MBh, 3, 278
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो ऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्येवाश्रमांस्तथा । (२।१)
tato 'bhigamya tīrthāni sarvāṇyevāśramāṃstathā |
आजगाम पितुर् वेश्म सावित्री सह मन्त्रिभिः ॥ (२।२)
ājagāma pitur veśma sāvitrī saha mantribhiḥ ||
किमर्थं युवतीं भर्त्रे न चैनां सम्प्रयच्छसि ॥ (४।३)
kimarthaṃ yuvatīṃ bhartre na caināṃ samprayacchasi ||
तद् अस्याः शृणु देवर्षे भर्तारं यो ऽनया वृतः ॥ (५।३)
tad asyāḥ śṛṇu devarṣe bhartāraṃ yo 'nayā vṛtaḥ ||
सा ब्रूहि विस्तरेणेति पित्रा संचोदिता शुभा । (६।२)
sā brūhi vistareṇeti pitrā saṃcoditā śubhā |
आसीच्छाल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः । (७।१)
āsīcchālveṣu dharmātmā kṣatriyaḥ pṛthivīpatiḥ |
द्युमत्सेन इति ख्यातः पश्चाद् अन्धो बभूव ह ॥ (७।२)
dyumatsena iti khyātaḥ paścād andho babhūva ha ||
सामीप्येन हृतं राज्यं छिद्रे ऽस्मिन् पूर्ववैरिणा ॥ (८।२)
sāmīpyena hṛtaṃ rājyaṃ chidre 'smin pūrvavairiṇā ||
स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम् । (९।१)
sa bālavatsayā sārdhaṃ bhāryayā prasthito vanam |
तस्य पुत्रः पुरे जातः संवृद्धश् च तपोवने । (१०।१)
tasya putraḥ pure jātaḥ saṃvṛddhaś ca tapovane |
अहो बत महत् पापं सावित्र्या नृपते कृतम् । (११।२)
aho bata mahat pāpaṃ sāvitryā nṛpate kṛtam |
अजानन्त्या यद् अनया गुणवान् सत्यवान् वृतः ॥ (११।३)
ajānantyā yad anayā guṇavān satyavān vṛtaḥ ||
सत्यं वदत्यस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते । (१२।१)
satyaṃ vadatyasya pitā satyaṃ mātā prabhāṣate |
ततो ऽस्य ब्राह्मणाश्चक्रुर् नामैतत् सत्यवान् इति ॥ (१२।२)
tato 'sya brāhmaṇāścakrur nāmaitat satyavān iti ||
बालस्याश्वाः प्रियाश्चास्य करोत्यश्वांश्च मृन्मयान् । (१३।१)
bālasyāśvāḥ priyāścāsya karotyaśvāṃśca mṛnmayān |
चित्रे ऽपि च लिखत्यश्वांश्चित्राश्व इति चोच्यते ॥ (१३।२)
citre 'pi ca likhatyaśvāṃścitrāśva iti cocyate ||
अपीदानीं स तेजस्वी बुद्धिमान् वा नृपात्मजः । (१४।२)
apīdānīṃ sa tejasvī buddhimān vā nṛpātmajaḥ |
क्षमावान् अपि वा शूरः सत्यवान् पितृनन्दनः ॥ (१४।३)
kṣamāvān api vā śūraḥ satyavān pitṛnandanaḥ ||
महेन्द्र इव शूरश् च वसुधेव क्षमान्वितः ॥ (१५।३)
mahendra iva śūraś ca vasudheva kṣamānvitaḥ ||
अपि राजात्मजो दाता ब्रह्मण्यो वापि सत्यवान् । (१६।२)
api rājātmajo dātā brahmaṇyo vāpi satyavān |
रूपवान् अप्युदारो वाप्यथ वा प्रियदर्शनः ॥ (१६।३)
rūpavān apyudāro vāpyatha vā priyadarśanaḥ ||
साङ्कृते रन्तिदेवस्य स शक्त्या दानतः समः । (१७।२)
sāṅkṛte rantidevasya sa śaktyā dānataḥ samaḥ |
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिर् औशीनरो यथा ॥ (१७।३)
brahmaṇyaḥ satyavādī ca śibir auśīnaro yathā ||
रूपेणान्यतमो ऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली ॥ (१८।२)
rūpeṇānyatamo 'śvibhyāṃ dyumatsenasuto balī ||
स दान्तः स मृदुः शूरः स सत्यः स जितेन्द्रियः । (१९।१)
sa dāntaḥ sa mṛduḥ śūraḥ sa satyaḥ sa jitendriyaḥ |
स मैत्रः सो ऽनसूयश् च स ह्रीमान् धृतिमांश् च सः ॥ (१९।२)
sa maitraḥ so 'nasūyaś ca sa hrīmān dhṛtimāṃś ca saḥ ||
नित्यशश्चार्जवं तस्मिन् स्थितिस् तस्यैव च ध्रुवा । (२०।१)
nityaśaścārjavaṃ tasmin sthitis tasyaiva ca dhruvā |
संक्षेपतस् तपोवृद्धैः शीलवृद्धैश् च कथ्यते ॥ (२०।२)
saṃkṣepatas tapovṛddhaiḥ śīlavṛddhaiś ca kathyate ||
गुणैर् उपेतं सर्वैस् तं भगवन् प्रब्रवीषि मे । (२१।२)
guṇair upetaṃ sarvais taṃ bhagavan prabravīṣi me |
दोषान् अप्यस्य मे ब्रूहि यदि सन्तीह केचन ॥ (२१।३)
doṣān apyasya me brūhi yadi santīha kecana ||
एको दोषो ऽस्य नान्यो ऽस्ति सो ऽद्य प्रभृति सत्यवान् । (२२।२)
eko doṣo 'sya nānyo 'sti so 'dya prabhṛti satyavān |
संवत्सरेण क्षीणायुर् देहन्यासं करिष्यति ॥ (२२।३)
saṃvatsareṇa kṣīṇāyur dehanyāsaṃ kariṣyati ||
एहि सावित्रि गच्छ त्वम् अन्यं वरय शोभने । (२३।२)
ehi sāvitri gaccha tvam anyaṃ varaya śobhane |
तस्य दोषो महान् एको गुणान् आक्रम्य तिष्ठति ॥ (२३।३)
tasya doṣo mahān eko guṇān ākramya tiṣṭhati ||
संवत्सरेण सो ऽल्पायुर् देहन्यासं करिष्यति ॥ (२४।२)
saṃvatsareṇa so 'lpāyur dehanyāsaṃ kariṣyati ||
सकृद् आह ददानीति त्रीण्येतानि सकृत् सकृत् ॥ (२५।३)
sakṛd āha dadānīti trīṇyetāni sakṛt sakṛt ||
दीर्घायुर् अथ वाल्पायुः सगुणो निर्गुणो ऽपि वा । (२६।१)
dīrghāyur atha vālpāyuḥ saguṇo nirguṇo 'pi vā |
सकृद् वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्यहम् ॥ (२६।२)
sakṛd vṛto mayā bhartā na dvitīyaṃ vṛṇomyaham ||
क्रियते कर्मणा पश्चात् प्रमाणं मे मनस् ततः ॥ (२७।२)
kriyate karmaṇā paścāt pramāṇaṃ me manas tataḥ ||
स्थिरा बुद्धिर् नरश्रेष्ठ सावित्र्या दुहितुस् तव । (२८।२)
sthirā buddhir naraśreṣṭha sāvitryā duhitus tava |
नैषा चालयितुं शक्या धर्माद् अस्मात् कथंचन ॥ (२८।३)
naiṣā cālayituṃ śakyā dharmād asmāt kathaṃcana ||
नान्यस्मिन् पुरुषे सन्ति ये सत्यवति वै गुणाः । (२९।१)
nānyasmin puruṣe santi ye satyavati vai guṇāḥ |
प्रदानम् एव तस्मान् मे रोचते दुहितुस् तव ॥ (२९।२)
pradānam eva tasmān me rocate duhitus tava ||
अविचार्यम् एतद् उक्तं हि तथ्यं भगवता वचः । (३०।२)
avicāryam etad uktaṃ hi tathyaṃ bhagavatā vacaḥ |
करिष्याम्येतद् एवं च गुरुर् हि भगवान् मम ॥ (३०।३)
kariṣyāmyetad evaṃ ca gurur hi bhagavān mama ||
अविघ्नम् अस्तु सावित्र्याः प्रदाने दुहितुस् तव । (३१।२)
avighnam astu sāvitryāḥ pradāne duhitus tava |
साधयिष्यामहे तावत् सर्वेषां भद्रम् अस्तु वः ॥ (३१।३)
sādhayiṣyāmahe tāvat sarveṣāṃ bhadram astu vaḥ ||
एवम् उक्त्वा खम् उत्पत्य नारदस् त्रिदिवं गतः । (३२।२)
evam uktvā kham utpatya nāradas tridivaṃ gataḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.