MBh, 4, 25
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो दुर्योधनो राजा श्रुत्वा तेषां वचस्तदा । (१।२)
tato duryodhano rājā śrutvā teṣāṃ vacastadā |
चिरम् अन्तर्मना भूत्वा प्रत्युवाच सभासदः ॥ (१।३)
ciram antarmanā bhūtvā pratyuvāca sabhāsadaḥ ||
सुदुःखा खलु कार्याणां गतिर् विज्ञातुम् अन्ततः । (२।१)
suduḥkhā khalu kāryāṇāṃ gatir vijñātum antataḥ |
तस्मात् सर्वे उदीक्षध्वं क्व नु स्युः पाण्डवा गताः ॥ (२।२)
tasmāt sarve udīkṣadhvaṃ kva nu syuḥ pāṇḍavā gatāḥ ||
तेषाम् अज्ञातचर्यायाम् अस्मिन् वर्षे त्रयोदशे ॥ (३।२)
teṣām ajñātacaryāyām asmin varṣe trayodaśe ||
अस्य वर्षस्य शेषं चेद् व्यतीयुर् इह पाण्डवाः । (४।१)
asya varṣasya śeṣaṃ ced vyatīyur iha pāṇḍavāḥ |
दुःखा भवेयुः संरब्धाः कौरवान् प्रति ते ध्रुवम् ॥ (५।२)
duḥkhā bhaveyuḥ saṃrabdhāḥ kauravān prati te dhruvam ||
अर्वाक् कालस्य विज्ञाताः कृच्छ्ररूपधराः पुनः । (६।१)
arvāk kālasya vijñātāḥ kṛcchrarūpadharāḥ punaḥ |
प्रविशेयुर् जितक्रोधास्तावद् एव पुनर् वनम् ॥ (६।२)
praviśeyur jitakrodhāstāvad eva punar vanam ||
तस्मात् क्षिप्रं बुभुत्सध्वं यथा नो ऽत्यन्तम् अव्ययम् । (७।१)
tasmāt kṣipraṃ bubhutsadhvaṃ yathā no 'tyantam avyayam |
राज्यं निर्द्वन्द्वम् अव्यग्रं निःसपत्नं चिरं भवेत् ॥ (७।२)
rājyaṃ nirdvandvam avyagraṃ niḥsapatnaṃ ciraṃ bhavet ||
अथाब्रवीत् ततः कर्णः क्षिप्रं गच्छन्तु भारत । (८।१)
athābravīt tataḥ karṇaḥ kṣipraṃ gacchantu bhārata |
चरन्तु देशान् संवीताः स्फीताञ् जनपदाकुलान् । (९।१)
carantu deśān saṃvītāḥ sphītāñ janapadākulān |
तत्र गोष्ठीष्वथान्यासु सिद्धप्रव्रजितेषु च ॥ (९।२)
tatra goṣṭhīṣvathānyāsu siddhapravrajiteṣu ca ||
विज्ञातव्या मनुष्यैस्तैस्तर्कया सुविनीतया ॥ (१०।२)
vijñātavyā manuṣyaistaistarkayā suvinītayā ||
विविधैस्तत्परैः सम्यक् तज्ज्ञैर् निपुणसंवृतैः । (११।१)
vividhaistatparaiḥ samyak tajjñair nipuṇasaṃvṛtaiḥ |
अन्वेष्टव्याश्च निपुणं पाण्डवाश्छन्नवासिनः ॥ (११।२)
anveṣṭavyāśca nipuṇaṃ pāṇḍavāśchannavāsinaḥ ||
ज्येष्ठं दुःशासनस्तत्र भ्राता भ्रातरम् अब्रवीत् ॥ (१३।२)
jyeṣṭhaṃ duḥśāsanastatra bhrātā bhrātaram abravīt ||
एतच्च कर्णो यत् प्राह सर्वम् ईक्षामहे तथा । (१४।१)
etacca karṇo yat prāha sarvam īkṣāmahe tathā |
यथोद्दिष्टं चराः सर्वे मृगयन्तु ततस्ततः । (१४।२)
yathoddiṣṭaṃ carāḥ sarve mṛgayantu tatastataḥ |
एते चान्ये च भूयांसो देशाद् देशं यथाविधि ॥ (१४।३)
ete cānye ca bhūyāṃso deśād deśaṃ yathāvidhi ||
न तु तेषां गतिर् वासः प्रवृत्तिश्चोपलभ्यते । (१५।१)
na tu teṣāṃ gatir vāsaḥ pravṛttiścopalabhyate |
अत्याहितं वा गूढास्ते पारं वोर्मिमतो गताः ॥ (१५।२)
atyāhitaṃ vā gūḍhāste pāraṃ vormimato gatāḥ ||
व्यालैर् वापि महारण्ये भक्षिताः शूरमानिनः । (१६।१)
vyālair vāpi mahāraṇye bhakṣitāḥ śūramāninaḥ |
अथवा विषमं प्राप्य विनष्टाः शाश्वतीः समाः ॥ (१६।२)
athavā viṣamaṃ prāpya vinaṣṭāḥ śāśvatīḥ samāḥ ||
तस्मान्मानसम् अव्यग्रं कृत्वा त्वं कुरुनन्दन । (१७।१)
tasmānmānasam avyagraṃ kṛtvā tvaṃ kurunandana |
कुरु कार्यं यथोत्साहं मन्यसे यन्नराधिप ॥ (१७।२)
kuru kāryaṃ yathotsāhaṃ manyase yannarādhipa ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.