MBh, 5, 123
Select a line for its word-by-word analysis.
कृष्णेन वाक्यम् उक्तो ऽसि सुहृदां शमम् इच्छता । (२।१)
kṛṣṇena vākyam ukto 'si suhṛdāṃ śamam icchatā |
श्रेयो न जातु न सुखं न कल्याणम् अवाप्स्यसि ॥ (३।२)
śreyo na jātu na sukhaṃ na kalyāṇam avāpsyasi ||
धर्म्यम् अर्थं महाबाहुर् आह त्वां तात केशवः । (४।१)
dharmyam arthaṃ mahābāhur āha tvāṃ tāta keśavaḥ |
तम् अर्थम् अभिपद्यस्व मा राजन्नीनशः प्रजाः ॥ (४।२)
tam artham abhipadyasva mā rājannīnaśaḥ prajāḥ ||
इमां श्रियं प्रज्वलितां भारतीं सर्वराजसु । (५।१)
imāṃ śriyaṃ prajvalitāṃ bhāratīṃ sarvarājasu |
जीवतो धृतराष्ट्रस्य दौरात्म्याद् भ्रंशयिष्यसि ॥ (५।२)
jīvato dhṛtarāṣṭrasya daurātmyād bhraṃśayiṣyasi ||
सहमित्रम् असद्बुद्ध्या जीविताद् भ्रंशयिष्यसि ॥ (६।२)
sahamitram asadbuddhyā jīvitād bhraṃśayiṣyasi ||
मा कुलघ्नो ऽन्तपुरुषो दुर्मतिः कापथं गमः । (८।१)
mā kulaghno 'ntapuruṣo durmatiḥ kāpathaṃ gamaḥ |
अथ द्रोणो ऽब्रवीत् तत्र दुर्योधनम् इदं वचः । (९।१)
atha droṇo 'bravīt tatra duryodhanam idaṃ vacaḥ |
धर्मार्थयुक्तं वचनम् आह त्वां तात केशवः । (१०।१)
dharmārthayuktaṃ vacanam āha tvāṃ tāta keśavaḥ |
प्राज्ञौ मेधाविनौ दान्तावर्थकामौ बहुश्रुतौ । (११।१)
prājñau medhāvinau dāntāvarthakāmau bahuśrutau |
आहतुस्त्वां हितं वाक्यं तद् आदत्स्व परंतप ॥ (११।२)
āhatustvāṃ hitaṃ vākyaṃ tad ādatsva paraṃtapa ||
अनुतिष्ठ महाप्राज्ञ कृष्णभीष्मौ यद् ऊचतुः । (१२।१)
anutiṣṭha mahāprājña kṛṣṇabhīṣmau yad ūcatuḥ |
मा वचो लघुबुद्धीनां समास्थास् त्वं परंतप ॥ (१२।२)
mā vaco laghubuddhīnāṃ samāsthās tvaṃ paraṃtapa ||
ये त्वां प्रोत्साहयन्त्येते नैते कृत्याय कर्हिचित् । (१३।१)
ye tvāṃ protsāhayantyete naite kṛtyāya karhicit |
वैरं परेषां ग्रीवायां प्रतिमोक्ष्यन्ति संयुगे ॥ (१३।२)
vairaṃ pareṣāṃ grīvāyāṃ pratimokṣyanti saṃyuge ||
मा कुरूञ् जीघनः सर्वान् पुत्रान् भ्रातॄंस्तथैव च । (१४।१)
mā kurūñ jīghanaḥ sarvān putrān bhrātṝṃstathaiva ca |
वासुदेवार्जुनौ यत्र विद्ध्यजेयं बलं हि तत् ॥ (१४।२)
vāsudevārjunau yatra viddhyajeyaṃ balaṃ hi tat ||
एतच्चैव मतं सत्यं सुहृदोः कृष्णभीष्मयोः । (१५।१)
etaccaiva mataṃ satyaṃ suhṛdoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ |
यदि नादास्यसे तात पश्चात् तप्स्यसि भारत ॥ (१५।२)
yadi nādāsyase tāta paścāt tapsyasi bhārata ||
यथोक्तं जामदग्न्येन भूयान् एव ततो ऽर्जुनः । (१६।१)
yathoktaṃ jāmadagnyena bhūyān eva tato 'rjunaḥ |
कृष्णो हि देवकीपुत्रो देवैर् अपि दुरुत्सहः ॥ (१६।२)
kṛṣṇo hi devakīputro devair api durutsahaḥ ||
किं ते सुखप्रियेणेह प्रोक्तेन भरतर्षभ । (१७।१)
kiṃ te sukhapriyeṇeha proktena bharatarṣabha |
एतत् ते सर्वम् आख्यातं यथेच्छसि तथा कुरु । (१७।२)
etat te sarvam ākhyātaṃ yathecchasi tathā kuru |
न हि त्वाम् उत्सहे वक्तुं भूयो भरतसत्तम ॥ (१७।३)
na hi tvām utsahe vaktuṃ bhūyo bharatasattama ||
तस्मिन् वाक्यान्तरे वाक्यं क्षत्तापि विदुरो ऽब्रवीत् । (१८।१)
tasmin vākyāntare vākyaṃ kṣattāpi viduro 'bravīt |
दुर्योधनम् अभिप्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रम् अमर्षणम् ॥ (१८।२)
duryodhanam abhiprekṣya dhārtarāṣṭram amarṣaṇam ||
इमौ तु वृद्धौ शोचामि गान्धारीं पितरं च ते ॥ (१९।२)
imau tu vṛddhau śocāmi gāndhārīṃ pitaraṃ ca te ||
भिक्षुकौ विचरिष्येते शोचन्तौ पृथिवीम् इमाम् । (२१।१)
bhikṣukau vicariṣyete śocantau pṛthivīm imām |
कुलघ्नम् ईदृशं पापं जनयित्वा कुपूरुषम् ॥ (२१।२)
kulaghnam īdṛśaṃ pāpaṃ janayitvā kupūruṣam ||
अथ दुर्योधनं राजा धृतराष्ट्रो ऽभ्यभाषत । (२२।१)
atha duryodhanaṃ rājā dhṛtarāṣṭro 'bhyabhāṣata |
आसीनं भ्रातृभिः सार्धं राजभिः परिवारितम् ॥ (२२।२)
āsīnaṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ rājabhiḥ parivāritam ||
आदत्स्व शिवम् अत्यन्तं योगक्षेमवद् अव्ययम् ॥ (२३।२)
ādatsva śivam atyantaṃ yogakṣemavad avyayam ||
इष्टान् सर्वान् अभिप्रायान् प्राप्स्यामः सर्वराजसु ॥ (२४।२)
iṣṭān sarvān abhiprāyān prāpsyāmaḥ sarvarājasu ||
चर स्वस्त्ययनं कृत्स्नं भारतानाम् अनामयम् ॥ (२५।२)
cara svastyayanaṃ kṛtsnaṃ bhāratānām anāmayam ||
कालप्राप्तम् इदं मन्ये मा त्वं दुर्योधनातिगाः ॥ (२६।२)
kālaprāptam idaṃ manye mā tvaṃ duryodhanātigāḥ ||
शमं चेद् याचमानं त्वं प्रत्याख्यास्यसि केशवम् । (२७।१)
śamaṃ ced yācamānaṃ tvaṃ pratyākhyāsyasi keśavam |
त्वदर्थम् अभिजल्पन्तं न तवास्त्यपराभवः ॥ (२७।२)
tvadartham abhijalpantaṃ na tavāstyaparābhavaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.