संजय उवाच । (१।१)

ततः पुनः समाजग्मुर् अभीताः कुरुसृञ्जयाः । (१।२)

युधिष्ठिरमुखाः पार्था वैकर्तनमुखा वयम् ॥ (१।३)

ततः प्रववृते भीमः संग्रामो लोमहर्षणः । (२।१)

कर्णस्य पाण्डवानां च यमराष्ट्रविवर्धनः ॥ (२।२)

तस्मिन् प्रवृत्ते संग्रामे तुमुले शोणितोदके । (३।१)

संशप्तकेषु शूरेषु किंचिच्छिष्टेषु भारत ॥ (३।२)

धृष्टद्युम्नो महाराज सहितः सर्वराजभिः । (४।१)

कर्णम् एवाभिदुद्राव पाण्डवाश् च महारथाः ॥ (४।२)

आगच्छमानांस् तान् संख्ये प्रहृष्टान् विजयैषिणः । (५।१)

दधारैको रणे कर्णो जलौघान् इव पर्वतः ॥ (५।२)

तम् आसाद्य तु ते कर्णं व्यशीर्यन्त महारथाः । (६।१)

यथाचलं समासाद्य जलौघाः सर्वतोदिशम् । (६।२)

तयोर् आसीन् महाराज संग्रामो लोमहर्षणः ॥ (६।३)

धृष्टद्युम्नस् तु राधेयं शरेण नतपर्वणा । (७।१)

ताडयामास संक्रुद्धस् तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (७।२)

विजयं तु धनुःश्रेष्ठं विधुन्वानो महारथः । (८।१)

पार्षतस्य धनुश् छित्त्वा शरान् आशीविषोपमान् । (८।२)

ताडयामास संक्रुद्धः पार्षतं नवभिः शरैः ॥ (८।३)

ते वर्म हेमविकृतं भित्त्वा तस्य महात्मनः । (९।१)

शोणिताक्ता व्यराजन्त शक्रगोपा इवानघ ॥ (९।२)

तद् अपास्य धनुश् छिन्नं धृष्टद्युम्नो महारथः । (१०।१)

अन्यद् धनुर् उपादाय शरांश् चाशीविषोपमान् । (१०।२)

कर्णं विव्याध सप्तत्या शरैः संनतपर्वभिः ॥ (१०।३)

तथैव राजन् कर्णो ऽपि पार्षतं शत्रुतापनम् । (११।१)

द्रोणशत्रुं महेष्वासो विव्याध निशितैः शरैः ॥ (११।२)

तस्य कर्णो महाराज शरं कनकभूषणम् । (१२।१)

प्रेषयामास संक्रुद्धो मृत्युदण्डम् इवापरम् ॥ (१२।२)

तम् आपतन्तं सहसा घोररूपं विशां पते । (१३।१)

चिछेद सप्तधा राजञ् शैनेयः कृतहस्तवत् ॥ (१३।२)

दृष्ट्वा विनिहितं बाणं शरैः कर्णो विशां पते । (१४।१)

सात्यकिं शरवर्षेण समन्तात् पर्यवारयत् ॥ (१४।२)

विव्याध चैनं समरे नाराचैस् तत्र सप्तभिः । (१५।१)

तं प्रत्यविध्यच्छैनेयः शरैर् हेमविभूषितैः ॥ (१५।२)

ततो युद्धम् अतीवासीच् चक्षुःश्रोत्रभयावहम् । (१६।१)

राजन् घोरं च चित्रं च प्रेक्षणीयं समन्ततः ॥ (१६।२)

सर्वेषां तत्र भूतानां लोमहर्षो व्यजायत । (१७।१)

तद् दृष्ट्वा समरे कर्म कर्णशैनेययोर् नृप ॥ (१७।२)

एतस्मिन्न् अन्तरे द्रौणिर् अभ्ययात् सुमहाबलम् । (१८।१)

पार्षतं शत्रुदमनं शत्रुवीर्यासुनाशनम् ॥ (१८।२)

अभ्यभाषत संक्रुद्धो द्रौणिर् दूरे धनंजये । (१९।१)

तिष्ठ तिष्ठाद्य ब्रह्मघ्न न मे जीवन् विमोक्ष्यसे ॥ (१९।२)

इत्य् उक्त्वा सुभृशं वीरः शीघ्रकृन् निशितैः शरैः । (२०।१)

पार्षतं छादयामास घोररूपैः सुतेजनैः । (२०।२)

यतमानं परं शक्त्या यतमानो महारथः ॥ (२०।३)

यथा हि समरे द्रौणिः पार्षतं वीक्ष्य मारिष । (२१।१)

तथा द्रौणिं रणे दृष्ट्वा पार्षतः परवीरहा । (२१।२)

नातिहृष्टमना भूत्वा मन्यते मृत्युम् आत्मनः ॥ (२१।३)

द्रौणिस् तु दृष्ट्वा राजेन्द्र धृष्टद्युम्नं रणे स्थितम् । (२२।१)

क्रोधेन निःश्वसन् वीरः पार्षतं समुपाद्रवत् । (२२।२)

ताव् अन्योन्यं तु दृष्ट्वैव संरम्भं जग्मतुः परम् ॥ (२२।३)

अथाब्रवीन् महाराज द्रोणपुत्रः प्रतापवान् । (२३।१)

धृष्टद्युम्नं समीपस्थं त्वरमाणो विशां पते । (२३।२)

पाञ्चालापसदाद्य त्वां प्रेषयिष्यामि मृत्यवे ॥ (२३।३)

पापं हि यत् त्वया कर्म घ्नता द्रोणं पुरा कृतम् । (२४।१)

अद्य त्वा पत्स्यते तद् वै यथा ह्य् अकुशलं तथा ॥ (२४।२)

अरक्ष्यमाणः पार्थेन यदि तिष्ठसि संयुगे । (२५।१)

नापक्रमसि वा मूढ सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (२५।२)

एवम् उक्तः प्रत्युवाच धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् । (२६।१)

प्रतिवाक्यं स एवासिर् मामको दास्यते तव । (२६।२)

येनैव ते पितुर् दत्तं यतमानस्य संयुगे ॥ (२६।३)

यदि तावन् मया द्रोणो निहतो ब्राह्मणब्रुवः । (२७।१)

त्वाम् इदानीं कथं युद्धे न हनिष्यामि विक्रमात् ॥ (२७।२)

एवम् उक्त्वा महाराज सेनापतिर् अमर्षणः । (२८।१)

निशितेनाथ बाणेन द्रौणिं विव्याध पार्षतः ॥ (२८।२)

ततो द्रौणिः सुसंक्रुद्धः शरैः संनतपर्वभिः । (२९।१)

प्राच्छादयद् दिशो राजन् धृष्टद्युम्नस्य संयुगे ॥ (२९।२)

नैवान्तरिक्षं न दिशो नैव योधाः समन्ततः । (३०।१)

दृश्यन्ते वै महाराज शरैश् छन्नाः सहस्रशः ॥ (३०।२)

तथैव पार्षतो राजन् द्रौणिम् आहवशोभिनम् । (३१।१)

शरैः संछादयामास सूतपुत्रस्य पश्यतः ॥ (३१।२)

राधेयो ऽपि महाराज पाञ्चालान् सह पाण्डवैः । (३२।१)

द्रौपदेयान् युधामन्युं सात्यकिं च महारथम् । (३२।२)

एकः स वारयामास प्रेक्षणीयः समन्ततः ॥ (३२।३)

धृष्टद्युम्नो ऽपि समरे द्रौणेश् चिछेद कार्मुकम् । (३३।१)

तद् अपास्य धनुश् छिन्नम् अन्यद् आदत्त कार्मुकम् । (३३।२)

वेगवत् समरे घोरं शरांश् चाशीविषोपमान् ॥ (३३।३)

स पार्षतस्य राजेन्द्र धनुः शक्तिं गदां ध्वजम् । (३४।१)

हयान् सूतं रथं चैव निमेषाद् व्यधमच्छरैः ॥ (३४।२)

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । (३५।१)

खड्गम् आदत्त विपुलं शतचन्द्रं च भानुमत् ॥ (३५।२)

द्रौणिस् तद् अपि राजेन्द्र भल्लैः क्षिप्रं महारथः । (३६।१)

चिछेद समरे वीरः क्षिप्रहस्तो दृढायुधः । (३६।२)

रथाद् अनवरूढस्य तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (३६।३)

धृष्टद्युम्नं तु विरथं हताश्वं छिन्नकार्मुकम् । (३७।१)

शरैश् च बहुधा विद्धम् अस्त्रैश् च शकलीकृतम् । (३७।२)

नातरद् भरतश्रेष्ठ यतमानो महारथः ॥ (३७।३)

तस्यान्तम् इषुभी राजन् यदा द्रौणिर् न जग्मिवान् । (३८।१)

अथ त्यक्त्वा धनुर् वीरः पार्षतं त्वरितो ऽन्वगात् ॥ (३८।२)

आसीद् आद्रवतो राजन् वेगस् तस्य महात्मनः । (३९।१)

गरुडस्येव पततो जिघृक्षोः पन्नगोत्तमम् ॥ (३९।२)

एतस्मिन्न् एव काले तु माधवो ऽर्जुनम् अब्रवीत् । (४०।१)

पश्य पार्थ यथा द्रौणिः पार्षतस्य वधं प्रति । (४०।२)

यत्नं करोति विपुलं हन्याच् चैनम् असंशयम् ॥ (४०।३)

तं मोचय महाबाहो पार्षतं शत्रुतापनम् । (४१।१)

द्रौणेर् आस्यम् अनुप्राप्तं मृत्योर् आस्यगतं यथा ॥ (४१।२)

एवम् उक्त्वा महाराज वासुदेवः प्रतापवान् । (४२।१)

प्रैषयत् तत्र तुरगान् यत्र द्रौणिर् व्यवस्थितः ॥ (४२।२)

ते हयाश् चन्द्रसंकाशाः केशवेन प्रचोदिताः । (४३।१)

पिबन्त इव तद् व्योम जग्मुर् द्रौणिरथं प्रति ॥ (४३।२)

दृष्ट्वायान्तौ महावीर्याव् उभौ कृष्णधनंजयौ । (४४।१)

धृष्टद्युम्नवधे राजंश् चक्रे यत्नं महाबलः ॥ (४४।२)

विकृष्यमाणं दृष्ट्वैव धृष्टद्युम्नं जनेश्वर । (४५।१)

शरांश् चिक्षेप वै पार्थो द्रौणिं प्रति महाबलः ॥ (४५।२)

ते शरा हेमविकृता गाण्डीवप्रेषिता भृशम् । (४६।१)

द्रौणिम् आसाद्य विविशुर् वल्मीकम् इव पन्नगाः ॥ (४६।२)

स विध्वस्तैः शरैर् घोरैर् द्रोणपुत्रः प्रतापवान् । (४७।१)

रथम् आरुरुहे वीरो धनंजयशरार्दितः । (४७।२)

प्रगृह्य च धनुः श्रेष्ठं पार्थं विव्याध सायकैः ॥ (४७।३)

एतस्मिन्न् अन्तरे वीरः सहदेवो जनाधिप । (४८।१)

अपोवाह रथेनाजौ पार्षतं शत्रुतापनम् ॥ (४८।२)

अर्जुनो ऽपि महाराज द्रौणिं विव्याध पत्रिभिः । (४९।१)

तं द्रोणपुत्रः संक्रुद्धो बाह्वोर् उरसि चार्दयत् ॥ (४९।२)

क्रोधितस् तु रणे पार्थो नाराचं कालसंमितम् । (५०।१)

द्रोणपुत्राय चिक्षेप कालदण्डम् इवापरम् । (५०।२)

स ब्राह्मणस्यांसदेशे निपपात महाद्युतिः ॥ (५०।३)

स विह्वलो महाराज शरवेगेन संयुगे । (५१।१)

निषसाद रथोपस्थे वैक्लव्यं च परं ययौ ॥ (५१।२)

ततः कर्णो महाराज व्याक्षिपद् विजयं धनुः । (५२।१)

अर्जुनं समरे क्रुद्धः प्रेक्षमाणो मुहुर् मुहुः । (५२।२)

द्वैरथं चापि पार्थेन कामयानो महारणे ॥ (५२।३)

तं तु हित्वा हतं वीरं सारथिः शत्रुकर्शनम् । (५३।१)

अपोवाह रथेनाजौ त्वरमाणो रणाजिरात् ॥ (५३।२)

अथोत्क्रुष्टं महाराज पाञ्चालैर् जितकाशिभिः । (५४।१)

मोक्षितं पार्षतं दृष्ट्वा द्रोणपुत्रं च पीडितम् ॥ (५४।२)

वादित्राणि च दिव्यानि प्रावाद्यन्त सहस्रशः । (५५।१)

सिंहनादश् च संजज्ञे दृष्ट्वा घोरं महाद्भुतम् ॥ (५५।२)

एवं कृत्वाब्रवीत् पार्थो वासुदेवं धनंजयः । (५६।१)

याहि संशप्तकान् कृष्ण कार्यम् एतत् परं मम ॥ (५६।२)

ततः प्रयातो दाशार्हः श्रुत्वा पाण्डवभाषितम् । (५७।१)

रथेनातिपताकेन मनोमारुतरंहसा ॥ (५७।२)