MBh, 3, 98
Select a line for its word-by-word analysis.
कर्मणां विस्तरं श्रोतुम् अगस्त्यस्य द्विजोत्तम ॥ (१।३)
karmaṇāṃ vistaraṃ śrotum agastyasya dvijottama ||
शृणु राजन् कथां दिव्याम् अद्भुताम् अतिमानुषीम् । (२।२)
śṛṇu rājan kathāṃ divyām adbhutām atimānuṣīm |
ते तु वृत्रं समाश्रित्य नानाप्रहरणोद्यताः । (४।१)
te tu vṛtraṃ samāśritya nānāpraharaṇodyatāḥ |
समन्तात् पर्यधावन्त महेन्द्रप्रमुखान् सुरान् ॥ (४।२)
samantāt paryadhāvanta mahendrapramukhān surān ||
ततो वृत्रवधे यत्नम् अकुर्वंस् त्रिदशाः पुरा । (५।१)
tato vṛtravadhe yatnam akurvaṃs tridaśāḥ purā |
कृताञ्जलींस्तु तान् सर्वान् परमेष्ठी उवाच ह । (६।१)
kṛtāñjalīṃstu tān sarvān parameṣṭhī uvāca ha |
विदितं मे सुराः सर्वं यद् वः कार्यं चिकीर्षितम् ॥ (६।२)
viditaṃ me surāḥ sarvaṃ yad vaḥ kāryaṃ cikīrṣitam ||
तम् उपायं प्रवक्ष्यामि यथा वृत्रं वधिष्यथ । (७।१)
tam upāyaṃ pravakṣyāmi yathā vṛtraṃ vadhiṣyatha |
तं गत्वा सहिताः सर्वे वरं वै सम्प्रयाचत । (८।१)
taṃ gatvā sahitāḥ sarve varaṃ vai samprayācata |
स वो दास्यति धर्मात्मा सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥ (८।२)
sa vo dāsyati dharmātmā suprītenāntarātmanā ||
स वाच्यः सहितैः सर्वैर् भवद्भिर् जयकाङ्क्षिभिः । (९।१)
sa vācyaḥ sahitaiḥ sarvair bhavadbhir jayakāṅkṣibhiḥ |
स्वान्यस्थीनि प्रयच्छेति त्रैलोक्यस्य हिताय वै । (९।२)
svānyasthīni prayaccheti trailokyasya hitāya vai |
स शरीरं समुत्सृज्य स्वान्यस्थीनि प्रदास्यति ॥ (९।३)
sa śarīraṃ samutsṛjya svānyasthīni pradāsyati ||
तस्यास्थिभिर् महाघोरं वज्रं संभ्रियतां दृढम् । (१०।१)
tasyāsthibhir mahāghoraṃ vajraṃ saṃbhriyatāṃ dṛḍham |
महच्छत्रुहणं तीक्ष्णं षडश्रं भीमनिस्वनम् ॥ (१०।२)
mahacchatruhaṇaṃ tīkṣṇaṃ ṣaḍaśraṃ bhīmanisvanam ||
तेन वज्रेण वै वृत्रं वधिष्यति शतक्रतुः । (११।१)
tena vajreṇa vai vṛtraṃ vadhiṣyati śatakratuḥ |
एतद् वः सर्वम् आख्यातं तस्माच्छीघ्रं विधीयताम् ॥ (११।२)
etad vaḥ sarvam ākhyātaṃ tasmācchīghraṃ vidhīyatām ||
एवम् उक्तास् ततो देवा अनुज्ञाप्य पितामहम् । (१२।१)
evam uktās tato devā anujñāpya pitāmaham |
नारायणं पुरस्कृत्य दधीचस्याश्रमं ययुः ॥ (१२।२)
nārāyaṇaṃ puraskṛtya dadhīcasyāśramaṃ yayuḥ ||
षट्पदोद्गीतनिनदैर् विघुष्टं सामगैर् इव । (१३।२)
ṣaṭpadodgītaninadair vighuṣṭaṃ sāmagair iva |
महिषैश् च वराहैश् च सृमरैश् चमरैर् अपि । (१४।१)
mahiṣaiś ca varāhaiś ca sṛmaraiś camarair api |
करेणुभिर् वारणैश् च प्रभिन्नकरटामुखैः । (१५।१)
kareṇubhir vāraṇaiś ca prabhinnakaraṭāmukhaiḥ |
सरो ऽवगाढैः क्रीडद्भिः समन्ताद् अनुनादितम् ॥ (१५।२)
saro 'vagāḍhaiḥ krīḍadbhiḥ samantād anunāditam ||
सिंहव्याघ्रैर् महानादान् नदद्भिर् अनुनादितम् । (१६।१)
siṃhavyāghrair mahānādān nadadbhir anunāditam |
त्रिविष्टपसमप्रख्यं दधीचाश्रमम् आगमन् ॥ (१७।२)
triviṣṭapasamaprakhyaṃ dadhīcāśramam āgaman ||
जाज्वल्यमानं वपुषा यथा लक्ष्म्या पितामहम् ॥ (१८।२)
jājvalyamānaṃ vapuṣā yathā lakṣmyā pitāmaham ||
तस्य पादौ सुरा राजन्न् अभिवाद्य प्रणम्य च । (१९।१)
tasya pādau surā rājann abhivādya praṇamya ca |
ततो दधीचः परमप्रतीतः सुरोत्तमांस् तान् इदम् अभ्युवाच । (२०।१)
tato dadhīcaḥ paramapratītaḥ surottamāṃs tān idam abhyuvāca |
करोमि यद् वो हितम् अद्य देवाः स्वं चापि देहं त्वहम् उत्सृजामि ॥ (२०।२)
karomi yad vo hitam adya devāḥ svaṃ cāpi dehaṃ tvaham utsṛjāmi ||
स एवम् उक्त्वा द्विपदां वरिष्ठः प्राणान् वशी स्वान् सहसोत्ससर्ज । (२१।१)
sa evam uktvā dvipadāṃ variṣṭhaḥ prāṇān vaśī svān sahasotsasarja |
ततः सुरास् ते जगृहुः परासोर् अस्थीनि तस्याथ यथोपदेशम् ॥ (२१।२)
tataḥ surās te jagṛhuḥ parāsor asthīni tasyātha yathopadeśam ||
प्रहृष्टरूपाश् च जयाय देवास् त्वष्टारम् आगम्य तम् अर्थम् ऊचुः । (२२।१)
prahṛṣṭarūpāś ca jayāya devās tvaṣṭāram āgamya tam artham ūcuḥ |
त्वष्टा तु तेषां वचनं निशम्य प्रहृष्टरूपः प्रयतः प्रयत्नात् ॥ (२२।२)
tvaṣṭā tu teṣāṃ vacanaṃ niśamya prahṛṣṭarūpaḥ prayataḥ prayatnāt ||
चकार वज्रं भृशम् उग्ररूपं कृत्वा च शक्रं स उवाच हृष्टः । (२३।१)
cakāra vajraṃ bhṛśam ugrarūpaṃ kṛtvā ca śakraṃ sa uvāca hṛṣṭaḥ |
अनेन वज्रप्रवरेण देव भस्मीकुरुष्वाद्य सुरारिम् उग्रम् ॥ (२३।२)
anena vajrapravareṇa deva bhasmīkuruṣvādya surārim ugram ||
ततो हतारिः सगणः सुखं वै प्रशाधि कृत्स्नं त्रिदिवं दिविष्ठः । (२४।१)
tato hatāriḥ sagaṇaḥ sukhaṃ vai praśādhi kṛtsnaṃ tridivaṃ diviṣṭhaḥ |
त्वष्ट्रा तथोक्तः स पुरंदरस् तु वज्रं प्रहृष्टः प्रयतो ऽभ्यगृह्णात् ॥ (२४।२)
tvaṣṭrā tathoktaḥ sa puraṃdaras tu vajraṃ prahṛṣṭaḥ prayato 'bhyagṛhṇāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.