ब्राह्मण्युवाच । (१।१)

न संतापस्त्वया कार्यः प्राकृतेनेव कर्हिचित् । (१।२)

न हि संतापकालो ऽयं वैद्यस्य तव विद्यते ॥ (१।३)

अवश्यं निधनं सर्वैर् गन्तव्यम् इह मानवैः । (२।१)

अवश्यभाविन्यर्थे वै संतापो नेह विद्यते ॥ (२।२)

भार्या पुत्रो ऽथ दुहिता सर्वम् आत्मार्थम् इष्यते । (३।१)

व्यथां जहि सुबुद्ध्या त्वं स्वयं यास्यामि तत्र वै ॥ (३।२)

एतद्धि परमं नार्याः कार्यं लोके सनातनम् । (४।१)

प्राणान् अपि परित्यज्य यद् भर्तृहितम् आचरेत् ॥ (४।२)

तच्च तत्र कृतं कर्म तवापीह सुखावहम् । (५।१)

भवत्यमुत्र चाक्षय्यं लोके ऽस्मिंश्च यशस्करम् ॥ (५।२)

एष चैव गुरुर् धर्मो यं प्रवक्ष्याम्यहं तव । (६।१)

अर्थश्च तव धर्मश्च भूयान् अत्र प्रदृश्यते ॥ (६।२)

यदर्थम् इष्यते भार्या प्राप्तः सो ऽर्थस्त्वया मयि । (७।१)

कन्या चैव कुमारश्च कृताहम् अनृणा त्वया ॥ (७।२)

समर्थः पोषणे चासि सुतयो रक्षणे तथा । (८।१)

न त्वहं सुतयोः शक्ता तथा रक्षणपोषणे ॥ (८।२)

मम हि त्वद्विहीनायाः सर्वकामा न आपदः । (९।१)

कथं स्यातां सुतौ बालौ भवेयं च कथं त्वहम् ॥ (९।२)

कथं हि विधवानाथा बालपुत्रा विना त्वया । (१०।१)

मिथुनं जीवयिष्यामि स्थिता साधुगते पथि ॥ (१०।२)

अहंकृतावलिप्तैश्च प्रार्थ्यमानाम् इमां सुताम् । (११।१)

अयुक्तैस्तव संबन्धे कथं शक्ष्यामि रक्षितुम् ॥ (११।२)

उत्सृष्टम् आमिषं भूमौ प्रार्थयन्ति यथा खगाः । (१२।१)

प्रार्थयन्ति जनाः सर्वे वीरहीनां तथा स्त्रियम् ॥ (१२।२)

साहं विचाल्यमाना वै प्रार्थ्यमाना दुरात्मभिः । (१३।१)

स्थातुं पथि न शक्ष्यामि सज्जनेष्टे द्विजोत्तम । (१३।२)

स्त्रीजन्म गर्हितं नाथ लोके दुष्टजनाकुले । (१३।३)

मातापित्रोर् वशे कन्या ऊढा भर्तृवशे तथा । (१३।४)

अभावे चानयोः पुत्रे स्वतन्त्रा स्त्री विगर्ह्यते । (१३।५)

अनाथत्वं स्त्रियो द्वारं दुष्टानां विवृतं हि तत् । (१३।६)

वस्त्रखण्डं घृताक्तं हि यथा संकृष्यते श्वभिः । (१३।७)

दृष्ट्वा तथाबला नाथ प्रार्थितैश्वर्यगर्वितैः ॥ (१३।८)

कथं तव कुलस्यैकाम् इमां बालाम् असंस्कृताम् । (१४।१)

पितृपैतामहे मार्गे नियोक्तुम् अहम् उत्सहे ॥ (१४।२)

कथं शक्ष्यामि बाले ऽस्मिन् गुणान् आधातुम् ईप्सितान् । (१५।१)

अनाथे सर्वतो लुप्ते यथा त्वं धर्मदर्शिवान् । (१५।२)

आद्वादशाब्दं बालो ऽयं दुश्चरित्रं चचार ह । (१५।३)

मातापित्रोस्तु तत् पापम् इत्याहुर् धर्मवादिनः । (१५।४)

शिक्षये तत् पिता माता तत् पुत्रश्च चरित्रतः ॥ (१५।५)

इमाम् अपि च ते बालाम् अनाथां परिभूय माम् । (१६।१)

अनर्हाः प्रार्थयिष्यन्ति शूद्रा वेदश्रुतिं यथा ॥ (१६।२)

तां चेद् अहं न दित्सेयं त्वद्गुणैर् उपबृंहिताम् । (१७।१)

प्रमथ्यैनां हरेयुस्ते हविर् ध्वाङ्क्षा इवाध्वरात् । (१७।२)

को ऽस्याः कर्ता भवेद् इति । (१७।३)

पश्यन्त्या मे हरन्त्येव क्रोशन्त्याश्चापि निस्त्रपाः । (१७।४)

अनाथत्वात् सुतां विद्वन् ॥ (१७।५)

सम्प्रेक्षमाणा पुत्रं ते नानुरूपम् इवात्मनः । (१८।१)

अनर्हवशम् आपन्नाम् इमां चापि सुतां तव ॥ (१८।२)

अवज्ञाता च लोकस्य तथात्मानम् अजानती । (१९।१)

अवलिप्तैर् नरैर् ब्रह्मन् मरिष्यामि न संशयः । (१९।२)

ह्रीयमाणाम् अनागसाः । (१९।३)

अशक्तत्वाद् अनाथत्वान् मृते त्वयि मयावश्यं सहागमनम् इष्यते । (१९।४)

मृते भर्तरि नारीणां सुखलेशं न विद्यते ॥ (१९।५)

तौ विहीनौ मया बालौ त्वया चैव ममात्मजौ । (२०।१)

विनश्येतां न संदेहो मत्स्याविव जलक्षये ॥ (२०।२)

त्रितयं सर्वथाप्येवं विनशिष्यत्यसंशयम् । (२१।१)

त्वया विहीनं तस्मात् त्वं मां परित्यक्तुम् अर्हसि ॥ (२१।२)

व्युष्टिर् एषा परा स्त्रीणां पूर्वं भर्तुः परा गतिः । (२२।१)

न तु ब्राह्मण पुत्राणां विषये परिवर्तितुम् । (२२।२)

हरिद्राञ्जनपुष्पादिसौमङ्गल्ययुता सती । (२२।३)

मरणं याति या भर्तुस्तद् दत्तजलपायिनी । (२२।४)

भर्तृपादार्पितमनाः सा याति गिरिजापदम् । (२२।५)

गिरिजायाः सखी भूत्वा मोदते नगकन्यया । (२२।६)

मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता मितं सुतः । (२२।७)

अमितस्य हि दातारं का पतिं नाभिनन्दति ॥ (२२।८)

परित्यक्तः सुतश्चायं दुहितेयं तथा मया । (२३।१)

बान्धवाश्च परित्यक्तास्त्वदर्थं जीवितं च मे ॥ (२३।२)

यज्ञैस्तपोभिर् नियमैर् दानैश्च विविधैस्तथा । (२४।१)

विशिष्यते स्त्रिया भर्तुर् नित्यं प्रियहिते स्थितिः । (२४।२)

आश्रमाश्चाग्निसंस्कारा जपहोमव्रतानि च । (२४।३)

स्त्रीणां नैते विधातव्या विना पतिम् अनिन्दितम् । (२४।४)

क्षमा शौचम् अनाहारम् एतावद् विदितं स्त्रियाः ॥ (२४।५)

तद् इदं यच्चिकीर्षामि धर्म्यं परमसंमतम् । (२५।१)

इष्टं चैव हितं चैव तव चैव कुलस्य च ॥ (२५।२)

इष्टानि चाप्यपत्यानि द्रव्याणि सुहृदः प्रियाः । (२६।१)

आपद्धर्मविमोक्षाय भार्या चापि सतां मतम् । (२६।२)

आपदर्थे धनं रक्षेद् दारान् रक्षेद् धनैर् अपि । (२६।३)

आत्मानं सततं रक्षेद् दारैर् अपि धनैर् अपि । (२६।४)

दृष्टादृष्टफलार्थं हि भार्या पुत्रो धनं गृहम् । (२६।५)

सर्वम् एतद् विधातव्यं बुधानाम् एष निश्चयः ॥ (२६।६)

एकतो वा कुलं कृत्स्नम् आत्मा वा कुलवर्धन । (२७।१)

न समं सर्वम् एवेति बुधानाम् एष निश्चयः । (२७।२)

उभयोः को ऽधिको विद्वान् आत्मा चैवाधिकः कुलात् । (२७।३)

आत्मनो विद्यमानत्वाद् भुवनानि चतुर्दश । (२७।४)

विद्यन्ते द्विजशार्दूल आत्मा रक्ष्यः सदा त्वया । (२७।५)

आत्मन्यविद्यमाने चेत् तस्य नास्तीह किंचन । (२७।६)

एतज्जगद् इदं सर्वम् आत्मना न समं किल ॥ (२७।७)

स कुरुष्व मया कार्यं तारयात्मानम् आत्मना । (२८।१)

अनुजानीहि माम् आर्य सुतौ मे परिरक्ष च । (२८।२)

किं चान्यच्छृणु मे नाथ यद् वक्ष्यामि हितं तव । (२८।३)

श्रुत्वावधार्यतां तन् मे ततस्ते तद्धितं कुरु ॥ (२८।४)

अवध्याः स्त्रिय इत्याहुर् धर्मज्ञा धर्मनिश्चये । (२९।१)

धर्मज्ञान् राक्षसान् आहुर् न हन्यात् स च माम् अपि ॥ (२९।२)

निःसंशयो वधः पुंसां स्त्रीणां संशयितो वधः । (३०।१)

अतो माम् एव धर्मज्ञ प्रस्थापयितुम् अर्हसि ॥ (३०।२)

भुक्तं प्रियाण्यवाप्तानि धर्मश्च चरितो मया । (३१।१)

त्वच्छुश्रूषणसम्भूता कीर्तिश्चाप्यतुला मम । (३१।२)

त्वत्प्रसूतिः प्रिया प्राप्ता न मां तप्स्यत्यजीवितम् ॥ (३१।३)

जातपुत्रा च वृद्धा च प्रियकामा च ते सदा । (३२।१)

समीक्ष्यैतद् अहं सर्वं व्यवसायं करोम्यतः ॥ (३२।२)

उत्सृज्यापि च माम् आर्य वेत्स्यस्यन्याम् अपि स्त्रियम् । (३३।१)

लभस्व कुलजां कन्यां धर्मस्ते भविता पुनः । (३३।२)

अनाश्रमी न तिष्ठेत क्षणमात्रम् अपि द्विजः । (३३।३)

ततः प्रतिष्ठितो धर्मो भविष्यति पुनस्तव ॥ (३३।४)

न चाप्यधर्मः कल्याण बहुपत्नीकता नृणाम् । (३४।१)

स्त्रीणाम् अधर्मः सुमहान् भर्तुः पूर्वस्य लङ्घने ॥ (३४।२)

एतत् सर्वं समीक्ष्य त्वम् आत्मत्यागं च गर्हितम् । (३५।१)

कुरु वाक्यं मम विभो नान्यथा मानसं कुरु । (३५।२)

आत्मानं तारय मया कुलं चेमौ च दारकौ ॥ (३५।३)

वैशंपायन उवाच । (३६।१)

एवम् उक्तस्तया भर्ता तां समालिङ्ग्य भारत । (३६।२)

मुमोच बाष्पं शनकैः सभार्यो भृशदुःखितः । (३६।३)

ततो ऽनन्तरम् एवास्य दुहिता वक्तुम् उद्यता । (३६।४)

मैवं वद सुकल्याणि तिष्ठ गेहे सुमध्यमे । (३६।५)

न स्वां भार्यां त्यजेत् प्राज्ञः पुत्रान् वापि कदाचन । (३६।६)

विशेषतः स्त्रियं रक्षेत् पुरुषो बुद्धिमान् इह । (३६।७)

त्यक्त्वा तु पुरुषो जीवेन् न हातव्यान् इमान् सदा । (३६।८)

न वेत्ति धर्मम् अर्थं च कामं मोक्षं च तत्त्वतः ॥ (३६।९)