दुर्योधन उवाच । (१।१)

अयं ते कर्ण सारथ्यं मद्रराजः करिष्यति । (१।२)

कृष्णाद् अभ्यधिको यन्ता देवेन्द्रस्येव मातलिः ॥ (१।३)

यथा हरिहयैर् युक्तं संगृह्णाति स मातलिः । (२।१)

शल्यस् तव तथाद्यायं संयन्ता रथवाजिनाम् ॥ (२।२)

योधे त्वयि रथस्थे च मद्रराजे च सारथौ । (३।१)

रथश्रेष्ठो ध्रुवं संख्ये पार्थो नाभिभविष्यति ॥ (३।२)

संजय उवाच । (४।१)

ततो दुर्योधनो भूयो मद्रराजं तरस्विनम् । (४।२)

उवाच राजन् संग्रामे संयच्छन्तं हयोत्तमान् ॥ (४।३)

त्वयाभिगुप्तो राधेयो विजेष्यति धनंजयम् । (५।१)

इत्य् उक्तो रथम् आस्थाय तथेति प्राह भारत ॥ (५।२)

शल्ये ऽभ्युपगते कर्णः सारथिं सुमनो ऽब्रवीत् । (६।१)

स्वं सूत स्यन्दनं मह्यं कल्पयेत्य् असकृत् त्वरन् ॥ (६।२)

ततो जैत्रं रथवरं गन्धर्वनगरोपमम् । (७।१)

विधिवत् कल्पितं भर्त्रे जयेत्य् उक्त्वा न्यवेदयत् ॥ (७।२)

तं रथं रथिनां श्रेष्ठः कर्णो ऽभ्यर्च्य यथाविधि । (८।१)

सम्पादितं ब्रह्मविदा पूर्वम् एव पुरोधसा ॥ (८।२)

कृत्वा प्रदक्षिणं यत्नाद् उपस्थाय च भास्करम् । (९।१)

समीपस्थं मद्रराजं समारोपयद् अग्रतः ॥ (९।२)

ततः कर्णस्य दुर्धर्षं स्यन्दनप्रवरं महत् । (१०।१)

आरुरोह महातेजाः शल्यः सिंह इवाचलम् ॥ (१०।२)

ततः शल्यास्थितं राजन् कर्णः स्वरथम् उत्तमम् । (११।१)

अध्यतिष्ठद् यथाम्भोदं विद्युत्वन्तं दिवाकरः ॥ (११।२)

ताव् एकरथम् आरूढाव् आदित्याग्निसमत्विषौ । (१२।१)

व्यभ्राजेतां यथा मेघं सूर्याग्नी सहितौ दिवि ॥ (१२।२)

संस्तूयमानौ तौ वीरौ तदास्तां द्युतिमत्तरौ । (१३।१)

ऋत्विक्सदस्यैर् इन्द्राग्नी हूयमानाव् इवाध्वरे ॥ (१३।२)

स शल्यसंगृहीताश्वे रथे कर्णः स्थितो ऽभवत् । (१४।१)

धनुर् विस्फारयन् घोरं परिवेषीव भास्करः ॥ (१४।२)

आस्थितः स रथश्रेष्ठं कर्णः शरगभस्तिमान् । (१५।१)

प्रबभौ पुरुषव्याघ्रो मन्दरस्थ इवांशुमान् ॥ (१५।२)

तं रथस्थं महावीरं यान्तं चामिततेजसम् । (१६।१)

दुर्योधनः स्म राधेयम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१६।२)

अकृतं द्रोणभीष्माभ्यां दुष्करं कर्म संयुगे । (१७।१)

कुरुष्वाधिरथे वीर मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ (१७।२)

मनोगतं मम ह्य् आसीद् भीष्मद्रोणौ महारथौ । (१८।१)

अर्जुनं भीमसेनं च निहन्ताराव् इति ध्रुवम् ॥ (१८।२)

ताभ्यां यद् अकृतं वीर वीरकर्म महामृधे । (१९।१)

तत् कर्म कुरु राधेय वज्रपाणिर् इवापरः ॥ (१९।२)

गृहाण धर्मराजं वा जहि वा त्वं धनंजयम् । (२०।१)

भीमसेनं च राधेय माद्रीपुत्रौ यमाव् अपि ॥ (२०।२)

जयश् च ते ऽस्तु भद्रं च प्रयाहि पुरुषर्षभ । (२१।१)

पाण्डुपुत्रस्य सैन्यानि कुरु सर्वाणि भस्मसात् ॥ (२१।२)

ततस् तूर्यसहस्राणि भेरीणाम् अयुतानि च । (२२।१)

वाद्यमानान्य् अरोचन्त मेघशब्दा यथा दिवि ॥ (२२।२)

प्रतिगृह्य तु तद् वाक्यं रथस्थो रथसत्तमः । (२३।१)

अभ्यभाषत राधेयः शल्यं युद्धविशारदम् ॥ (२३।२)

चोदयाश्वान् महाबाहो यावद्धन्मि धनंजयम् । (२४।१)

भीमसेनं यमौ चोभौ राजानं च युधिष्ठिरम् ॥ (२४।२)

अद्य पश्यतु मे शल्य बाहुवीर्यं धनंजयः । (२५।१)

अस्यतः कङ्कपत्राणां सहस्राणि शतानि च ॥ (२५।२)

अद्य क्षेप्स्याम्य् अहं शल्य शरान् परमतेजनान् । (२६।१)

पाण्डवानां विनाशाय दुर्योधनजयाय च ॥ (२६।२)

शल्य उवाच । (२७।१)

सूतपुत्र कथं नु त्वं पाण्डवान् अवमन्यसे । (२७।२)

सर्वास्त्रज्ञान् महेष्वासान् सर्वान् एव महारथान् ॥ (२७।३)

अनिवर्तिनो महाभागान् अजेयान् सत्यविक्रमान् । (२८।१)

अपि संजनयेयुर् ये भयं साक्षाच्छतक्रतोः ॥ (२८।२)

यदा श्रोष्यसि निर्घोषं विस्फूर्जितम् इवाशनेः । (२९।१)

राधेय गाण्डिवस्याजौ तदा नैवं वदिष्यसि ॥ (२९।२)

संजय उवाच । (३०।१)

अनादृत्य तु तद् वाक्यं मद्रराजेन भाषितम् । (३०।२)

द्रक्ष्यस्य् अद्येत्य् अवोचद् वै शल्यं कर्णो नरेश्वर ॥ (३०।३)

दृष्ट्वा कर्णं महेष्वासं युयुत्सुं समवस्थितम् । (३१।१)

चुक्रुशुः कुरवः सर्वे हृष्टरूपाः परंतप ॥ (३१।२)

ततो दुन्दुभिघोषेण भेरीणां निनदेन च । (३२।१)

बाणशब्दैश् च विविधैर् गर्जितैश् च तरस्विनाम् । (३२।२)

निर्ययुस् तावका युद्धे मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ (३२।३)

प्रयाते तु ततः कर्णे योधेषु मुदितेषु च । (३३।१)

चचाल पृथिवी राजन् ररास च सुविस्वरम् ॥ (३३।२)

निश्चरन्तो व्यदृश्यन्त सूर्यात् सप्त महाग्रहाः । (३४।१)

उल्कापातश् च संजज्ञे दिशां दाहस् तथैव च । (३४।२)

तथाशन्यश् च संपेतुर् ववुर् वाताश् च दारुणाः ॥ (३४।३)

मृगपक्षिगणाश् चैव बहुशः पृतनां तव । (३५।१)

अपसव्यं तदा चक्रुर् वेदयन्तो महद् भयम् ॥ (३५।२)

प्रस्थितस्य च कर्णस्य निपेतुस् तुरगा भुवि । (३६।१)

अस्थिवर्षं च पतितम् अन्तरिक्षाद् भयानकम् ॥ (३६।२)

जज्वलुश् चैव शस्त्राणि ध्वजाश् चैव चकम्पिरे । (३७।१)

अश्रूणि च व्यमुञ्चन्त वाहनानि विशां पते ॥ (३७।२)

एते चान्ये च बहव उत्पातास् तत्र मारिष । (३८।१)

समुत्पेतुर् विनाशाय कौरवाणां सुदारुणाः ॥ (३८।२)

न च तान् गणयामासुः सर्वे ते दैवमोहिताः । (३९।१)

प्रस्थितं सूतपुत्रं च जयेत्य् ऊचुर् नरा भुवि । (३९।२)

निर्जितान् पाण्डवांश् चैव मेनिरे तव कौरवाः ॥ (३९।३)

ततो रथस्थः परवीरहन्ता भीष्मद्रोणाव् आत्तवीर्यौ निरीक्ष्य । (४०।१)

समज्वलद् भारत पावकाभो वैकर्तनो ऽसौ रथकुञ्जरो वृषः ॥ (४०।२)

स शल्यम् आभाष्य जगाद वाक्यं पार्थस्य कर्माप्रतिमं च दृष्ट्वा । (४१।१)

मानेन दर्पेण च दह्यमानः क्रोधेन दीप्यन्न् इव निःश्वसित्वा ॥ (४१।२)

नाहं महेन्द्राद् अपि वज्रपाणेः क्रुद्धाद् बिभेम्य् आत्तधनू रथस्थः । (४२।१)

दृष्ट्वा तु भीष्मप्रमुखाञ् शयानान् न त्व् एव मां स्थिरता संजहाति ॥ (४२।२)

महेन्द्रविष्णुप्रतिमाव् अनिन्दितौ रथाश्वनागप्रवरप्रमाथिनौ । (४३।१)

अवध्यकल्पौ निहतौ यदा परैस् ततो ममाद्यापि रणे ऽस्ति साध्वसम् ॥ (४३।२)

समीक्ष्य संख्ये ऽतिबलान् नराधिपैर् नराश्वमातङ्गरथाञ् शरैर् हतान् । (४४।१)

कथं न सर्वान् अहितान् रणे ऽवधीन् महास्त्रविद् ब्राह्मणपुंगवो गुरुः ॥ (४४।२)

स संस्मरन् द्रोणहवं महाहवे ब्रवीमि सत्यं कुरवो निबोधत । (४५।१)

न वो मद् अन्यः प्रसहेद् रणे ऽर्जुनं क्रमागतं मृत्युम् इवोग्ररूपिणम् ॥ (४५।२)

शिक्षा प्रसादश् च बलं धृतिश् च द्रोणे महास्त्राणि च संनतिश् च । (४६।१)

स चेद् अगान् मृत्युवशं महात्मा सर्वान् अन्यान् आतुरान् अद्य मन्ये ॥ (४६।२)

नेह ध्रुवं किंचिद् अपि प्रचिन्त्यं विदुर् लोके कर्मणो ऽनित्ययोगात् । (४७।१)

सूर्योदये को हि विमुक्तसंशयो गर्वं कुर्वीताद्य गुरौ निपातिते ॥ (४७।२)

न नूनम् अस्त्राणि बलं पराक्रमः क्रिया सुनीतं परमायुधानि वा । (४८।१)

अलं मनुष्यस्य सुखाय वर्तितुं तथा हि युद्धे निहतः परैर् गुरुः ॥ (४८।२)

हुताशनादित्यसमानतेजसं पराक्रमे विष्णुपुरंदरोपमम् । (४९।१)

नये बृहस्पत्युशनःसमं सदा न चैनम् अस्त्रं तद् अपात् सुदुःसहम् ॥ (४९।२)

संप्रक्रुष्टे रुदितस्त्रीकुमारे पराभूते पौरुषे धार्तराष्ट्रे । (५०।१)

मया कृत्यम् इति जानामि शल्य प्रयाहि तस्माद् द्विषताम् अनीकम् ॥ (५०।२)

यत्र राजा पाण्डवः सत्यसंधो व्यवस्थितो भीमसेनार्जुनौ च । (५१।१)

वासुदेवः सृञ्जयाः सात्यकिश् च यमौ च कस् तौ विषहेन् मद् अन्यः ॥ (५१।२)

तस्मात् क्षिप्रं मद्रपते प्रयाहि रणे पाञ्चालान् पाण्डवान् सृञ्जयांश् च । (५२।१)

तान् वा हनिष्यामि समेत्य संख्ये यास्यामि वा द्रोणमुखाय मन्ये ॥ (५२।२)

न त्व् एवाहं न गमिष्यामि मध्यं तेषां शूराणाम् इति मा शल्य विद्धि । (५३।१)

मित्रद्रोहो मर्षणीयो न मे ऽयं त्यक्त्वा प्राणान् अनुयास्यामि द्रोणम् ॥ (५३।२)

प्राज्ञस्य मूढस्य च जीवितान्ते प्राणप्रमोक्षो ऽन्तकवक्त्रगस्य । (५४।१)

अतो विद्वन्न् अभियास्यामि पार्थं दिष्टं न शक्यं व्यतिवर्तितुं वै ॥ (५४।२)

कल्याणवृत्तः सततं हि राजन् वैचित्रवीर्यस्य सुतो ममासीत् । (५५।१)

तस्यार्थसिद्ध्यर्थम् अहं त्यजामि प्रियान् भोगान् दुस्त्यजं जीवितं च ॥ (५५।२)

वैयाघ्रचर्माणम् अकूजनाक्षं हैमत्रिकोशं रजतत्रिवेणुम् । (५६।१)

रथप्रबर्हं तुरगप्रबर्हैर् युक्तं प्रादान् मह्यम् इदं हि रामः ॥ (५६।२)

धनूंषि चित्राणि निरीक्ष्य शल्य ध्वजं गदां सायकांश् चोग्ररूपान् । (५७।१)

असिं च दीप्तं परमायुधं च शङ्खं च शुभ्रं स्वनवन्तम् उग्रम् ॥ (५७।२)

पताकिनं वज्रनिपातनिस्वनं सिताश्वयुक्तं शुभतूणशोभितम् । (५८।१)

इमं समास्थाय रथं रथर्षभं रणे हनिष्याम्य् अहम् अर्जुनं बलात् ॥ (५८।२)

तं चेन् मृत्युः सर्वहरो ऽभिरक्षते सदाप्रमत्तः समरे पाण्डुपुत्रम् । (५९।१)

तं वा हनिष्यामि समेत्य युद्धे यास्यामि वा भीष्ममुखो यमाय ॥ (५९।२)

यमवरुणकुबेरवासवा वा यदि युगपत् सगणा महाहवे । (६०।१)

जुगुपिषव इहैत्य पाण्डवं किम् उ बहुना सह तैर् जयामि तम् ॥ (६०।२)

इति रणरभसस्य कत्थतस् तद् उपनिशम्य वचः स मद्रराट् । (६१।१)

अवहसद् अवमन्य वीर्यवान् प्रतिषिषिधे च जगाद चोत्तरम् ॥ (६१।२)

विरम विरम कर्ण कत्थनाद् अतिरभसो ऽस्यति चाप्य् अयुक्तवाक् । (६२।१)

क्व च हि नरवरो धनंजयः क्व पुनर् इह त्वम् उपारमाबुध ॥ (६२।२)

यदुसदनम् उपेन्द्रपालितं त्रिदिवम् इवामरराजरक्षितम् । (६३।१)

प्रसभम् इह विलोक्य को हरेत् पुरुषवरावरजाम् ऋते ऽर्जुनात् ॥ (६३।२)

त्रिभुवनसृजम् ईश्वरेश्वरं क इह पुमान् भवम् आह्वयेद् युधि । (६४।१)

मृगवधकलहे ऋते ऽर्जुनात् सुरपतिवीर्यसमप्रभावतः ॥ (६४।२)

असुरसुरमहोरगान् नरान् गरुडपिशाचसयक्षराक्षसान् । (६५।१)

इषुभिर् अजयद् अग्निगौरवात् स्वभिलषितं च हविर् ददौ जयः ॥ (६५।२)

स्मरसि ननु यदा परैर् हृतः स च धृतराष्ट्रसुतो विमोक्षितः । (६६।१)

दिनकरज नरोत्तमैर् यदा मरुषु बहून् विनिहत्य तान् अरीन् ॥ (६६।२)

प्रथमम् अपि पलायिते त्वयि प्रियकलहा धृतराष्ट्रसूनवः । (६७।१)

स्मरसि ननु यदा प्रमोचिताः खचरगणान् अवजित्य पाण्डवैः ॥ (६७।२)

समुदितबलवाहनाः पुनः पुरुषवरेण जिताः स्थ गोग्रहे । (६८।१)

सगुरुगुरुसुताः सभीष्मकाः किमु न जितः स तदा त्वयार्जुनः ॥ (६८।२)

इदम् अपरम् उपस्थितं पुनस् तव निधनाय सुयुद्धम् अद्य वै । (६९।१)

यदि न रिपुभयात् पलायसे समरगतो ऽद्य हतो ऽसि सूतज ॥ (६९।२)

संजय उवाच । (७०।१)

इति बहुपरुषं प्रभाषति प्रमनसि मद्रपतौ रिपुस्तवम् । (७०।२)

भृशम् अतिरुषितः परं वृषः कुरुपृतनापतिर् आह मद्रपम् ॥ (७०।३)

भवतु भवतु किं विकत्थसे ननु मम तस्य च युद्धम् उद्यतम् । (७१।१)

यदि स जयति मां महाहवे तत इदम् अस्तु सुकत्थितं तव ॥ (७१।२)

एवम् अस्त्व् इति मद्रेश उक्त्वा नोत्तरम् उक्तवान् । (७२।१)

याहि मद्रेश चाप्य् एनं कर्णः प्राह युयुत्सया ॥ (७२।२)

स रथः प्रययौ शत्रूञ् श्वेताश्वः शल्यसारथिः । (७३।१)

निघ्नन्न् अमित्रान् समरे तमो घ्नन् सविता यथा ॥ (७३।२)

ततः प्रायात् प्रीतिमान् वै रथेन वैयाघ्रेण श्वेतयुजाथ कर्णः । (७४।१)

स चालोक्य ध्वजिनीं पाण्डवानां धनंजयं त्वरया पर्यपृच्छत् ॥ (७४।२)