महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 7

1938 of 1995 · 40 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

स्पृश मां पाणिना भूयः परिष्वज च पाण्डव । (१।२)

spṛśa māṃ pāṇinā bhūyaḥ pariṣvaja ca pāṇḍava |

1.3१.३

जीवामीव हि संस्पर्शात् तव राजीवलोचन ॥ (१।३)

jīvāmīva hi saṃsparśāt tava rājīvalocana ||

2.1२.१

मूर्धानं च तवाघ्रातुम् इच्छामि मनुजाधिप । (२।१)

mūrdhānaṃ ca tavāghrātum icchāmi manujādhipa |

2.2२.२

पाणिभ्यां च परिस्प्रष्टुं प्राणा हि न जहुर् मम ॥ (२।२)

pāṇibhyāṃ ca parispraṣṭuṃ prāṇā hi na jahur mama ||

3.1३.१

अष्टमो ह्यद्य कालो ऽयम् आहारस्य कृतस्य मे । (३।१)

aṣṭamo hyadya kālo 'yam āhārasya kṛtasya me |

3.2३.२

येनाहं कुरुशार्दूल न शक्नोमि विचेष्टितुम् ॥ (३।२)

yenāhaṃ kuruśārdūla na śaknomi viceṣṭitum ||

4.1४.१

व्यायामश्चायम् अत्यर्थं कृतस्त्वाम् अभियाचता । (४।१)

vyāyāmaścāyam atyarthaṃ kṛtastvām abhiyācatā |

4.2४.२

ततो ग्लानमनास्तात नष्टसंज्ञ इवाभवम् ॥ (४।२)

tato glānamanāstāta naṣṭasaṃjña ivābhavam ||

5.1५.१

तवामृतसमस्पर्शं हस्तस्पर्शम् इमं विभो । (५।१)

tavāmṛtasamasparśaṃ hastasparśam imaṃ vibho |

5.2५.२

लब्ध्वा संजीवितो ऽस्मीति मन्ये कुरुकुलोद्वह ॥ (५।२)

labdhvā saṃjīvito 'smīti manye kurukulodvaha ||

6.1६.१

वैशंपायन उवाच । (६।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

6.2६.२

एवम् उक्तस्तु कौन्तेयः पित्रा ज्येष्ठेन भारत । (६।२)

evam uktastu kaunteyaḥ pitrā jyeṣṭhena bhārata |

6.3६.३

पस्पर्श सर्वगात्रेषु सौहार्दात् तं शनैस्तदा ॥ (६।३)

pasparśa sarvagātreṣu sauhārdāt taṃ śanaistadā ||

7.1७.१

उपलभ्य ततः प्राणान् धृतराष्ट्रो महीपतिः । (७।१)

upalabhya tataḥ prāṇān dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ |

7.2७.२

बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्न्याजिघ्रत पाण्डवम् ॥ (७।२)

bāhubhyāṃ sampariṣvajya mūrdhnyājighrata pāṇḍavam ||

8.1८.१

विदुरादयश्च ते सर्वे रुरुदुर् दुःखिता भृशम् । (८।१)

vidurādayaśca te sarve rurudur duḥkhitā bhṛśam |

8.2८.२

अतिदुःखाच्च राजानं नोचुः किंचन पाण्डवाः ॥ (८।२)

atiduḥkhācca rājānaṃ nocuḥ kiṃcana pāṇḍavāḥ ||

9.1९.१

गान्धारी त्वेव धर्मज्ञा मनसोद्वहती भृशम् । (९।१)

gāndhārī tveva dharmajñā manasodvahatī bhṛśam |

9.2९.२

दुःखान्यवारयद् राजन्मैवम् इत्येव चाब्रवीत् ॥ (९।२)

duḥkhānyavārayad rājanmaivam ityeva cābravīt ||

10.1१०.१

इतरास्तु स्त्रियः सर्वाः कुन्त्या सह सुदुःखिताः । (१०।१)

itarāstu striyaḥ sarvāḥ kuntyā saha suduḥkhitāḥ |

10.2१०.२

नेत्रैर् आगतविक्लेदैः परिवार्य स्थिताभवन् ॥ (१०।२)

netrair āgatavikledaiḥ parivārya sthitābhavan ||

11.1११.१

अथाब्रवीत् पुनर् वाक्यं धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् । (११।१)

athābravīt punar vākyaṃ dhṛtarāṣṭro yudhiṣṭhiram |

11.2११.२

अनुजानीहि मां राजंस्तापस्ये भरतर्षभ ॥ (११।२)

anujānīhi māṃ rājaṃstāpasye bharatarṣabha ||

12.1१२.१

ग्लायते मे मनस्तात भूयो भूयः प्रजल्पतः । (१२।१)

glāyate me manastāta bhūyo bhūyaḥ prajalpataḥ |

12.2१२.२

न माम् अतः परं पुत्र परिक्लेष्टुम् इहार्हसि ॥ (१२।२)

na mām ataḥ paraṃ putra parikleṣṭum ihārhasi ||

13.1१३.१

तस्मिंस्तु कौरवेन्द्रे तं तथा ब्रुवति पाण्डवम् । (१३।१)

tasmiṃstu kauravendre taṃ tathā bruvati pāṇḍavam |

13.2१३.२

सर्वेषाम् अवरोधानाम् आर्तनादो महान् अभूत् ॥ (१३।२)

sarveṣām avarodhānām ārtanādo mahān abhūt ||

14.1१४.१

दृष्ट्वा कृशं विवर्णं च राजानम् अतथोचितम् । (१४।१)

dṛṣṭvā kṛśaṃ vivarṇaṃ ca rājānam atathocitam |

14.2१४.२

उपवासपरिश्रान्तं त्वगस्थिपरिवारितम् ॥ (१४।२)

upavāsapariśrāntaṃ tvagasthiparivāritam ||

15.1१५.१

धर्मपुत्रः स पितरं परिष्वज्य महाभुजः । (१५।१)

dharmaputraḥ sa pitaraṃ pariṣvajya mahābhujaḥ |

15.2१५.२

शोकजं बाष्पम् उत्सृज्य पुनर् वचनम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

śokajaṃ bāṣpam utsṛjya punar vacanam abravīt ||

16.1१६.१

न कामये नरश्रेष्ठ जीवितं पृथिवीं तथा । (१६।१)

na kāmaye naraśreṣṭha jīvitaṃ pṛthivīṃ tathā |

16.2१६.२

यथा तव प्रियं राजंश्चिकीर्षामि परंतप ॥ (१६।२)

yathā tava priyaṃ rājaṃścikīrṣāmi paraṃtapa ||

17.1१७.१

यदि त्वहम् अनुग्राह्यो भवतो दयितो ऽपि वा । (१७।१)

yadi tvaham anugrāhyo bhavato dayito 'pi vā |

17.2१७.२

क्रियतां तावद् आहारस्ततो वेत्स्यामहे वयम् ॥ (१७।२)

kriyatāṃ tāvad āhārastato vetsyāmahe vayam ||

18.1१८.१

ततो ऽब्रवीन्महातेजा धर्मपुत्रं स पार्थिवः । (१८।१)

tato 'bravīnmahātejā dharmaputraṃ sa pārthivaḥ |

18.2१८.२

अनुज्ञातस्त्वया पुत्र भुञ्जीयाम् इति कामये ॥ (१८।२)

anujñātastvayā putra bhuñjīyām iti kāmaye ||

19.1१९.१

इति ब्रुवति राजेन्द्रे धृतराष्ट्रे युधिष्ठिरम् । (१९।१)

iti bruvati rājendre dhṛtarāṣṭre yudhiṣṭhiram |

19.2१९.२

ऋषिः सत्यवतीपुत्रो व्यासो ऽभ्येत्य वचो ऽब्रवीत् ॥ (१९।२)

ṛṣiḥ satyavatīputro vyāso 'bhyetya vaco 'bravīt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 7

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit