MBh, 1, 48
Select a line for its word-by-word analysis.
जनमेजयस्य के त्वासन्न् ऋत्विजः परमर्षयः ॥ (१।३)
janamejayasya ke tvāsann ṛtvijaḥ paramarṣayaḥ ||
च्यवनस्यान्वये जातः ख्यातो वेदविदां वरः ॥ (५।२)
cyavanasyānvaye jātaḥ khyāto vedavidāṃ varaḥ ||
उद्गाता ब्राह्मणो वृद्धो विद्वान् कौत्सार्यजैमिनिः । (६।१)
udgātā brāhmaṇo vṛddho vidvān kautsāryajaiminiḥ |
ब्रह्माभवच्छार्ङ्गरवो अध्वर्युर् बोधपिङ्गलः । (६।२)
brahmābhavacchārṅgaravo adhvaryur bodhapiṅgalaḥ |
उत्तङ्को ह्यभवत् तत्र नेता च ब्राह्मणोत्तमः । (६।३)
uttaṅko hyabhavat tatra netā ca brāhmaṇottamaḥ |
वात्स्यः श्रुतश्रवा वृद्धस्तपःस्वाध्यायशीलवान् । (९।१)
vātsyaḥ śrutaśravā vṛddhastapaḥsvādhyāyaśīlavān |
एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणाः संशितव्रताः । (१०।१)
ete cānye ca bahavo brāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ |
सदस्या अभवंस्तत्र सत्रे पारिक्षितस्य ह ॥ (१०।२)
sadasyā abhavaṃstatra satre pārikṣitasya ha ||
जुह्वत्स्वृत्विक्ष्वथ तदा सर्पसत्रे महाक्रतौ । (११।१)
juhvatsvṛtvikṣvatha tadā sarpasatre mahākratau |
अहयः प्रापतंस्तत्र घोराः प्राणिभयावहाः ॥ (११।२)
ahayaḥ prāpataṃstatra ghorāḥ prāṇibhayāvahāḥ ||
वसामेदोवहाः कुल्या नागानां सम्प्रवर्तिताः । (१२।१)
vasāmedovahāḥ kulyā nāgānāṃ sampravartitāḥ |
ववौ गन्धश्च तुमुलो दह्यताम् अनिशं तदा ॥ (१२।२)
vavau gandhaśca tumulo dahyatām aniśaṃ tadā ||
पततां चैव नागानां धिष्ठितानां तथाम्बरे । (१३।१)
patatāṃ caiva nāgānāṃ dhiṣṭhitānāṃ tathāmbare |
अश्रूयतानिशं शब्दः पच्यतां चाग्निना भृशम् ॥ (१३।२)
aśrūyatāniśaṃ śabdaḥ pacyatāṃ cāgninā bhṛśam ||
गतः श्रुत्वैव राजानं दीक्षितं जनमेजयम् ॥ (१४।३)
gataḥ śrutvaiva rājānaṃ dīkṣitaṃ janamejayam ||
ततः सर्वं यथावृत्तम् आख्याय भुजगोत्तमः । (१५।१)
tataḥ sarvaṃ yathāvṛttam ākhyāya bhujagottamaḥ |
तम् इन्द्रः प्राह सुप्रीतो न तवास्तीह तक्षक । (१६।१)
tam indraḥ prāha suprīto na tavāstīha takṣaka |
भयं नागेन्द्र तस्माद् वै सर्पसत्रात् कथंचन ॥ (१६।२)
bhayaṃ nāgendra tasmād vai sarpasatrāt kathaṃcana ||
तस्मात् तव भयं नास्ति व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ (१७।२)
tasmāt tava bhayaṃ nāsti vyetu te mānaso jvaraḥ ||
अजस्रं निपतत्स्वग्नौ नागेषु भृशदुःखितः । (१९।१)
ajasraṃ nipatatsvagnau nāgeṣu bhṛśaduḥkhitaḥ |
कश्मलं चाविशद् घोरं वासुकिं पन्नगेश्वरम् । (२०।१)
kaśmalaṃ cāviśad ghoraṃ vāsukiṃ pannageśvaram |
दह्यन्ते ऽङ्गानि मे भद्रे दिशो न प्रतिभान्ति च । (२१।१)
dahyante 'ṅgāni me bhadre diśo na pratibhānti ca |
दृष्टिर् भ्रमति मे ऽतीव हृदयं दीर्यतीव च । (२२।१)
dṛṣṭir bhramati me 'tīva hṛdayaṃ dīryatīva ca |
पतिष्याम्यवशो ऽद्याहं तस्मिन् दीप्ते विभावसौ ॥ (२२।२)
patiṣyāmyavaśo 'dyāhaṃ tasmin dīpte vibhāvasau ||
पारिक्षितस्य यज्ञो ऽसौ वर्तते ऽस्मज्जिघांसया । (२३।१)
pārikṣitasya yajño 'sau vartate 'smajjighāṃsayā |
व्यक्तं मयापि गन्तव्यं पितृराजनिवेशनम् ॥ (२३।२)
vyaktaṃ mayāpi gantavyaṃ pitṛrājaniveśanam ||
अयं स कालः सम्प्राप्तो यदर्थम् असि मे स्वसः । (२४।१)
ayaṃ sa kālaḥ samprāpto yadartham asi me svasaḥ |
जरत्कारोः पुरा दत्ता सा त्राह्यस्मान् सबान्धवान् ॥ (२४।२)
jaratkāroḥ purā dattā sā trāhyasmān sabāndhavān ||
आस्तीकः किल यज्ञं तं वर्तन्तं भुजगोत्तमे । (२५।१)
āstīkaḥ kila yajñaṃ taṃ vartantaṃ bhujagottame |
प्रतिषेत्स्यति मां पूर्वं स्वयम् आह पितामहः ॥ (२५।२)
pratiṣetsyati māṃ pūrvaṃ svayam āha pitāmahaḥ ||
तद् वत्से ब्रूहि वत्सं स्वं कुमारं वृद्धसंमतम् । (२६।१)
tad vatse brūhi vatsaṃ svaṃ kumāraṃ vṛddhasaṃmatam |
ममाद्य त्वं सभृत्यस्य मोक्षार्थं वेदवित्तमम् ॥ (२६।२)
mamādya tvaṃ sabhṛtyasya mokṣārthaṃ vedavittamam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.