महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 123

787 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततः शांतनवो भीष्मो दुर्योधनम् अमर्षणम् । (१।२)

tataḥ śāṃtanavo bhīṣmo duryodhanam amarṣaṇam |

1.3१.३

केशवस्य वचः श्रुत्वा प्रोवाच भरतर्षभ ॥ (१।३)

keśavasya vacaḥ śrutvā provāca bharatarṣabha ||

2.1२.१

कृष्णेन वाक्यम् उक्तो ऽसि सुहृदां शमम् इच्छता । (२।१)

kṛṣṇena vākyam ukto 'si suhṛdāṃ śamam icchatā |

2.2२.२

अनुपश्यस्व तत् तात मा मन्युवशम् अन्वगाः ॥ (२।२)

anupaśyasva tat tāta mā manyuvaśam anvagāḥ ||

3.1३.१

अकृत्वा वचनं तात केशवस्य महात्मनः । (३।१)

akṛtvā vacanaṃ tāta keśavasya mahātmanaḥ |

3.2३.२

श्रेयो न जातु न सुखं न कल्याणम् अवाप्स्यसि ॥ (३।२)

śreyo na jātu na sukhaṃ na kalyāṇam avāpsyasi ||

4.1४.१

धर्म्यम् अर्थं महाबाहुर् आह त्वां तात केशवः । (४।१)

dharmyam arthaṃ mahābāhur āha tvāṃ tāta keśavaḥ |

4.2४.२

तम् अर्थम् अभिपद्यस्व मा राजन्नीनशः प्रजाः ॥ (४।२)

tam artham abhipadyasva mā rājannīnaśaḥ prajāḥ ||

5.1५.१

इमां श्रियं प्रज्वलितां भारतीं सर्वराजसु । (५।१)

imāṃ śriyaṃ prajvalitāṃ bhāratīṃ sarvarājasu |

5.2५.२

जीवतो धृतराष्ट्रस्य दौरात्म्याद् भ्रंशयिष्यसि ॥ (५।२)

jīvato dhṛtarāṣṭrasya daurātmyād bhraṃśayiṣyasi ||

6.1६.१

आत्मानं च सहामात्यं सपुत्रपशुबान्धवम् । (६।१)

ātmānaṃ ca sahāmātyaṃ saputrapaśubāndhavam |

6.2६.२

सहमित्रम् असद्बुद्ध्या जीविताद् भ्रंशयिष्यसि ॥ (६।२)

sahamitram asadbuddhyā jīvitād bhraṃśayiṣyasi ||

7.1७.१

अतिक्रामन् केशवस्य तथ्यं वचनम् अर्थवत् । (७।१)

atikrāman keśavasya tathyaṃ vacanam arthavat |

7.2७.२

पितुश्च भरतश्रेष्ठ विदुरस्य च धीमतः ॥ (७।२)

pituśca bharataśreṣṭha vidurasya ca dhīmataḥ ||

8.1८.१

मा कुलघ्नो ऽन्तपुरुषो दुर्मतिः कापथं गमः । (८।१)

mā kulaghno 'ntapuruṣo durmatiḥ kāpathaṃ gamaḥ |

8.2८.२

पितरं मातरं चैव वृद्धौ शोकाय मा ददः ॥ (८।२)

pitaraṃ mātaraṃ caiva vṛddhau śokāya mā dadaḥ ||

9.1९.१

अथ द्रोणो ऽब्रवीत् तत्र दुर्योधनम् इदं वचः । (९।१)

atha droṇo 'bravīt tatra duryodhanam idaṃ vacaḥ |

9.2९.२

अमर्षवशम् आपन्नं निःश्वसन्तं पुनः पुनः ॥ (९।२)

amarṣavaśam āpannaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ ||

10.1१०.१

धर्मार्थयुक्तं वचनम् आह त्वां तात केशवः । (१०।१)

dharmārthayuktaṃ vacanam āha tvāṃ tāta keśavaḥ |

10.2१०.२

तथा भीष्मः शांतनवस्तज्जुषस्व नराधिप ॥ (१०।२)

tathā bhīṣmaḥ śāṃtanavastajjuṣasva narādhipa ||

11.1११.१

प्राज्ञौ मेधाविनौ दान्तावर्थकामौ बहुश्रुतौ । (११।१)

prājñau medhāvinau dāntāvarthakāmau bahuśrutau |

11.2११.२

आहतुस्त्वां हितं वाक्यं तद् आदत्स्व परंतप ॥ (११।२)

āhatustvāṃ hitaṃ vākyaṃ tad ādatsva paraṃtapa ||

12.1१२.१

अनुतिष्ठ महाप्राज्ञ कृष्णभीष्मौ यद् ऊचतुः । (१२।१)

anutiṣṭha mahāprājña kṛṣṇabhīṣmau yad ūcatuḥ |

12.2१२.२

मा वचो लघुबुद्धीनां समास्थास् त्वं परंतप ॥ (१२।२)

mā vaco laghubuddhīnāṃ samāsthās tvaṃ paraṃtapa ||

13.1१३.१

ये त्वां प्रोत्साहयन्त्येते नैते कृत्याय कर्हिचित् । (१३।१)

ye tvāṃ protsāhayantyete naite kṛtyāya karhicit |

13.2१३.२

वैरं परेषां ग्रीवायां प्रतिमोक्ष्यन्ति संयुगे ॥ (१३।२)

vairaṃ pareṣāṃ grīvāyāṃ pratimokṣyanti saṃyuge ||

14.1१४.१

मा कुरूञ् जीघनः सर्वान् पुत्रान् भ्रातॄंस्तथैव च । (१४।१)

mā kurūñ jīghanaḥ sarvān putrān bhrātṝṃstathaiva ca |

14.2१४.२

वासुदेवार्जुनौ यत्र विद्ध्यजेयं बलं हि तत् ॥ (१४।२)

vāsudevārjunau yatra viddhyajeyaṃ balaṃ hi tat ||

15.1१५.१

एतच्चैव मतं सत्यं सुहृदोः कृष्णभीष्मयोः । (१५।१)

etaccaiva mataṃ satyaṃ suhṛdoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ |

15.2१५.२

यदि नादास्यसे तात पश्चात् तप्स्यसि भारत ॥ (१५।२)

yadi nādāsyase tāta paścāt tapsyasi bhārata ||

16.1१६.१

यथोक्तं जामदग्न्येन भूयान् एव ततो ऽर्जुनः । (१६।१)

yathoktaṃ jāmadagnyena bhūyān eva tato 'rjunaḥ |

16.2१६.२

कृष्णो हि देवकीपुत्रो देवैर् अपि दुरुत्सहः ॥ (१६।२)

kṛṣṇo hi devakīputro devair api durutsahaḥ ||

17.1१७.१

किं ते सुखप्रियेणेह प्रोक्तेन भरतर्षभ । (१७।१)

kiṃ te sukhapriyeṇeha proktena bharatarṣabha |

17.2१७.२

एतत् ते सर्वम् आख्यातं यथेच्छसि तथा कुरु । (१७।२)

etat te sarvam ākhyātaṃ yathecchasi tathā kuru |

17.3१७.३

न हि त्वाम् उत्सहे वक्तुं भूयो भरतसत्तम ॥ (१७।३)

na hi tvām utsahe vaktuṃ bhūyo bharatasattama ||

18.1१८.१

तस्मिन् वाक्यान्तरे वाक्यं क्षत्तापि विदुरो ऽब्रवीत् । (१८।१)

tasmin vākyāntare vākyaṃ kṣattāpi viduro 'bravīt |

18.2१८.२

दुर्योधनम् अभिप्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रम् अमर्षणम् ॥ (१८।२)

duryodhanam abhiprekṣya dhārtarāṣṭram amarṣaṇam ||

19.1१९.१

दुर्योधन न शोचामि त्वाम् अहं भरतर्षभ । (१९।१)

duryodhana na śocāmi tvām ahaṃ bharatarṣabha |

19.2१९.२

इमौ तु वृद्धौ शोचामि गान्धारीं पितरं च ते ॥ (१९।२)

imau tu vṛddhau śocāmi gāndhārīṃ pitaraṃ ca te ||

20.1२०.१

यावनाथौ चरिष्येते त्वया नाथेन दुर्हृदा । (२०।१)

yāvanāthau cariṣyete tvayā nāthena durhṛdā |

20.2२०.२

हतमित्रौ हतामात्यौ लूनपक्षाविव द्विजौ ॥ (२०।२)

hatamitrau hatāmātyau lūnapakṣāviva dvijau ||

21.1२१.१

भिक्षुकौ विचरिष्येते शोचन्तौ पृथिवीम् इमाम् । (२१।१)

bhikṣukau vicariṣyete śocantau pṛthivīm imām |

21.2२१.२

कुलघ्नम् ईदृशं पापं जनयित्वा कुपूरुषम् ॥ (२१।२)

kulaghnam īdṛśaṃ pāpaṃ janayitvā kupūruṣam ||

22.1२२.१

अथ दुर्योधनं राजा धृतराष्ट्रो ऽभ्यभाषत । (२२।१)

atha duryodhanaṃ rājā dhṛtarāṣṭro 'bhyabhāṣata |

22.2२२.२

आसीनं भ्रातृभिः सार्धं राजभिः परिवारितम् ॥ (२२।२)

āsīnaṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ rājabhiḥ parivāritam ||

23.1२३.१

दुर्योधन निबोधेदं शौरिणोक्तं महात्मना । (२३।१)

duryodhana nibodhedaṃ śauriṇoktaṃ mahātmanā |

23.2२३.२

आदत्स्व शिवम् अत्यन्तं योगक्षेमवद् अव्ययम् ॥ (२३।२)

ādatsva śivam atyantaṃ yogakṣemavad avyayam ||

24.1२४.१

अनेन हि सहायेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा । (२४।१)

anena hi sahāyena kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā |

24.2२४.२

इष्टान् सर्वान् अभिप्रायान् प्राप्स्यामः सर्वराजसु ॥ (२४।२)

iṣṭān sarvān abhiprāyān prāpsyāmaḥ sarvarājasu ||

25.1२५.१

सुसंहितः केशवेन गच्छ तात युधिष्ठिरम् । (२५।१)

susaṃhitaḥ keśavena gaccha tāta yudhiṣṭhiram |

25.2२५.२

चर स्वस्त्ययनं कृत्स्नं भारतानाम् अनामयम् ॥ (२५।२)

cara svastyayanaṃ kṛtsnaṃ bhāratānām anāmayam ||

26.1२६.१

वासुदेवेन तीर्थेन तात गच्छस्व संगमम् । (२६।१)

vāsudevena tīrthena tāta gacchasva saṃgamam |

26.2२६.२

कालप्राप्तम् इदं मन्ये मा त्वं दुर्योधनातिगाः ॥ (२६।२)

kālaprāptam idaṃ manye mā tvaṃ duryodhanātigāḥ ||

27.1२७.१

शमं चेद् याचमानं त्वं प्रत्याख्यास्यसि केशवम् । (२७।१)

śamaṃ ced yācamānaṃ tvaṃ pratyākhyāsyasi keśavam |

27.2२७.२

त्वदर्थम् अभिजल्पन्तं न तवास्त्यपराभवः ॥ (२७।२)

tvadartham abhijalpantaṃ na tavāstyaparābhavaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 123

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit