महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 48

48 of 1995 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शौनक उवाच । (१।१)

śaunaka uvāca

1.2१.२

सर्पसत्रे तदा राज्ञः पाण्डवेयस्य धीमतः । (१।२)

sarpasatre tadā rājñaḥ pāṇḍaveyasya dhīmataḥ |

1.3१.३

जनमेजयस्य के त्वासन्न् ऋत्विजः परमर्षयः ॥ (१।३)

janamejayasya ke tvāsann ṛtvijaḥ paramarṣayaḥ ||

2.1२.१

के सदस्या बभूवुश्च सर्पसत्रे सुदारुणे । (२।१)

ke sadasyā babhūvuśca sarpasatre sudāruṇe |

2.2२.२

विषादजनने ऽत्यर्थं पन्नगानां महाभये ॥ (२।२)

viṣādajanane 'tyarthaṃ pannagānāṃ mahābhaye ||

3.1३.१

सर्वं विस्तरतस्तात भवाञ्शंसितुम् अर्हति । (३।१)

sarvaṃ vistaratastāta bhavāñśaṃsitum arhati |

3.2३.२

सर्पसत्रविधानज्ञा विज्ञेयास्ते हि सूतज ॥ (३।२)

sarpasatravidhānajñā vijñeyāste hi sūtaja ||

4.1४.१

सूत उवाच । (४।१)

sūta uvāca

4.2४.२

हन्त ते कथयिष्यामि नामानीह मनीषिणाम् । (४।२)

hanta te kathayiṣyāmi nāmānīha manīṣiṇām |

4.3४.३

ये ऋत्विजः सदस्याश्च तस्यासन् नृपतेस्तदा ॥ (४।३)

ye ṛtvijaḥ sadasyāśca tasyāsan nṛpatestadā ||

5.1५.१

तत्र होता बभूवाथ ब्राह्मणश्चण्डभार्गवः । (५।१)

tatra hotā babhūvātha brāhmaṇaścaṇḍabhārgavaḥ |

5.2५.२

च्यवनस्यान्वये जातः ख्यातो वेदविदां वरः ॥ (५।२)

cyavanasyānvaye jātaḥ khyāto vedavidāṃ varaḥ ||

6.1६.१

उद्गाता ब्राह्मणो वृद्धो विद्वान् कौत्सार्यजैमिनिः । (६।१)

udgātā brāhmaṇo vṛddho vidvān kautsāryajaiminiḥ |

6.2६.२

ब्रह्माभवच्छार्ङ्गरवो अध्वर्युर् बोधपिङ्गलः । (६।२)

brahmābhavacchārṅgaravo adhvaryur bodhapiṅgalaḥ |

6.3६.३

उत्तङ्को ह्यभवत् तत्र नेता च ब्राह्मणोत्तमः । (६।३)

uttaṅko hyabhavat tatra netā ca brāhmaṇottamaḥ |

6.4६.४

कुण्डलद्वेषतस्तत्र सर्पान् दहति सर्वतः ॥ (६।४)

kuṇḍaladveṣatastatra sarpān dahati sarvataḥ ||

7.1७.१

सदस्यश्चाभवद् व्यासः पुत्रशिष्यसहायवान् । (७।१)

sadasyaścābhavad vyāsaḥ putraśiṣyasahāyavān |

7.2७.२

उद्दालकः शमठकः श्वेतकेतुश्च पञ्चमः ॥ (७।२)

uddālakaḥ śamaṭhakaḥ śvetaketuśca pañcamaḥ ||

8.1८.१

असितो देवलश्चैव नारदः पर्वतस्तथा । (८।१)

asito devalaścaiva nāradaḥ parvatastathā |

8.2८.२

आत्रेयः कुण्डजठरो द्विजः कुटिघटस्तथा ॥ (८।२)

ātreyaḥ kuṇḍajaṭharo dvijaḥ kuṭighaṭastathā ||

9.1९.१

वात्स्यः श्रुतश्रवा वृद्धस्तपःस्वाध्यायशीलवान् । (९।१)

vātsyaḥ śrutaśravā vṛddhastapaḥsvādhyāyaśīlavān |

9.2९.२

कहोडो देवशर्मा च मौद्गल्यः शमसौभरः ॥ (९।२)

kahoḍo devaśarmā ca maudgalyaḥ śamasaubharaḥ ||

10.1१०.१

एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणाः संशितव्रताः । (१०।१)

ete cānye ca bahavo brāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ |

10.2१०.२

सदस्या अभवंस्तत्र सत्रे पारिक्षितस्य ह ॥ (१०।२)

sadasyā abhavaṃstatra satre pārikṣitasya ha ||

11.1११.१

जुह्वत्स्वृत्विक्ष्वथ तदा सर्पसत्रे महाक्रतौ । (११।१)

juhvatsvṛtvikṣvatha tadā sarpasatre mahākratau |

11.2११.२

अहयः प्रापतंस्तत्र घोराः प्राणिभयावहाः ॥ (११।२)

ahayaḥ prāpataṃstatra ghorāḥ prāṇibhayāvahāḥ ||

12.1१२.१

वसामेदोवहाः कुल्या नागानां सम्प्रवर्तिताः । (१२।१)

vasāmedovahāḥ kulyā nāgānāṃ sampravartitāḥ |

12.2१२.२

ववौ गन्धश्च तुमुलो दह्यताम् अनिशं तदा ॥ (१२।२)

vavau gandhaśca tumulo dahyatām aniśaṃ tadā ||

13.1१३.१

पततां चैव नागानां धिष्ठितानां तथाम्बरे । (१३।१)

patatāṃ caiva nāgānāṃ dhiṣṭhitānāṃ tathāmbare |

13.2१३.२

अश्रूयतानिशं शब्दः पच्यतां चाग्निना भृशम् ॥ (१३।२)

aśrūyatāniśaṃ śabdaḥ pacyatāṃ cāgninā bhṛśam ||

14.1१४.१

तक्षकस्तु स नागेन्द्रः पुरंदरनिवेशनम् । (१४।१)

takṣakastu sa nāgendraḥ puraṃdaraniveśanam |

14.2१४.२

जगाम भयसंविग्नः शरणार्थी सुरर्षभम् । (१४।२)

jagāma bhayasaṃvignaḥ śaraṇārthī surarṣabham |

14.3१४.३

गतः श्रुत्वैव राजानं दीक्षितं जनमेजयम् ॥ (१४।३)

gataḥ śrutvaiva rājānaṃ dīkṣitaṃ janamejayam ||

15.1१५.१

ततः सर्वं यथावृत्तम् आख्याय भुजगोत्तमः । (१५।१)

tataḥ sarvaṃ yathāvṛttam ākhyāya bhujagottamaḥ |

15.2१५.२

अगच्छच्छरणं भीत आगस्कृत्वा पुरंदरम् ॥ (१५।२)

agacchaccharaṇaṃ bhīta āgaskṛtvā puraṃdaram ||

16.1१६.१

तम् इन्द्रः प्राह सुप्रीतो न तवास्तीह तक्षक । (१६।१)

tam indraḥ prāha suprīto na tavāstīha takṣaka |

16.2१६.२

भयं नागेन्द्र तस्माद् वै सर्पसत्रात् कथंचन ॥ (१६।२)

bhayaṃ nāgendra tasmād vai sarpasatrāt kathaṃcana ||

17.1१७.१

प्रसादितो मया पूर्वं तवार्थाय पितामहः । (१७।१)

prasādito mayā pūrvaṃ tavārthāya pitāmahaḥ |

17.2१७.२

तस्मात् तव भयं नास्ति व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ (१७।२)

tasmāt tava bhayaṃ nāsti vyetu te mānaso jvaraḥ ||

18.1१८.१

एवम् आश्वासितस्तेन ततः स भुजगोत्तमः । (१८।१)

evam āśvāsitastena tataḥ sa bhujagottamaḥ |

18.2१८.२

उवास भवने तत्र शक्रस्य मुदितः सुखी ॥ (१८।२)

uvāsa bhavane tatra śakrasya muditaḥ sukhī ||

19.1१९.१

अजस्रं निपतत्स्वग्नौ नागेषु भृशदुःखितः । (१९।१)

ajasraṃ nipatatsvagnau nāgeṣu bhṛśaduḥkhitaḥ |

19.2१९.२

अल्पशेषपरीवारो वासुकिः पर्यतप्यत ॥ (१९।२)

alpaśeṣaparīvāro vāsukiḥ paryatapyata ||

20.1२०.१

कश्मलं चाविशद् घोरं वासुकिं पन्नगेश्वरम् । (२०।१)

kaśmalaṃ cāviśad ghoraṃ vāsukiṃ pannageśvaram |

20.2२०.२

स घूर्णमानहृदयो भगिनीम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)

sa ghūrṇamānahṛdayo bhaginīm idam abravīt ||

21.1२१.१

दह्यन्ते ऽङ्गानि मे भद्रे दिशो न प्रतिभान्ति च । (२१।१)

dahyante 'ṅgāni me bhadre diśo na pratibhānti ca |

21.2२१.२

सीदामीव च संमोहाद् घूर्णतीव च मे मनः ॥ (२१।२)

sīdāmīva ca saṃmohād ghūrṇatīva ca me manaḥ ||

22.1२२.१

दृष्टिर् भ्रमति मे ऽतीव हृदयं दीर्यतीव च । (२२।१)

dṛṣṭir bhramati me 'tīva hṛdayaṃ dīryatīva ca |

22.2२२.२

पतिष्याम्यवशो ऽद्याहं तस्मिन् दीप्ते विभावसौ ॥ (२२।२)

patiṣyāmyavaśo 'dyāhaṃ tasmin dīpte vibhāvasau ||

23.1२३.१

पारिक्षितस्य यज्ञो ऽसौ वर्तते ऽस्मज्जिघांसया । (२३।१)

pārikṣitasya yajño 'sau vartate 'smajjighāṃsayā |

23.2२३.२

व्यक्तं मयापि गन्तव्यं पितृराजनिवेशनम् ॥ (२३।२)

vyaktaṃ mayāpi gantavyaṃ pitṛrājaniveśanam ||

24.1२४.१

अयं स कालः सम्प्राप्तो यदर्थम् असि मे स्वसः । (२४।१)

ayaṃ sa kālaḥ samprāpto yadartham asi me svasaḥ |

24.2२४.२

जरत्कारोः पुरा दत्ता सा त्राह्यस्मान् सबान्धवान् ॥ (२४।२)

jaratkāroḥ purā dattā sā trāhyasmān sabāndhavān ||

25.1२५.१

आस्तीकः किल यज्ञं तं वर्तन्तं भुजगोत्तमे । (२५।१)

āstīkaḥ kila yajñaṃ taṃ vartantaṃ bhujagottame |

25.2२५.२

प्रतिषेत्स्यति मां पूर्वं स्वयम् आह पितामहः ॥ (२५।२)

pratiṣetsyati māṃ pūrvaṃ svayam āha pitāmahaḥ ||

26.1२६.१

तद् वत्से ब्रूहि वत्सं स्वं कुमारं वृद्धसंमतम् । (२६।१)

tad vatse brūhi vatsaṃ svaṃ kumāraṃ vṛddhasaṃmatam |

26.2२६.२

ममाद्य त्वं सभृत्यस्य मोक्षार्थं वेदवित्तमम् ॥ (२६।२)

mamādya tvaṃ sabhṛtyasya mokṣārthaṃ vedavittamam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 48

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit