MBh, 1, 186
Select a line for its word-by-word analysis.
जन्यार्थम् अन्नं द्रुपदेन राज्ञा विवाहहेतोर् उपसंस्कृतं च । (१।२)
janyārtham annaṃ drupadena rājñā vivāhahetor upasaṃskṛtaṃ ca |
तद् आप्नुवध्वं कृतसर्वकार्याः कृष्णा च तत्रैव चिरं न कार्यम् ॥ (१।३)
tad āpnuvadhvaṃ kṛtasarvakāryāḥ kṛṣṇā ca tatraiva ciraṃ na kāryam ||
इमे रथाः काञ्चनपद्मचित्राः सदश्वयुक्ता वसुधाधिपार्हाः । (२।१)
ime rathāḥ kāñcanapadmacitrāḥ sadaśvayuktā vasudhādhipārhāḥ |
एतान् समारुह्य परैत सर्वे पाञ्चालराजस्य निवेशनं तत् ॥ (२।२)
etān samāruhya paraita sarve pāñcālarājasya niveśanaṃ tat ||
ततः प्रयाताः कुरुपुंगवास्ते पुरोहितं तं प्रथमं प्रयाप्य । (३।२)
tataḥ prayātāḥ kurupuṃgavāste purohitaṃ taṃ prathamaṃ prayāpya |
आस्थाय यानानि महान्ति तानि कुन्ती च कृष्णा च सहैव याते । (३।३)
āsthāya yānāni mahānti tāni kuntī ca kṛṣṇā ca sahaiva yāte |
सुस्नापिताः साक्षतलाजधानैर् वरैर् घटैश्चन्दनवारिपूर्णैः । (३।४)
susnāpitāḥ sākṣatalājadhānair varair ghaṭaiścandanavāripūrṇaiḥ |
स्त्रीभिः सुगन्धाम्बरमाल्यदामैर् विभूषिता आभरणैर् विचित्रैः । (३।५)
strībhiḥ sugandhāmbaramālyadāmair vibhūṣitā ābharaṇair vicitraiḥ |
माङ्गल्यगीतध्वनिवाद्यशब्दैर् मनोहरैः पुण्यवतां प्रवृद्धैः । (३।६)
māṅgalyagītadhvanivādyaśabdair manoharaiḥ puṇyavatāṃ pravṛddhaiḥ |
संगीयमानाः प्रययुः प्रहृष्टा दीपैर् ज्वलद्भिः सहिताश्च विप्रैः । (३।७)
saṃgīyamānāḥ prayayuḥ prahṛṣṭā dīpair jvaladbhiḥ sahitāśca vipraiḥ |
स वै तथोक्तस्तु युधिष्ठिरेण पाञ्चालराजस्य पुरोहिताग्र्यः । (३।८)
sa vai tathoktastu yudhiṣṭhireṇa pāñcālarājasya purohitāgryaḥ |
यथोक्तं कुरुनन्दनेन निवेदयामास नृपाय गत्वा ॥ (३।९)
yathoktaṃ kurunandanena nivedayāmāsa nṛpāya gatvā ||
श्रुत्वा तु वाक्यानि पुरोहितस्य यान्युक्तवान् भारत धर्मराजः । (४।१)
śrutvā tu vākyāni purohitasya yānyuktavān bhārata dharmarājaḥ |
जिज्ञासयैवाथ कुरूत्तमानां द्रव्याण्यनेकान्युपसंजहार ॥ (४।२)
jijñāsayaivātha kurūttamānāṃ dravyāṇyanekānyupasaṃjahāra ||
फलानि माल्यानि सुसंस्कृतानि चर्माणि वर्माणि तथासनानि । (५।१)
phalāni mālyāni susaṃskṛtāni carmāṇi varmāṇi tathāsanāni |
गाश्चैव राजन्न् अथ चैव रज्जूर् द्रव्याणि चान्यानि कृषीनिमित्तम् ॥ (५।२)
gāścaiva rājann atha caiva rajjūr dravyāṇi cānyāni kṛṣīnimittam ||
अन्येषु शिल्पेषु च यान्यपि स्युः सर्वाणि कॢप्तान्यखिलेन तत्र । (६।१)
anyeṣu śilpeṣu ca yānyapi syuḥ sarvāṇi kḷptānyakhilena tatra |
क्रीडानिमित्तानि च यानि तानि सर्वाणि तत्रोपजहार राजा ॥ (६।२)
krīḍānimittāni ca yāni tāni sarvāṇi tatropajahāra rājā ||
रथाश्ववर्माणि च भानुमन्ति खड्गा महान्तो ऽश्वरथाश्च चित्राः । (७।१)
rathāśvavarmāṇi ca bhānumanti khaḍgā mahānto 'śvarathāśca citrāḥ |
धनूंषि चाग्र्याणि शराश्च मुख्याः शक्त्यृष्टयः काञ्चनभूषिताश्च ॥ (७।२)
dhanūṃṣi cāgryāṇi śarāśca mukhyāḥ śaktyṛṣṭayaḥ kāñcanabhūṣitāśca ||
प्रासा भुशुण्ड्यश्च परश्वधाश्च सांग्रामिकं चैव तथैव सर्वम् । (८।१)
prāsā bhuśuṇḍyaśca paraśvadhāśca sāṃgrāmikaṃ caiva tathaiva sarvam |
शय्यासनान्युत्तमसंस्कृतानि तथैव चासन् विविधानि तत्र ॥ (८।२)
śayyāsanānyuttamasaṃskṛtāni tathaiva cāsan vividhāni tatra ||
कुन्ती तु कृष्णां परिगृह्य साध्वीम् अन्तःपुरं द्रुपदस्याविवेष । (९।१)
kuntī tu kṛṣṇāṃ parigṛhya sādhvīm antaḥpuraṃ drupadasyāviveṣa |
स्त्रियश्च तां कौरवराजपत्नीं प्रत्यर्चयांचक्रुर् अदीनसत्त्वाः ॥ (९।२)
striyaśca tāṃ kauravarājapatnīṃ pratyarcayāṃcakrur adīnasattvāḥ ||
तान् सिंहविक्रान्तगतीन् अवेक्ष्य महर्षभाक्षान् अजिनोत्तरीयान् । (१०।१)
tān siṃhavikrāntagatīn avekṣya maharṣabhākṣān ajinottarīyān |
गूढोत्तरांसान् भुजगेन्द्रभोगप्रलम्बबाहून् पुरुषप्रवीरान् ॥ (१०।२)
gūḍhottarāṃsān bhujagendrabhogapralambabāhūn puruṣapravīrān ||
राजा च राज्ञः सचिवाश्च सर्वे पुत्राश्च राज्ञः सुहृदस्तथैव । (११।१)
rājā ca rājñaḥ sacivāśca sarve putrāśca rājñaḥ suhṛdastathaiva |
प्रेष्याश्च सर्वे निखिलेन राजन् हर्षं समापेतुर् अतीव तत्र ॥ (११।२)
preṣyāśca sarve nikhilena rājan harṣaṃ samāpetur atīva tatra ||
ते तत्र वीराः परमासनेषु सपादपीठेष्वविशङ्कमानाः । (१२।१)
te tatra vīrāḥ paramāsaneṣu sapādapīṭheṣvaviśaṅkamānāḥ |
यथानुपूर्व्या विविशुर् नराग्र्यास् तदा महार्हेषु न विस्मयन्तः ॥ (१२।२)
yathānupūrvyā viviśur narāgryās tadā mahārheṣu na vismayantaḥ ||
उच्चावचं पार्थिवभोजनीयं पात्रीषु जाम्बूनदराजतीषु । (१३।१)
uccāvacaṃ pārthivabhojanīyaṃ pātrīṣu jāmbūnadarājatīṣu |
दासाश्च दास्यश्च सुमृष्टवेषाः भोजापकाश् चाप्युपजह्रुर् अन्नम् ॥ (१३।२)
dāsāśca dāsyaśca sumṛṣṭaveṣāḥ bhojāpakāś cāpyupajahrur annam ||
ते तत्र भुक्त्वा पुरुषप्रवीरा यथानुकामं सुभृशं प्रतीताः । (१४।१)
te tatra bhuktvā puruṣapravīrā yathānukāmaṃ subhṛśaṃ pratītāḥ |
उत्क्रम्य सर्वाणि वसूनि तत्र सांग्रामिकान्याविविशुर् नृवीराः ॥ (१४।२)
utkramya sarvāṇi vasūni tatra sāṃgrāmikānyāviviśur nṛvīrāḥ ||
तल् लक्षयित्वा द्रुपदस्य पुत्रो राजा च सर्वैः सह मन्त्रिमुख्यैः । (१५।१)
tal lakṣayitvā drupadasya putro rājā ca sarvaiḥ saha mantrimukhyaiḥ |
समर्चयामासुर् उपेत्य हृष्टाः कुन्तीसुतान् पार्थिवपुत्रपौत्रान् ॥ (१५।२)
samarcayāmāsur upetya hṛṣṭāḥ kuntīsutān pārthivaputrapautrān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.