MBh, 15, 7
Select a line for its word-by-word analysis.
पाणिभ्यां च परिस्प्रष्टुं प्राणा हि न जहुर् मम ॥ (२।२)
pāṇibhyāṃ ca parispraṣṭuṃ prāṇā hi na jahur mama ||
अष्टमो ह्यद्य कालो ऽयम् आहारस्य कृतस्य मे । (३।१)
aṣṭamo hyadya kālo 'yam āhārasya kṛtasya me |
व्यायामश्चायम् अत्यर्थं कृतस्त्वाम् अभियाचता । (४।१)
vyāyāmaścāyam atyarthaṃ kṛtastvām abhiyācatā |
लब्ध्वा संजीवितो ऽस्मीति मन्ये कुरुकुलोद्वह ॥ (५।२)
labdhvā saṃjīvito 'smīti manye kurukulodvaha ||
एवम् उक्तस्तु कौन्तेयः पित्रा ज्येष्ठेन भारत । (६।२)
evam uktastu kaunteyaḥ pitrā jyeṣṭhena bhārata |
पस्पर्श सर्वगात्रेषु सौहार्दात् तं शनैस्तदा ॥ (६।३)
pasparśa sarvagātreṣu sauhārdāt taṃ śanaistadā ||
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्न्याजिघ्रत पाण्डवम् ॥ (७।२)
bāhubhyāṃ sampariṣvajya mūrdhnyājighrata pāṇḍavam ||
विदुरादयश्च ते सर्वे रुरुदुर् दुःखिता भृशम् । (८।१)
vidurādayaśca te sarve rurudur duḥkhitā bhṛśam |
गान्धारी त्वेव धर्मज्ञा मनसोद्वहती भृशम् । (९।१)
gāndhārī tveva dharmajñā manasodvahatī bhṛśam |
दुःखान्यवारयद् राजन्मैवम् इत्येव चाब्रवीत् ॥ (९।२)
duḥkhānyavārayad rājanmaivam ityeva cābravīt ||
इतरास्तु स्त्रियः सर्वाः कुन्त्या सह सुदुःखिताः । (१०।१)
itarāstu striyaḥ sarvāḥ kuntyā saha suduḥkhitāḥ |
नेत्रैर् आगतविक्लेदैः परिवार्य स्थिताभवन् ॥ (१०।२)
netrair āgatavikledaiḥ parivārya sthitābhavan ||
अथाब्रवीत् पुनर् वाक्यं धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् । (११।१)
athābravīt punar vākyaṃ dhṛtarāṣṭro yudhiṣṭhiram |
ग्लायते मे मनस्तात भूयो भूयः प्रजल्पतः । (१२।१)
glāyate me manastāta bhūyo bhūyaḥ prajalpataḥ |
न माम् अतः परं पुत्र परिक्लेष्टुम् इहार्हसि ॥ (१२।२)
na mām ataḥ paraṃ putra parikleṣṭum ihārhasi ||
तस्मिंस्तु कौरवेन्द्रे तं तथा ब्रुवति पाण्डवम् । (१३।१)
tasmiṃstu kauravendre taṃ tathā bruvati pāṇḍavam |
सर्वेषाम् अवरोधानाम् आर्तनादो महान् अभूत् ॥ (१३।२)
sarveṣām avarodhānām ārtanādo mahān abhūt ||
दृष्ट्वा कृशं विवर्णं च राजानम् अतथोचितम् । (१४।१)
dṛṣṭvā kṛśaṃ vivarṇaṃ ca rājānam atathocitam |
धर्मपुत्रः स पितरं परिष्वज्य महाभुजः । (१५।१)
dharmaputraḥ sa pitaraṃ pariṣvajya mahābhujaḥ |
शोकजं बाष्पम् उत्सृज्य पुनर् वचनम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)
śokajaṃ bāṣpam utsṛjya punar vacanam abravīt ||
यदि त्वहम् अनुग्राह्यो भवतो दयितो ऽपि वा । (१७।१)
yadi tvaham anugrāhyo bhavato dayito 'pi vā |
क्रियतां तावद् आहारस्ततो वेत्स्यामहे वयम् ॥ (१७।२)
kriyatāṃ tāvad āhārastato vetsyāmahe vayam ||
ततो ऽब्रवीन्महातेजा धर्मपुत्रं स पार्थिवः । (१८।१)
tato 'bravīnmahātejā dharmaputraṃ sa pārthivaḥ |
अनुज्ञातस्त्वया पुत्र भुञ्जीयाम् इति कामये ॥ (१८।२)
anujñātastvayā putra bhuñjīyām iti kāmaye ||
इति ब्रुवति राजेन्द्रे धृतराष्ट्रे युधिष्ठिरम् । (१९।१)
iti bruvati rājendre dhṛtarāṣṭre yudhiṣṭhiram |
ऋषिः सत्यवतीपुत्रो व्यासो ऽभ्येत्य वचो ऽब्रवीत् ॥ (१९।२)
ṛṣiḥ satyavatīputro vyāso 'bhyetya vaco 'bravīt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.