MBh, 12, 22
Select a line for its word-by-word analysis.
तस्मिन् वाक्यान्तरे वाक्यं पुनर् एवार्जुनो ऽब्रवीत् । (१।२)
tasmin vākyāntare vākyaṃ punar evārjuno 'bravīt |
विषण्णमनसं ज्येष्ठम् इदं भ्रातरम् ईश्वरम् ॥ (१।३)
viṣaṇṇamanasaṃ jyeṣṭham idaṃ bhrātaram īśvaram ||
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ प्राप्य राज्यम् अनुत्तमम् । (२।१)
kṣatradharmeṇa dharmajña prāpya rājyam anuttamam |
जित्वा चारीन्नरश्रेष्ठ तप्यते किं भवान् भृशम् ॥ (२।२)
jitvā cārīnnaraśreṣṭha tapyate kiṃ bhavān bhṛśam ||
क्षत्रियाणां महाराज संग्रामे निधनं स्मृतम् । (३।१)
kṣatriyāṇāṃ mahārāja saṃgrāme nidhanaṃ smṛtam |
विशिष्टं बहुभिर् यज्ञैः क्षत्रधर्मम् अनुस्मर ॥ (३।२)
viśiṣṭaṃ bahubhir yajñaiḥ kṣatradharmam anusmara ||
ब्राह्मणानां तपस्त्यागः प्रेत्यधर्मविधिः स्मृतः । (४।१)
brāhmaṇānāṃ tapastyāgaḥ pretyadharmavidhiḥ smṛtaḥ |
क्षत्रियाणां च विहितं संग्रामे निधनं विभो ॥ (४।२)
kṣatriyāṇāṃ ca vihitaṃ saṃgrāme nidhanaṃ vibho ||
क्षत्रधर्मो महारौद्रः शस्त्रनित्य इति स्मृतः । (५।१)
kṣatradharmo mahāraudraḥ śastranitya iti smṛtaḥ |
ब्राह्मणस्यापि चेद् राजन् क्षत्रधर्मेण तिष्ठतः । (६।१)
brāhmaṇasyāpi ced rājan kṣatradharmeṇa tiṣṭhataḥ |
प्रशस्तं जीवितं लोके क्षत्रं हि ब्रह्मसंस्थितम् ॥ (६।२)
praśastaṃ jīvitaṃ loke kṣatraṃ hi brahmasaṃsthitam ||
स भवान् सर्वधर्मज्ञः सर्वात्मा भरतर्षभ । (८।१)
sa bhavān sarvadharmajñaḥ sarvātmā bharatarṣabha |
त्यक्त्वा संतापजं शोकं दंशितो भव कर्मणि । (९।१)
tyaktvā saṃtāpajaṃ śokaṃ daṃśito bhava karmaṇi |
जित्वारीन् क्षत्रधर्मेण प्राप्य राज्यम् अकण्टकम् । (१०।१)
jitvārīn kṣatradharmeṇa prāpya rājyam akaṇṭakam |
इन्द्रो वै ब्रह्मणः पुत्रः कर्मणा क्षत्रियो ऽभवत् । (११।१)
indro vai brahmaṇaḥ putraḥ karmaṇā kṣatriyo 'bhavat |
तच्चास्य कर्म पूज्यं हि प्रशस्यं च विशां पते । (१२।१)
taccāsya karma pūjyaṃ hi praśasyaṃ ca viśāṃ pate |
तेन चेन्द्रत्वम् आपेदे देवानाम् इति नः श्रुतम् ॥ (१२।२)
tena cendratvam āpede devānām iti naḥ śrutam ||
स त्वं यज्ञैर् महाराज यजस्व बहुदक्षिणैः । (१३।१)
sa tvaṃ yajñair mahārāja yajasva bahudakṣiṇaiḥ |
यथैवेन्द्रो मनुष्येन्द्र चिराय विगतज्वरः ॥ (१३।२)
yathaivendro manuṣyendra cirāya vigatajvaraḥ ||
मा त्वम् एवंगते किंचित् क्षत्रियर्षभ शोचिथाः । (१४।१)
mā tvam evaṃgate kiṃcit kṣatriyarṣabha śocithāḥ |
गतास्ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूताः परां गतिम् ॥ (१४।२)
gatāste kṣatradharmeṇa śastrapūtāḥ parāṃ gatim ||
भवितव्यं तथा तच्च यद् वृत्तं भरतर्षभ । (१५।१)
bhavitavyaṃ tathā tacca yad vṛttaṃ bharatarṣabha |
दिष्टं हि राजशार्दूल न शक्यम् अतिवर्तितुम् ॥ (१५।२)
diṣṭaṃ hi rājaśārdūla na śakyam ativartitum ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.