MBh, 2, 65
Select a line for its word-by-word analysis.
राजन् किं करवामस्ते प्रशाध्यस्मांस्त्वम् ईश्वरः । (१।२)
rājan kiṃ karavāmaste praśādhyasmāṃstvam īśvaraḥ |
नित्यं हि स्थातुम् इच्छामस्तव भारत शासने ॥ (१।३)
nityaṃ hi sthātum icchāmastava bhārata śāsane ||
अजातशत्रो भद्रं ते अरिष्टं स्वस्ति गच्छत । (२।२)
ajātaśatro bhadraṃ te ariṣṭaṃ svasti gacchata |
इदं त्वेवावबोद्धव्यं वृद्धस्य मम शासनम् । (३।१)
idaṃ tvevāvaboddhavyaṃ vṛddhasya mama śāsanam |
धिया निगदितं कृत्स्नं पथ्यं निःश्रेयसं परम् ॥ (३।२)
dhiyā nigaditaṃ kṛtsnaṃ pathyaṃ niḥśreyasaṃ param ||
वेत्थ त्वं तात धर्माणां गतिं सूक्ष्मां युधिष्ठिर । (४।१)
vettha tvaṃ tāta dharmāṇāṃ gatiṃ sūkṣmāṃ yudhiṣṭhira |
विनीतो ऽसि महाप्राज्ञ वृद्धानां पर्युपासिता ॥ (४।२)
vinīto 'si mahāprājña vṛddhānāṃ paryupāsitā ||
यतो बुद्धिस्ततः शान्तिः प्रशमं गच्छ भारत । (५।१)
yato buddhistataḥ śāntiḥ praśamaṃ gaccha bhārata |
नादारौ क्रमते शस्त्रं दारौ शस्त्रं निपात्यते ॥ (५।२)
nādārau kramate śastraṃ dārau śastraṃ nipātyate ||
न वैराण्यभिजानन्ति गुणान् पश्यन्ति नागुणान् । (६।१)
na vairāṇyabhijānanti guṇān paśyanti nāguṇān |
प्रत्याहुर् मध्यमास्त्वेतान् उक्ताः परुषम् उत्तरम् ॥ (७।२)
pratyāhur madhyamāstvetān uktāḥ paruṣam uttaram ||
सन्तः प्रतिविजानन्तो लब्ध्वा प्रत्ययम् आत्मनः ॥ (९।२)
santaḥ prativijānanto labdhvā pratyayam ātmanaḥ ||
दुर्योधनस्य पारुष्यं तत् तात हृदि मा कृथाः ॥ (१०।२)
duryodhanasya pāruṣyaṃ tat tāta hṛdi mā kṛthāḥ ||
मातरं चैव गान्धारीं मां च त्वद्गुणकाङ्क्षिणम् । (११।१)
mātaraṃ caiva gāndhārīṃ māṃ ca tvadguṇakāṅkṣiṇam |
उपस्थितं वृद्धम् अन्धं पितरं पश्य भारत ॥ (११।२)
upasthitaṃ vṛddham andhaṃ pitaraṃ paśya bhārata ||
प्रेक्षापूर्वं मया द्यूतम् इदम् आसीद् उपेक्षितम् । (१२।१)
prekṣāpūrvaṃ mayā dyūtam idam āsīd upekṣitam |
मित्राणि द्रष्टुकामेन पुत्राणां च बलाबलम् ॥ (१२।२)
mitrāṇi draṣṭukāmena putrāṇāṃ ca balābalam ||
अशोच्याः कुरवो राजन् येषां त्वम् अनुशासिता । (१३।१)
aśocyāḥ kuravo rājan yeṣāṃ tvam anuśāsitā |
मन्त्री च विदुरो धीमान् सर्वशास्त्रविशारदः ॥ (१३।२)
mantrī ca viduro dhīmān sarvaśāstraviśāradaḥ ||
त्वयि धर्मो ऽर्जुने वीर्यं भीमसेने पराक्रमः । (१४।१)
tvayi dharmo 'rjune vīryaṃ bhīmasene parākramaḥ |
श्रद्धा च गुरुशुश्रूषा यमयोः पुरुषाग्र्ययोः ॥ (१४।२)
śraddhā ca guruśuśrūṣā yamayoḥ puruṣāgryayoḥ ||
अजातशत्रो भद्रं ते खाण्डवप्रस्थम् आविश । (१५।१)
ajātaśatro bhadraṃ te khāṇḍavaprastham āviśa |
भ्रातृभिस्ते ऽस्तु सौभ्रात्रं धर्मे ते धीयतां मनः ॥ (१५।२)
bhrātṛbhiste 'stu saubhrātraṃ dharme te dhīyatāṃ manaḥ ||
इत्युक्तो भरतश्रेष्ठो धर्मराजो युधिष्ठिरः । (१६।२)
ityukto bharataśreṣṭho dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
कृत्वार्यसमयं सर्वं प्रतस्थे भ्रातृभिः सह ॥ (१६।३)
kṛtvāryasamayaṃ sarvaṃ pratasthe bhrātṛbhiḥ saha ||
प्रययुर् हृष्टमनस इन्द्रप्रस्थं पुरोत्तमम् ॥ (१७।२)
prayayur hṛṣṭamanasa indraprasthaṃ purottamam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.