमहत् प्रादुरासीत् समन्ततः । (१।२)
tato 'śmavarṣaṃ sumahat prādurāsīt samantataḥ |
नगमात्रैर् महाघोरैस् तन्मां दृढम् अपीडयत् ॥ (१।३)
nagamātrair mahāghorais tanmāṃ dṛḍham apīḍayat ||
तद् अहं वज्रसंकाशैः शरैर् इन्द्रास्त्रचोदितैः । (२।१)
tad ahaṃ vajrasaṃkāśaiḥ śarair indrāstracoditaiḥ |
धाराभिर् अक्षमात्राभिः प्रादुरासीन् ममान्तिके ॥ (४।२)
dhārābhir akṣamātrābhiḥ prādurāsīn mamāntike ||
नभसः प्रच्युता धारास् तिग्मवीर्याः सहस्रशः । (५।१)
nabhasaḥ pracyutā dhārās tigmavīryāḥ sahasraśaḥ |
गर्जितेन च दैत्यानां न प्राज्ञायत किंचन ॥ (६।२)
garjitena ca daityānāṃ na prājñāyata kiṃcana ||
धारा दिवि च सम्बद्धा वसुधायां च सर्वशः । (७।१)
dhārā divi ca sambaddhā vasudhāyāṃ ca sarvaśaḥ |
व्यामोहयन्त मां तत्र निपतन्त्यो ऽनिशं भुवि ॥ (७।२)
vyāmohayanta māṃ tatra nipatantyo 'niśaṃ bhuvi ||
तत्रोपदिष्टम् इन्द्रेण दिव्यम् अस्त्रं विशोषणम् । (८।१)
tatropadiṣṭam indreṇa divyam astraṃ viśoṣaṇam |
दीप्तं प्राहिणवं घोरम् अशुष्यत् तेन तज्जलम् ॥ (८।२)
dīptaṃ prāhiṇavaṃ ghoram aśuṣyat tena tajjalam ||
मुमुचुर् दानवा मायाम् अग्निं वायुं च मानद ॥ (९।२)
mumucur dānavā māyām agniṃ vāyuṃ ca mānada ||
ततो ऽहम् अग्निं व्यधमं सलिलास्त्रेण सर्वशः । (१०।१)
tato 'ham agniṃ vyadhamaṃ salilāstreṇa sarvaśaḥ |
शैलेन च महास्त्रेण वायोर् वेगम् अधारयम् ॥ (१०।२)
śailena ca mahāstreṇa vāyor vegam adhārayam ||
तस्यां प्रतिहतायां तु दानवा युद्धदुर्मदाः । (११।१)
tasyāṃ pratihatāyāṃ tu dānavā yuddhadurmadāḥ |
प्राकुर्वन् विविधा माया यौगपद्येन भारत ॥ (११।२)
prākurvan vividhā māyā yaugapadyena bhārata ||
ततो वर्षं प्रादुरभूत् सुमहल् लोमहर्षणम् । (१२।१)
tato varṣaṃ prādurabhūt sumahal lomaharṣaṇam |
अस्त्राणां घोररूपाणाम् अग्नेर् वायोस् तथाश्मनाम् ॥ (१२।२)
astrāṇāṃ ghorarūpāṇām agner vāyos tathāśmanām ||
सा तु मायामयी वृष्टिः पीडयामास मां युधि । (१३।१)
sā tu māyāmayī vṛṣṭiḥ pīḍayāmāsa māṃ yudhi |
अथ घोरं तमस् तीव्रं प्रादुरासीत् समन्ततः ॥ (१३।२)
atha ghoraṃ tamas tīvraṃ prādurāsīt samantataḥ ||
तुरगा विमुखाश्चासन् प्रास्खलच्चापि मातलिः ॥ (१४।२)
turagā vimukhāścāsan prāskhalaccāpi mātaliḥ ||
हस्ताद्धिरण्मयश्चास्य प्रतोदः प्रापतद् भुवि । (१५।१)
hastāddhiraṇmayaścāsya pratodaḥ prāpatad bhuvi |
मां च भीर् आविशत् तीव्रा तस्मिन् विगतचेतसि । (१६।१)
māṃ ca bhīr āviśat tīvrā tasmin vigatacetasi |
स च मां विगतज्ञानः संत्रस्त इदम् अब्रवीत् ॥ (१६।२)
sa ca māṃ vigatajñānaḥ saṃtrasta idam abravīt ||
सुराणाम् असुराणां च संग्रामः सुमहान् अभूत् । (१७।१)
surāṇām asurāṇāṃ ca saṃgrāmaḥ sumahān abhūt |
अमृतार्थे पुरा पार्थ स च दृष्टो मयानघ ॥ (१७।२)
amṛtārthe purā pārtha sa ca dṛṣṭo mayānagha ||
शम्बरस्य वधे चापि संग्रामः सुमहान् अभूत् । (१८।१)
śambarasya vadhe cāpi saṃgrāmaḥ sumahān abhūt |
सारथ्यं देवराजस्य तत्रापि कृतवान् अहम् ॥ (१८।२)
sārathyaṃ devarājasya tatrāpi kṛtavān aham ||
वैरोचनेर् मया युद्धं दृष्टं चापि सुदारुणम् ॥ (१९।२)
vairocaner mayā yuddhaṃ dṛṣṭaṃ cāpi sudāruṇam ||
एते मया महाघोराः संग्रामाः पर्युपासिताः । (२०।१)
ete mayā mahāghorāḥ saṃgrāmāḥ paryupāsitāḥ |
न चापि विगतज्ञानो भूतपूर्वो ऽस्मि पाण्डव ॥ (२०।२)
na cāpi vigatajñāno bhūtapūrvo 'smi pāṇḍava ||
पितामहेन संहारः प्रजानां विहितो ध्रुवम् । (२१।१)
pitāmahena saṃhāraḥ prajānāṃ vihito dhruvam |
न हि युद्धम् इदं युक्तम् अन्यत्र जगतः क्षयात् ॥ (२१।२)
na hi yuddham idaṃ yuktam anyatra jagataḥ kṣayāt ||
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा संस्तभ्यात्मानम् आत्मना । (२२।१)
tasya tad vacanaṃ śrutvā saṃstabhyātmānam ātmanā |
अब्रुवं मातलिं भीतं पश्य मे भुजयोर् बलम् । (२३।१)
abruvaṃ mātaliṃ bhītaṃ paśya me bhujayor balam |
अस्त्राणां च प्रभावं मे धनुषो गाण्डिवस्य च ॥ (२३।२)
astrāṇāṃ ca prabhāvaṃ me dhanuṣo gāṇḍivasya ca ||
अद्यास्त्रमाययैतेषां मायाम् एतां सुदारुणाम् । (२४।१)
adyāstramāyayaiteṣāṃ māyām etāṃ sudāruṇām |
विनिहन्मि तमश्चोग्रं मा भैः सूत स्थिरो भव ॥ (२४।२)
vinihanmi tamaścograṃ mā bhaiḥ sūta sthiro bhava ||
एवम् उक्त्वाहम् असृजम् अस्त्रमायां नराधिप । (२५।१)
evam uktvāham asṛjam astramāyāṃ narādhipa |
मोहनीं सर्वशत्रूणां हिताय त्रिदिवौकसाम् ॥ (२५।२)
mohanīṃ sarvaśatrūṇāṃ hitāya tridivaukasām ||
पुनर् बहुविधा मायाः प्राकुर्वन्न् अमितौजसः ॥ (२६।२)
punar bahuvidhā māyāḥ prākurvann amitaujasaḥ ||
पुनः प्रकाशम् अभवत् तमसा ग्रस्यते पुनः । (२७।१)
punaḥ prakāśam abhavat tamasā grasyate punaḥ |
व्रजत्यदर्शनं लोकः पुनर् अप्सु निमज्जति ॥ (२७।२)
vrajatyadarśanaṃ lokaḥ punar apsu nimajjati ||
सुसंगृहीतैर् हरिभिः प्रकाशे सति मातलिः । (२८।१)
susaṃgṛhītair haribhiḥ prakāśe sati mātaliḥ |
व्यचरत् स्यन्दनाग्र्येण संग्रामे लोमहर्षणे ॥ (२८।२)
vyacarat syandanāgryeṇa saṃgrāme lomaharṣaṇe ||
तान् अहं विवरं दृष्ट्वा प्राहिण्वं यमसादनम् ॥ (२९।२)
tān ahaṃ vivaraṃ dṛṣṭvā prāhiṇvaṃ yamasādanam ||
नापश्यं सहसा सर्वान् दानवान् माययावृतान् ॥ (३०।२)
nāpaśyaṃ sahasā sarvān dānavān māyayāvṛtān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.