MBh, 14, 92
Select a line for its word-by-word analysis.
यद् आश्चर्यम् अभूत् किंचित् तद् भवान् वक्तुम् अर्हति ॥ (१।३)
yad āścaryam abhūt kiṃcit tad bhavān vaktum arhati ||
श्रूयतां राजशार्दूल महद् आश्चर्यम् उत्तमम् । (२।२)
śrūyatāṃ rājaśārdūla mahad āścaryam uttamam |
अश्वमेधे महायज्ञे निवृत्ते यद् अभूद् विभो ॥ (२।३)
aśvamedhe mahāyajñe nivṛtte yad abhūd vibho ||
तर्पितेषु द्विजाग्र्येषु ज्ञातिसंबन्धिबन्धुषु । (३।१)
tarpiteṣu dvijāgryeṣu jñātisaṃbandhibandhuṣu |
बिलान्निष्क्रम्य नकुलो रुक्मपार्श्वस्तदानघ । (५।१)
bilānniṣkramya nakulo rukmapārśvastadānagha |
सकृद् उत्सृज्य तं नादं त्रासयानो मृगद्विजान् । (६।१)
sakṛd utsṛjya taṃ nādaṃ trāsayāno mṛgadvijān |
सक्तुप्रस्थेन वो नायं यज्ञस्तुल्यो नराधिपाः । (७।१)
saktuprasthena vo nāyaṃ yajñastulyo narādhipāḥ |
उञ्छवृत्तेर् वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥ (७।२)
uñchavṛtter vadānyasya kurukṣetranivāsinaḥ ||
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा नकुलस्य विशां पते । (८।१)
tasya tad vacanaṃ śrutvā nakulasya viśāṃ pate |
विस्मयं परमं जग्मुः सर्वे ते ब्राह्मणर्षभाः ॥ (८।२)
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ sarve te brāhmaṇarṣabhāḥ ||
ततः समेत्य नकुलं पर्यपृच्छन्त ते द्विजाः । (९।१)
tataḥ sametya nakulaṃ paryapṛcchanta te dvijāḥ |
कुतस्त्वं समनुप्राप्तो यज्ञं साधुसमागमम् ॥ (९।२)
kutastvaṃ samanuprāpto yajñaṃ sādhusamāgamam ||
किं बलं परमं तुभ्यं किं श्रुतं किं परायणम् । (१०।१)
kiṃ balaṃ paramaṃ tubhyaṃ kiṃ śrutaṃ kiṃ parāyaṇam |
कथं भवन्तं विद्याम यो नो यज्ञं विगर्हसे ॥ (१०।२)
kathaṃ bhavantaṃ vidyāma yo no yajñaṃ vigarhase ||
अविलुप्यागमं कृत्स्नं विधिज्ञैर् याजकैः कृतम् । (११।१)
avilupyāgamaṃ kṛtsnaṃ vidhijñair yājakaiḥ kṛtam |
यथागमं यथान्यायं कर्तव्यं च यथाकृतम् ॥ (११।२)
yathāgamaṃ yathānyāyaṃ kartavyaṃ ca yathākṛtam ||
पूजार्हाः पूजिताश्चात्र विधिवच्छास्त्रचक्षुषा । (१२।१)
pūjārhāḥ pūjitāścātra vidhivacchāstracakṣuṣā |
मन्त्रपूतं हुतश्चाग्निर् दत्तं देयम् अमत्सरम् ॥ (१२।२)
mantrapūtaṃ hutaścāgnir dattaṃ deyam amatsaram ||
तुष्टा द्विजर्षभाश्चात्र दानैर् बहुविधैर् अपि । (१३।१)
tuṣṭā dvijarṣabhāścātra dānair bahuvidhair api |
क्षत्रियाश्च सुयुद्धेन श्राद्धैर् अपि पितामहाः ॥ (१३।२)
kṣatriyāśca suyuddhena śrāddhair api pitāmahāḥ ||
पालनेन विशस्तुष्टाः कामैस्तुष्टा वरस्त्रियः । (१४।१)
pālanena viśastuṣṭāḥ kāmaistuṣṭā varastriyaḥ |
अनुक्रोशैस्तथा शूद्रा दानशेषैः पृथग्जनाः ॥ (१४।२)
anukrośaistathā śūdrā dānaśeṣaiḥ pṛthagjanāḥ ||
ज्ञातिसंबन्धिनस्तुष्टाः शौचेन च नृपस्य नः । (१५।१)
jñātisaṃbandhinastuṣṭāḥ śaucena ca nṛpasya naḥ |
देवा हविर्भिः पुण्यैश्च रक्षणैः शरणागताः ॥ (१५।२)
devā havirbhiḥ puṇyaiśca rakṣaṇaiḥ śaraṇāgatāḥ ||
यद् अत्र तथ्यं तद् ब्रूहि सत्यसंध द्विजातिषु । (१६।१)
yad atra tathyaṃ tad brūhi satyasaṃdha dvijātiṣu |
यथाश्रुतं यथादृष्टं पृष्टो ब्राह्मणकाम्यया ॥ (१६।२)
yathāśrutaṃ yathādṛṣṭaṃ pṛṣṭo brāhmaṇakāmyayā ||
श्रद्धेयवाक्यः प्राज्ञस्त्वं दिव्यं रूपं बिभर्षि च । (१७।१)
śraddheyavākyaḥ prājñastvaṃ divyaṃ rūpaṃ bibharṣi ca |
समागतश्च विप्रैस्त्वं तत्त्वतो वक्तुम् अर्हसि ॥ (१७।२)
samāgataśca vipraistvaṃ tattvato vaktum arhasi ||
इति पृष्टो द्विजैस्तैः स प्रहस्य नकुलो ऽब्रवीत् । (१८।१)
iti pṛṣṭo dvijaistaiḥ sa prahasya nakulo 'bravīt |
नैषानृता मया वाणी प्रोक्ता दर्पेण वा द्विजाः ॥ (१८।२)
naiṣānṛtā mayā vāṇī proktā darpeṇa vā dvijāḥ ||
यन्मयोक्तम् इदं किंचिद् युष्माभिश्चाप्युपश्रुतम् । (१९।१)
yanmayoktam idaṃ kiṃcid yuṣmābhiścāpyupaśrutam |
सक्तुप्रस्थेन वो नायं यज्ञस्तुल्यो नराधिपाः । (१९।२)
saktuprasthena vo nāyaṃ yajñastulyo narādhipāḥ |
उञ्छवृत्तेर् वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥ (१९।३)
uñchavṛtter vadānyasya kurukṣetranivāsinaḥ ||
इत्यवश्यं मयैतद् वो वक्तव्यं द्विजपुंगवाः । (२०।१)
ityavaśyaṃ mayaitad vo vaktavyaṃ dvijapuṃgavāḥ |
शृणुताव्यग्रमनसः शंसतो मे द्विजर्षभाः ॥ (२०।२)
śṛṇutāvyagramanasaḥ śaṃsato me dvijarṣabhāḥ ||
अनुभूतं च दृष्टं च यन्मयाद्भुतम् उत्तमम् । (२१।१)
anubhūtaṃ ca dṛṣṭaṃ ca yanmayādbhutam uttamam |
उञ्छवृत्तेर् यथावृत्तं कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥ (२१।२)
uñchavṛtter yathāvṛttaṃ kurukṣetranivāsinaḥ ||
स्वर्गं येन द्विजः प्राप्तः सभार्यः ससुतस्नुषः । (२२।१)
svargaṃ yena dvijaḥ prāptaḥ sabhāryaḥ sasutasnuṣaḥ |
यथा चार्धं शरीरस्य ममेदं काञ्चनीकृतम् ॥ (२२।२)
yathā cārdhaṃ śarīrasya mamedaṃ kāñcanīkṛtam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.