MBh, 1, 40
Select a line for its word-by-word analysis.
तं तथा मन्त्रिणो दृष्ट्वा भोगेन परिवेष्टितम् । (१।२)
taṃ tathā mantriṇo dṛṣṭvā bhogena pariveṣṭitam |
तं तु नादं ततः श्रुत्वा मन्त्रिणस्ते प्रदुद्रुवुः । (२।१)
taṃ tu nādaṃ tataḥ śrutvā mantriṇaste pradudruvuḥ |
अपश्यंश्चैव ते यान्तम् आकाशे नागम् अद्भुतम् ॥ (२।२)
apaśyaṃścaiva te yāntam ākāśe nāgam adbhutam ||
ततस्तु ते तद् गृहम् अग्निना वृतं प्रदीप्यमानं विषजेन भोगिनः । (४।१)
tatastu te tad gṛham agninā vṛtaṃ pradīpyamānaṃ viṣajena bhoginaḥ |
भयात् परित्यज्य दिशः प्रपेदिरे पपात तच्चाशनिताडितं यथा ॥ (४।२)
bhayāt parityajya diśaḥ prapedire papāta taccāśanitāḍitaṃ yathā ||
ततो नृपे तक्षकतेजसा हते प्रयुज्य सर्वाः परलोकसत्क्रियाः । (५।१)
tato nṛpe takṣakatejasā hate prayujya sarvāḥ paralokasatkriyāḥ |
शुचिर् द्विजो राजपुरोहितस्तदा तथैव ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः ॥ (५।२)
śucir dvijo rājapurohitastadā tathaiva te tasya nṛpasya mantriṇaḥ ||
नृपं शिशुं तस्य सुतं प्रचक्रिरे समेत्य सर्वे पुरवासिनो जनाः । (६।१)
nṛpaṃ śiśuṃ tasya sutaṃ pracakrire sametya sarve puravāsino janāḥ |
नृपं यम् आहुस् तम् अमित्रघातिनं कुरुप्रवीरं जनमेजयं जनाः ॥ (६।२)
nṛpaṃ yam āhus tam amitraghātinaṃ kurupravīraṃ janamejayaṃ janāḥ ||
स बाल एवार्यमतिर् नृपोत्तमः सहैव तैर् मन्त्रिपुरोहितैस्तदा । (७।१)
sa bāla evāryamatir nṛpottamaḥ sahaiva tair mantripurohitaistadā |
शशास राज्यं कुरुपुंगवाग्रजो यथास्य वीरः प्रपितामहस्तथा ॥ (७।२)
śaśāsa rājyaṃ kurupuṃgavāgrajo yathāsya vīraḥ prapitāmahastathā ||
ततस्तु राजानम् अमित्रतापनं समीक्ष्य ते तस्य नृपस्य मन्त्रिणः । (८।१)
tatastu rājānam amitratāpanaṃ samīkṣya te tasya nṛpasya mantriṇaḥ |
सुवर्णवर्माणम् उपेत्य काशिपं वपुष्टमार्थं वरयांप्रचक्रमुः ॥ (८।२)
suvarṇavarmāṇam upetya kāśipaṃ vapuṣṭamārthaṃ varayāṃpracakramuḥ ||
ततः स राजा प्रददौ वपुष्टमां कुरुप्रवीराय परीक्ष्य धर्मतः । (९।१)
tataḥ sa rājā pradadau vapuṣṭamāṃ kurupravīrāya parīkṣya dharmataḥ |
स चापि तां प्राप्य मुदा युतो ऽभवन् न चान्यनारीषु मनो दधे क्वचित् ॥ (९।२)
sa cāpi tāṃ prāpya mudā yuto 'bhavan na cānyanārīṣu mano dadhe kvacit ||
सरःसु फुल्लेषु वनेषु चैव ह प्रसन्नचेता विजहार वीर्यवान् । (१०।१)
saraḥsu phulleṣu vaneṣu caiva ha prasannacetā vijahāra vīryavān |
तथा स राजन्यवरो विजह्रिवान् यथोर्वशीं प्राप्य पुरा पुरूरवाः ॥ (१०।२)
tathā sa rājanyavaro vijahrivān yathorvaśīṃ prāpya purā purūravāḥ ||
वपुष्टमा चापि वरं पतिं तदा प्रतीतरूपं समवाप्य भूमिपम् । (११।१)
vapuṣṭamā cāpi varaṃ patiṃ tadā pratītarūpaṃ samavāpya bhūmipam |
भावेन रामा रमयांबभूव वै विहारकालेष्ववरोधसुन्दरी ॥ (११।२)
bhāvena rāmā ramayāṃbabhūva vai vihārakāleṣvavarodhasundarī ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.