MBh, 7, 41
Select a line for its word-by-word analysis.
युद्धेषु कुशलं वीरं कुलपुत्रं तनुत्यजम् ॥ (१।३)
yuddheṣu kuśalaṃ vīraṃ kulaputraṃ tanutyajam ||
अपि यौधिष्ठिरात् सैन्यात् कश्चिद् अन्वपतद् रथी ॥ (२।२)
api yaudhiṣṭhirāt sainyāt kaścid anvapatad rathī ||
युधिष्ठिरो भीमसेनः शिखण्डी सात्यकिर् यमौ । (३।२)
yudhiṣṭhiro bhīmasenaḥ śikhaṇḍī sātyakir yamau |
धृष्टकेतुश्च संरब्धो मत्स्याश्चान्वपतन् रणे ॥ (३।४)
dhṛṣṭaketuśca saṃrabdho matsyāścānvapatan raṇe ||
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीकाः प्रहारिणः । (४।१)
abhyadravan parīpsanto vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ |
तान् दृष्ट्वा द्रवतः शूरांस्त्वदीया विमुखाभवन् ॥ (४।२)
tān dṛṣṭvā dravataḥ śūrāṃstvadīyā vimukhābhavan ||
ततस्तद् विमुखं दृष्ट्वा तव सूनोर् महद् बलम् । (५।१)
tatastad vimukhaṃ dṛṣṭvā tava sūnor mahad balam |
स पुत्रगृद्धिनः पार्थान् सहसैन्यान् अवारयत् ॥ (६।२)
sa putragṛddhinaḥ pārthān sahasainyān avārayat ||
उग्रधन्वा महेष्वासो दिव्यम् अस्त्रम् उदीरयन् । (७।१)
ugradhanvā maheṣvāso divyam astram udīrayan |
वार्द्धक्षत्रिर् उपासेधत् प्रवणाद् इव कुञ्जरान् ॥ (७।२)
vārddhakṣatrir upāsedhat pravaṇād iva kuñjarān ||
यद् एकः पाण्डवान् क्रुद्धान् पुत्रगृद्धीन् अवारयत् ॥ (८।३)
yad ekaḥ pāṇḍavān kruddhān putragṛddhīn avārayat ||
अत्यद्भुतम् इदं मन्ये बलं शौर्यं च सैन्धवे । (९।१)
atyadbhutam idaṃ manye balaṃ śauryaṃ ca saindhave |
तद् अस्य ब्रूहि मे वीर्यं कर्म चाग्र्यं महात्मनः ॥ (९।२)
tad asya brūhi me vīryaṃ karma cāgryaṃ mahātmanaḥ ||
किं दत्तं हुतम् इष्टं वा सुतप्तम् अथवा तपः । (१०।१)
kiṃ dattaṃ hutam iṣṭaṃ vā sutaptam athavā tapaḥ |
सिन्धुराजेन येनैकः क्रुद्धान् पार्थान् अवारयत् ॥ (१०।२)
sindhurājena yenaikaḥ kruddhān pārthān avārayat ||
मानात् स तप्तवान् राजा वरार्थी सुमहत् तपः ॥ (११।३)
mānāt sa taptavān rājā varārthī sumahat tapaḥ ||
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः प्रियेभ्यः संनिवर्त्य सः । (१२।१)
indriyāṇīndriyārthebhyaḥ priyebhyaḥ saṃnivartya saḥ |
देवम् आराधयच्छर्वं गृणन् ब्रह्म सनातनम् ॥ (१२।३)
devam ārādhayaccharvaṃ gṛṇan brahma sanātanam ||
भक्तानुकम्पी भगवांस्तस्य चक्रे ततो दयाम् । (१३।१)
bhaktānukampī bhagavāṃstasya cakre tato dayām |
स्वप्नान्ते ऽप्यथ चैवाह हरः सिन्धुपतेः सुतम् । (१३।२)
svapnānte 'pyatha caivāha haraḥ sindhupateḥ sutam |
वरं वृणीष्व प्रीतो ऽस्मि जयद्रथ किम् इच्छसि ॥ (१३।३)
varaṃ vṛṇīṣva prīto 'smi jayadratha kim icchasi ||
एवम् उक्तस्तु शर्वेण सिन्धुराजो जयद्रथः । (१४।१)
evam uktastu śarveṇa sindhurājo jayadrathaḥ |
उवाच प्रणतो रुद्रं प्राञ्जलिर् नियतात्मवान् ॥ (१४।२)
uvāca praṇato rudraṃ prāñjalir niyatātmavān ||
पाण्डवेयान् अहं संख्ये भीमवीर्यपराक्रमान् । (१५।१)
pāṇḍaveyān ahaṃ saṃkhye bhīmavīryaparākramān |
एवम् उक्तस्तु देवेशो जयद्रथम् अथाब्रवीत् । (१६।१)
evam uktastu deveśo jayadratham athābravīt |
ददामि ते वरं सौम्य विना पार्थं धनंजयम् ॥ (१६।२)
dadāmi te varaṃ saumya vinā pārthaṃ dhanaṃjayam ||
धारयिष्यसि संग्रामे चतुरः पाण्डुनन्दनान् । (१७।१)
dhārayiṣyasi saṃgrāme caturaḥ pāṇḍunandanān |
एवम् अस्त्विति देवेशम् उक्त्वाबुध्यत पार्थिवः ॥ (१७।२)
evam astviti deveśam uktvābudhyata pārthivaḥ ||
तस्य ज्यातलघोषेण क्षत्रियान् भयम् आविशत् । (१९।१)
tasya jyātalaghoṣeṇa kṣatriyān bhayam āviśat |
परांस् तु तव सैन्यस्य हर्षः परमको ऽभवत् ॥ (१९।२)
parāṃs tu tava sainyasya harṣaḥ paramako 'bhavat ||
दृष्ट्वा तु क्षत्रिया भारं सैन्धवे सर्वम् अर्पितम् । (२०।१)
dṛṣṭvā tu kṣatriyā bhāraṃ saindhave sarvam arpitam |
उत्क्रुश्याभ्यद्रवन् राजन् येन यौधिष्ठिरं बलम् ॥ (२०।२)
utkruśyābhyadravan rājan yena yaudhiṣṭhiraṃ balam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.