महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 53

1888 of 1995 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

उत्तङ्क उवाच । (१।१)

uttaṅka uvāca

1.2१.२

ब्रूहि केशव तत्त्वेन त्वम् अध्यात्मम् अनिन्दितम् । (१।२)

brūhi keśava tattvena tvam adhyātmam aninditam |

1.3१.३

श्रुत्वा श्रेयो ऽभिधास्यामि शापं वा ते जनार्दन ॥ (१।३)

śrutvā śreyo 'bhidhāsyāmi śāpaṃ vā te janārdana ||

2.1२.१

वासुदेव उवाच । (२।१)

vāsudeva uvāca

2.2२.२

तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि भावान्मदाश्रयान् । (२।२)

tamo rajaśca sattvaṃ ca viddhi bhāvānmadāśrayān |

2.3२.३

तथा रुद्रान् वसूंश्चापि विद्धि मत्प्रभवान् द्विज ॥ (२।३)

tathā rudrān vasūṃścāpi viddhi matprabhavān dvija ||

3.1३.१

मयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतेषु चाप्यहम् । (३।१)

mayi sarvāṇi bhūtāni sarvabhūteṣu cāpyaham |

3.2३.२

स्थित इत्यभिजानीहि मा ते ऽभूद् अत्र संशयः ॥ (३।२)

sthita ityabhijānīhi mā te 'bhūd atra saṃśayaḥ ||

4.1४.१

तथा दैत्यगणान् सर्वान् यक्षराक्षसपन्नगान् । (४।१)

tathā daityagaṇān sarvān yakṣarākṣasapannagān |

4.2४.२

गन्धर्वाप्सरसश्चैव विद्धि मत्प्रभवान् द्विज ॥ (४।२)

gandharvāpsarasaścaiva viddhi matprabhavān dvija ||

5.1५.१

सद् असच्चैव यत् प्राहुर् अव्यक्तं व्यक्तम् एव च । (५।१)

sad asaccaiva yat prāhur avyaktaṃ vyaktam eva ca |

5.2५.२

अक्षरं च क्षरं चैव सर्वम् एतन्मदात्मकम् ॥ (५।२)

akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva sarvam etanmadātmakam ||

6.1६.१

ये चाश्रमेषु वै धर्माश्चतुर्षु विहिता मुने । (६।१)

ye cāśrameṣu vai dharmāścaturṣu vihitā mune |

6.2६.२

दैवानि चैव कर्माणि विद्धि सर्वं मदात्मकम् ॥ (६।२)

daivāni caiva karmāṇi viddhi sarvaṃ madātmakam ||

7.1७.१

असच्च सदसच्चैव यद् विश्वं सदसतः परम् । (७।१)

asacca sadasaccaiva yad viśvaṃ sadasataḥ param |

7.2७.२

ततः परं नास्ति चैव देवदेवात् सनातनात् ॥ (७।२)

tataḥ paraṃ nāsti caiva devadevāt sanātanāt ||

8.1८.१

ॐकारप्रभवान् वेदान् विद्धि मां त्वं भृगूद्वह । (८।१)

oṃkāraprabhavān vedān viddhi māṃ tvaṃ bhṛgūdvaha |

8.2८.२

यूपं सोमं तथैवेह त्रिदशाप्यायनं मखे ॥ (८।२)

yūpaṃ somaṃ tathaiveha tridaśāpyāyanaṃ makhe ||

9.1९.१

होतारम् अपि हव्यं च विद्धि मां भृगुनन्दन । (९।१)

hotāram api havyaṃ ca viddhi māṃ bhṛgunandana |

9.2९.२

अध्वर्युः कल्पकश्चापि हविः परमसंस्कृतम् ॥ (९।२)

adhvaryuḥ kalpakaścāpi haviḥ paramasaṃskṛtam ||

10.1१०.१

उद्गाता चापि मां स्तौति गीतघोषैर् महाध्वरे । (१०।१)

udgātā cāpi māṃ stauti gītaghoṣair mahādhvare |

10.2१०.२

प्रायश्चित्तेषु मां ब्रह्मञ् शान्तिमङ्गलवाचकाः । (१०।२)

prāyaścitteṣu māṃ brahmañ śāntimaṅgalavācakāḥ |

10.3१०.३

स्तुवन्ति विश्वकर्माणं सततं द्विजसत्तमाः ॥ (१०।३)

stuvanti viśvakarmāṇaṃ satataṃ dvijasattamāḥ ||

11.1११.१

विद्धि मह्यं सुतं धर्मम् अग्रजं द्विजसत्तम । (११।१)

viddhi mahyaṃ sutaṃ dharmam agrajaṃ dvijasattama |

11.2११.२

मानसं दयितं विप्र सर्वभूतदयात्मकम् ॥ (११।२)

mānasaṃ dayitaṃ vipra sarvabhūtadayātmakam ||

12.1१२.१

तत्राहं वर्तमानैश्च निवृत्तैश्चैव मानवैः । (१२।१)

tatrāhaṃ vartamānaiśca nivṛttaiścaiva mānavaiḥ |

12.2१२.२

बह्वीः संसरमाणो वै योनीर् हि द्विजसत्तम ॥ (१२।२)

bahvīḥ saṃsaramāṇo vai yonīr hi dvijasattama ||

13.1१३.१

धर्मसंरक्षणार्थाय धर्मसंस्थापनाय च । (१३।१)

dharmasaṃrakṣaṇārthāya dharmasaṃsthāpanāya ca |

13.2१३.२

तैस्तैर् वेषैश्च रूपैश्च त्रिषु लोकेषु भार्गव ॥ (१३।२)

taistair veṣaiśca rūpaiśca triṣu lokeṣu bhārgava ||

14.1१४.१

अहं विष्णुर् अहं ब्रह्मा शक्रो ऽथ प्रभवाप्ययः । (१४।१)

ahaṃ viṣṇur ahaṃ brahmā śakro 'tha prabhavāpyayaḥ |

14.2१४.२

भूतग्रामस्य सर्वस्य स्रष्टा संहार एव च ॥ (१४।२)

bhūtagrāmasya sarvasya sraṣṭā saṃhāra eva ca ||

15.1१५.१

अधर्मे वर्तमानानां सर्वेषाम् अहम् अप्युत । (१५।१)

adharme vartamānānāṃ sarveṣām aham apyuta |

15.2१५.२

धर्मस्य सेतुं बध्नामि चलिते चलिते युगे । (१५।२)

dharmasya setuṃ badhnāmi calite calite yuge |

15.3१५.३

तास्ता योनीः प्रविश्याहं प्रजानां हितकाम्यया ॥ (१५।३)

tāstā yonīḥ praviśyāhaṃ prajānāṃ hitakāmyayā ||

16.1१६.१

यदा त्वहं देवयोनौ वर्तामि भृगुनन्दन । (१६।१)

yadā tvahaṃ devayonau vartāmi bhṛgunandana |

16.2१६.२

तदाहं देववत् सर्वम् आचरामि न संशयः ॥ (१६।२)

tadāhaṃ devavat sarvam ācarāmi na saṃśayaḥ ||

17.1१७.१

यदा गन्धर्वयोनौ तु वर्तामि भृगुनन्दन । (१७।१)

yadā gandharvayonau tu vartāmi bhṛgunandana |

17.2१७.२

तदा गन्धर्ववच्चेष्टाः सर्वाश्चेष्टामि भार्गव ॥ (१७।२)

tadā gandharvavacceṣṭāḥ sarvāśceṣṭāmi bhārgava ||

18.1१८.१

नागयोनौ यदा चैव तदा वर्तामि नागवत् । (१८।१)

nāgayonau yadā caiva tadā vartāmi nāgavat |

18.2१८.२

यक्षराक्षसयोनीश्च यथावद् विचराम्यहम् ॥ (१८।२)

yakṣarākṣasayonīśca yathāvad vicarāmyaham ||

19.1१९.१

मानुष्ये वर्तमाने तु कृपणं याचिता मया । (१९।१)

mānuṣye vartamāne tu kṛpaṇaṃ yācitā mayā |

19.2१९.२

न च ते जातसंमोहा वचो गृह्णन्ति मे हितम् ॥ (१९।२)

na ca te jātasaṃmohā vaco gṛhṇanti me hitam ||

20.1२०.१

भयं च महद् उद्दिश्य त्रासिताः कुरवो मया । (२०।१)

bhayaṃ ca mahad uddiśya trāsitāḥ kuravo mayā |

20.2२०.२

क्रुद्धेव भूत्वा च पुनर् यथावद् अनुदर्शिताः ॥ (२०।२)

kruddheva bhūtvā ca punar yathāvad anudarśitāḥ ||

21.1२१.१

ते ऽधर्मेणेह संयुक्ताः परीताः कालधर्मणा । (२१।१)

te 'dharmeṇeha saṃyuktāḥ parītāḥ kāladharmaṇā |

21.2२१.२

धर्मेण निहता युद्धे गताः स्वर्गं न संशयः ॥ (२१।२)

dharmeṇa nihatā yuddhe gatāḥ svargaṃ na saṃśayaḥ ||

22.1२२.१

लोकेषु पाण्डवाश्चैव गताः ख्यातिं द्विजोत्तम । (२२।१)

lokeṣu pāṇḍavāścaiva gatāḥ khyātiṃ dvijottama |

22.2२२.२

एतत् ते सर्वम् आख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ (२२।२)

etat te sarvam ākhyātaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 53

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit