महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 41

638 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

उत्तरं सारथिं कृत्वा शमीं कृत्वा प्रदक्षिणम् । (१।२)

uttaraṃ sārathiṃ kṛtvā śamīṃ kṛtvā pradakṣiṇam |

1.3१.३

आयुधं सर्वम् आदाय ततः प्रायाद् धनंजयः ॥ (१।३)

āyudhaṃ sarvam ādāya tataḥ prāyād dhanaṃjayaḥ ||

2.1२.१

ध्वजं सिंहं रथात् तस्माद् अपनीय महारथः । (२।१)

dhvajaṃ siṃhaṃ rathāt tasmād apanīya mahārathaḥ |

2.2२.२

प्रणिधाय शमीमूले प्रायाद् उत्तरसारथिः ॥ (२।२)

praṇidhāya śamīmūle prāyād uttarasārathiḥ ||

3.1३.१

दैवीं मायां रथे युक्त्वा विहितां विश्वकर्मणा । (३।१)

daivīṃ māyāṃ rathe yuktvā vihitāṃ viśvakarmaṇā |

3.2३.२

काञ्चनं सिंहलाङ्गूलं ध्वजं वानरलक्षणम् ॥ (३।२)

kāñcanaṃ siṃhalāṅgūlaṃ dhvajaṃ vānaralakṣaṇam ||

4.1४.१

मनसा चिन्तयामास प्रसादं पावकस्य च । (४।१)

manasā cintayāmāsa prasādaṃ pāvakasya ca |

4.2४.२

स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा ध्वजे भूतान्यचोदयत् ॥ (४।२)

sa ca taccintitaṃ jñātvā dhvaje bhūtānyacodayat ||

5.1५.१

सपताकं विचित्राङ्गं सोपासङ्गं महारथः । (५।१)

sapatākaṃ vicitrāṅgaṃ sopāsaṅgaṃ mahārathaḥ |

5.2५.२

रथम् आस्थाय बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ॥ (५।२)

ratham āsthāya bībhatsuḥ kaunteyaḥ śvetavāhanaḥ ||

6.1६.१

बद्धासिः सतनुत्राणः प्रगृहीतशरासनः । (६।१)

baddhāsiḥ satanutrāṇaḥ pragṛhītaśarāsanaḥ |

6.2६.२

ततः प्रायाद् उदीचीं स कपिप्रवरकेतनः ॥ (६।२)

tataḥ prāyād udīcīṃ sa kapipravaraketanaḥ ||

7.1७.१

स्वनवन्तं महाशङ्खं बलवान् अरिमर्दनः । (७।१)

svanavantaṃ mahāśaṅkhaṃ balavān arimardanaḥ |

7.2७.२

प्राधमद् बलम् आस्थाय द्विषतां लोमहर्षणम् ॥ (७।२)

prādhamad balam āsthāya dviṣatāṃ lomaharṣaṇam ||

8.1८.१

ततस्ते जवना धुर्या जानुभ्याम् अगमन्महीम् । (८।१)

tataste javanā dhuryā jānubhyām agamanmahīm |

8.2८.२

उत्तरश्चापि संत्रस्तो रथोपस्थ उपाविशत् ॥ (८।२)

uttaraścāpi saṃtrasto rathopastha upāviśat ||

9.1९.१

संस्थाप्य चाश्वान् कौन्तेयः समुद्यम्य च रश्मिभिः । (९।१)

saṃsthāpya cāśvān kaunteyaḥ samudyamya ca raśmibhiḥ |

9.2९.२

उत्तरं च परिष्वज्य समाश्वासयद् अर्जुनः ॥ (९।२)

uttaraṃ ca pariṣvajya samāśvāsayad arjunaḥ ||

10.1१०.१

मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियो ऽसि परंतप । (१०।१)

mā bhaistvaṃ rājaputrāgrya kṣatriyo 'si paraṃtapa |

10.2१०.२

कथं पुरुषशार्दूल शत्रुमध्ये विषीदसि ॥ (१०।२)

kathaṃ puruṣaśārdūla śatrumadhye viṣīdasi ||

11.1११.१

श्रुतास्ते शङ्खशब्दाश्च भेरीशब्दाश्च पुष्कलाः । (११।१)

śrutāste śaṅkhaśabdāśca bherīśabdāśca puṣkalāḥ |

11.2११.२

कुञ्जराणां च नदतां व्यूढानीकेषु तिष्ठताम् ॥ (११।२)

kuñjarāṇāṃ ca nadatāṃ vyūḍhānīkeṣu tiṣṭhatām ||

12.1१२.१

स त्वं कथम् इहानेन शङ्खशब्देन भीषितः । (१२।१)

sa tvaṃ katham ihānena śaṅkhaśabdena bhīṣitaḥ |

12.2१२.२

विषण्णरूपो वित्रस्तः पुरुषः प्राकृतो यथा ॥ (१२।२)

viṣaṇṇarūpo vitrastaḥ puruṣaḥ prākṛto yathā ||

13.1१३.१

उत्तर उवाच । (१३।१)

uttara uvāca

13.2१३.२

श्रुता मे शङ्खशब्दाश्च भेरीशब्दाश्च पुष्कलाः । (१३।२)

śrutā me śaṅkhaśabdāśca bherīśabdāśca puṣkalāḥ |

13.3१३.३

कुञ्जराणां च निनदा व्यूढानीकेषु तिष्ठताम् ॥ (१३।३)

kuñjarāṇāṃ ca ninadā vyūḍhānīkeṣu tiṣṭhatām ||

14.1१४.१

नैवंविधः शङ्खशब्दः पुरा जातु मया श्रुतः । (१४।१)

naivaṃvidhaḥ śaṅkhaśabdaḥ purā jātu mayā śrutaḥ |

14.2१४.२

ध्वजस्य चापि रूपं मे दृष्टपूर्वं न हीदृशम् । (१४।२)

dhvajasya cāpi rūpaṃ me dṛṣṭapūrvaṃ na hīdṛśam |

14.3१४.३

धनुषश्चैव निर्घोषः श्रुतपूर्वो न मे क्वचित् ॥ (१४।३)

dhanuṣaścaiva nirghoṣaḥ śrutapūrvo na me kvacit ||

15.1१५.१

अस्य शङ्खस्य शब्देन धनुषो निस्वनेन च । (१५।१)

asya śaṅkhasya śabdena dhanuṣo nisvanena ca |

15.2१५.२

रथस्य च निनादेन मनो मुह्यति मे भृशम् ॥ (१५।२)

rathasya ca ninādena mano muhyati me bhṛśam ||

16.1१६.१

व्याकुलाश्च दिशः सर्वा हृदयं व्यथतीव मे । (१६।१)

vyākulāśca diśaḥ sarvā hṛdayaṃ vyathatīva me |

16.2१६.२

ध्वजेन पिहिताः सर्वा दिशो न प्रतिभान्ति मे । (१६।२)

dhvajena pihitāḥ sarvā diśo na pratibhānti me |

16.3१६.३

गाण्डीवस्य च शब्देन कर्णौ मे बधिरीकृतौ ॥ (१६।३)

gāṇḍīvasya ca śabdena karṇau me badhirīkṛtau ||

17.1१७.१

अर्जुन उवाच । (१७।१)

arjuna uvāca

17.2१७.२

एकान्ते रथम् आस्थाय पद्भ्यां त्वम् अवपीडय । (१७।२)

ekānte ratham āsthāya padbhyāṃ tvam avapīḍaya |

17.3१७.३

दृढं च रश्मीन् संयच्छ शङ्खं ध्मास्याम्यहं पुनः ॥ (१७।३)

dṛḍhaṃ ca raśmīn saṃyaccha śaṅkhaṃ dhmāsyāmyahaṃ punaḥ ||

18.1१८.१

वैशंपायन उवाच । (१८।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

18.2१८.२

तस्य शङ्खस्य शब्देन रथनेमिस्वनेन च । (१८।२)

tasya śaṅkhasya śabdena rathanemisvanena ca |

18.3१८.३

गाण्डीवस्य च घोषेण पृथिवी समकम्पत ॥ (१८।३)

gāṇḍīvasya ca ghoṣeṇa pṛthivī samakampata ||

19.1१९.१

द्रोण उवाच । (१९।१)

droṇa uvāca

19.2१९.२

यथा रथस्य निर्घोषो यथा शङ्ख उदीर्यते । (१९।२)

yathā rathasya nirghoṣo yathā śaṅkha udīryate |

19.3१९.३

कम्पते च यथा भूमिर् नैषो ऽन्यः सव्यसाचिनः ॥ (१९।३)

kampate ca yathā bhūmir naiṣo 'nyaḥ savyasācinaḥ ||

20.1२०.१

शस्त्राणि न प्रकाशन्ते न प्रहृष्यन्ति वाजिनः । (२०।१)

śastrāṇi na prakāśante na prahṛṣyanti vājinaḥ |

20.2२०.२

अग्नयश्च न भासन्ते समिद्धास्तन्न शोभनम् ॥ (२०।२)

agnayaśca na bhāsante samiddhāstanna śobhanam ||

21.1२१.१

प्रत्यादित्यं च नः सर्वे मृगा घोरप्रवादिनः । (२१।१)

pratyādityaṃ ca naḥ sarve mṛgā ghorapravādinaḥ |

21.2२१.२

ध्वजेषु च निलीयन्ते वायसास्तन्न शोभनम् । (२१।२)

dhvajeṣu ca nilīyante vāyasāstanna śobhanam |

21.3२१.३

शकुनाश्चापसव्या नो वेदयन्ति महद् भयम् ॥ (२१।३)

śakunāścāpasavyā no vedayanti mahad bhayam ||

22.1२२.१

गोमायुर् एष सेनाया रुवन्मध्ये ऽनुधावति । (२२।१)

gomāyur eṣa senāyā ruvanmadhye 'nudhāvati |

22.2२२.२

अनाहतश्च निष्क्रान्तो महद् वेदयते भयम् । (२२।२)

anāhataśca niṣkrānto mahad vedayate bhayam |

22.3२२.३

भवतां रोमकूपाणि प्रहृष्टान्युपलक्षये ॥ (२२।३)

bhavatāṃ romakūpāṇi prahṛṣṭānyupalakṣaye ||

23.1२३.१

पराभूता च वः सेना न कश्चिद् योद्धुम् इच्छति । (२३।१)

parābhūtā ca vaḥ senā na kaścid yoddhum icchati |

23.2२३.२

विवर्णमुखभूयिष्ठाः सर्वे योधा विचेतसः । (२३।२)

vivarṇamukhabhūyiṣṭhāḥ sarve yodhā vicetasaḥ |

23.3२३.३

गाः संप्रस्थाप्य तिष्ठामो व्यूढानीकाः प्रहारिणः ॥ (२३।३)

gāḥ saṃprasthāpya tiṣṭhāmo vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 41

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit