महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 159

159 of 1995 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अर्जुन उवाच । (१।१)

arjuna uvāca

1.2१.२

कारणं ब्रूहि गन्धर्व किं तद् येन स्म धर्षिताः । (१।२)

kāraṇaṃ brūhi gandharva kiṃ tad yena sma dharṣitāḥ |

1.3१.३

यान्तो ब्रह्मविदः सन्तः सर्वे रात्रावरिंदम ॥ (१।३)

yānto brahmavidaḥ santaḥ sarve rātrāvariṃdama ||

2.1२.१

गन्धर्व उवाच । (२।१)

gandharva uvāca

2.2२.२

अनग्नयो ऽनाहुतयो न च विप्रपुरस्कृताः । (२।२)

anagnayo 'nāhutayo na ca viprapuraskṛtāḥ |

2.3२.३

यूयं ततो धर्षिताः स्थ मया पाण्डवनन्दन ॥ (२।३)

yūyaṃ tato dharṣitāḥ stha mayā pāṇḍavanandana ||

3.1३.१

यक्षराक्षसगन्धर्वाः पिशाचोरगमानवाः । (३।१)

yakṣarākṣasagandharvāḥ piśācoragamānavāḥ |

3.2३.२

धर्षयन्ति नरव्याघ्र न ब्राह्मणपुरस्कृतान् । (३।२)

dharṣayanti naravyāghra na brāhmaṇapuraskṛtān |

3.3३.३

जानता च मया तस्मात् तेजश्चाभिजनं च वः । (३।३)

jānatā ca mayā tasmāt tejaścābhijanaṃ ca vaḥ |

3.4३.४

इयम् अग्निमतां श्रेष्ठ धर्षितुं वै कृता मतिः । (३।४)

iyam agnimatāṃ śreṣṭha dharṣituṃ vai kṛtā matiḥ |

3.5३.५

को हि वस्त्रिषु लोकेषु न वेद भरतर्षभ । (३।५)

ko hi vastriṣu lokeṣu na veda bharatarṣabha |

3.6३.६

स्वैर् गुणैर् विस्तृतं श्रीमद् यशो ऽग्र्यं भूरिवर्चसाम् । (३।६)

svair guṇair vistṛtaṃ śrīmad yaśo 'gryaṃ bhūrivarcasām |

3.7३.७

विस्तरं कुरुवंशस्य श्रीमतः कथयन्ति ते ॥ (३।७)

vistaraṃ kuruvaṃśasya śrīmataḥ kathayanti te ||

4.1४.१

नारदप्रभृतीनां च देवर्षीणां मया श्रुतम् । (४।१)

nāradaprabhṛtīnāṃ ca devarṣīṇāṃ mayā śrutam |

4.2४.२

गुणान् कथयतां वीर पूर्वेषां तव धीमताम् ॥ (४।२)

guṇān kathayatāṃ vīra pūrveṣāṃ tava dhīmatām ||

5.1५.१

स्वयं चापि मया दृष्टश्चरता सागराम्बराम् । (५।१)

svayaṃ cāpi mayā dṛṣṭaścaratā sāgarāmbarām |

5.2५.२

इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभावः स्वकुलस्य ते ॥ (५।२)

imāṃ vasumatīṃ kṛtsnāṃ prabhāvaḥ svakulasya te ||

6.1६.१

वेदे धनुषि चाचार्यम् अभिजानामि ते ऽर्जुन । (६।१)

vede dhanuṣi cācāryam abhijānāmi te 'rjuna |

6.2६.२

विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम् । (६।२)

viśrutaṃ triṣu lokeṣu bhāradvājaṃ yaśasvinam |

6.3६.३

सर्ववेदविदां श्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम् । (६।३)

sarvavedavidāṃ śreṣṭhaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam |

6.4६.४

द्रोणम् इष्वस्त्रकुशलं धनुष्यङ्गिरसां वरम् ॥ (६।४)

droṇam iṣvastrakuśalaṃ dhanuṣyaṅgirasāṃ varam ||

7.1७.१

धर्मं वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा । (७।१)

dharmaṃ vāyuṃ ca śakraṃ ca vijānāmyaśvinau tathā |

7.2७.२

पाण्डुं च कुरुशार्दूल षड् एतान् कुलवर्धनान् । (७।२)

pāṇḍuṃ ca kuruśārdūla ṣaḍ etān kulavardhanān |

7.3७.३

पितॄन् एतान् अहं पार्थ देवमानुषसत्तमान् ॥ (७।३)

pitṝn etān ahaṃ pārtha devamānuṣasattamān ||

8.1८.१

दिव्यात्मानो महात्मानः सर्वशस्त्रभृतां वराः । (८।१)

divyātmāno mahātmānaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varāḥ |

8.2८.२

भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः ॥ (८।२)

bhavanto bhrātaraḥ śūrāḥ sarve sucaritavratāḥ ||

9.1९.१

उत्तमां तु मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम् । (९।१)

uttamāṃ tu manobuddhiṃ bhavatāṃ bhāvitātmanām |

9.2९.२

जानन्न् अपि च वः पार्थ कृतवान् इह धर्षणाम् ॥ (९।२)

jānann api ca vaḥ pārtha kṛtavān iha dharṣaṇām ||

10.1१०.१

स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान् क्षन्तुम् अर्हति । (१०।१)

strīsakāśe ca kauravya na pumān kṣantum arhati |

10.2१०.२

धर्षणाम् आत्मनः पश्यन् बाहुद्रविणम् आश्रितः ॥ (१०।२)

dharṣaṇām ātmanaḥ paśyan bāhudraviṇam āśritaḥ ||

11.1११.१

नक्तं च बलम् अस्माकं भूय एवाभिवर्धते । (११।१)

naktaṃ ca balam asmākaṃ bhūya evābhivardhate |

11.2११.२

यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युर् आविशत् ॥ (११।२)

yatastato māṃ kaunteya sadāraṃ manyur āviśat ||

12.1१२.१

सो ऽहं त्वयेह विजितः संख्ये तापत्यवर्धन । (१२।१)

so 'haṃ tvayeha vijitaḥ saṃkhye tāpatyavardhana |

12.2१२.२

येन तेनेह विधिना कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ (१२।२)

yena teneha vidhinā kīrtyamānaṃ nibodha me ||

13.1१३.१

ब्रह्मचर्यं परो धर्मः स चापि नियतस्त्वयि । (१३।१)

brahmacaryaṃ paro dharmaḥ sa cāpi niyatastvayi |

13.2१३.२

यस्मात् तस्माद् अहं पार्थ रणे ऽस्मिन् विजितस्त्वया ॥ (१३।२)

yasmāt tasmād ahaṃ pārtha raṇe 'smin vijitastvayā ||

14.1१४.१

यस्तु स्यात् क्षत्रियः कश्चित् कामवृत्तः परंतप । (१४।१)

yastu syāt kṣatriyaḥ kaścit kāmavṛttaḥ paraṃtapa |

14.2१४.२

नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत् कथंचन ॥ (१४।२)

naktaṃ ca yudhi yudhyeta na sa jīvet kathaṃcana ||

15.1१५.१

यस्तु स्यात् कामवृत्तो ऽपि राजा तापत्य संगरे । (१५।१)

yastu syāt kāmavṛtto 'pi rājā tāpatya saṃgare |

15.2१५.२

जयेन् नक्तंचरान् सर्वान् स पुरोहितधूर्गतः ॥ (१५।२)

jayen naktaṃcarān sarvān sa purohitadhūrgataḥ ||

16.1१६.१

तस्मात् तापत्य यत् किंचिन् नृणां श्रेय इहेप्सितम् । (१६।१)

tasmāt tāpatya yat kiṃcin nṛṇāṃ śreya ihepsitam |

16.2१६.२

तस्मिन् कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मानः पुरोहिताः ॥ (१६।२)

tasmin karmaṇi yoktavyā dāntātmānaḥ purohitāḥ ||

17.1१७.१

वेदे षडङ्गे निरताः शुचयः सत्यवादिनः । (१७।१)

vede ṣaḍaṅge niratāḥ śucayaḥ satyavādinaḥ |

17.2१७.२

धर्मात्मानः कृतात्मानः स्युर् नृपाणां पुरोहिताः ॥ (१७।२)

dharmātmānaḥ kṛtātmānaḥ syur nṛpāṇāṃ purohitāḥ ||

18.1१८.१

जयश्च नियतो राज्ञः स्वर्गश्च स्याद् अनन्तरम् । (१८।१)

jayaśca niyato rājñaḥ svargaśca syād anantaram |

18.2१८.२

यस्य स्याद् धर्मविद् वाग्मी पुरोधाः शीलवाञ् शुचिः ॥ (१८।२)

yasya syād dharmavid vāgmī purodhāḥ śīlavāñ śuciḥ ||

19.1१९.१

लाभं लब्धुम् अलब्धं हि लब्धं च परिरक्षितुम् । (१९।१)

lābhaṃ labdhum alabdhaṃ hi labdhaṃ ca parirakṣitum |

19.2१९.२

पुरोहितं प्रकुर्वीत राजा गुणसमन्वितम् ॥ (१९।२)

purohitaṃ prakurvīta rājā guṇasamanvitam ||

20.1२०.१

पुरोहितमते तिष्ठेद् य इच्छेत् पृथिवीं नृपः । (२०।१)

purohitamate tiṣṭhed ya icchet pṛthivīṃ nṛpaḥ |

20.2२०.२

प्राप्तुं मेरुवरोत्तंसां सर्वशः सागराम्बराम् ॥ (२०।२)

prāptuṃ meruvarottaṃsāṃ sarvaśaḥ sāgarāmbarām ||

21.1२१.१

न हि केवलशौर्येण तापत्याभिजनेन च । (२१।१)

na hi kevalaśauryeṇa tāpatyābhijanena ca |

21.2२१.२

जयेद् अब्राह्मणः कश्चिद् भूमिं भूमिपतिः क्वचित् ॥ (२१।२)

jayed abrāhmaṇaḥ kaścid bhūmiṃ bhūmipatiḥ kvacit ||

22.1२२.१

तस्माद् एवं विजानीहि कुरूणां वंशवर्धन । (२२।१)

tasmād evaṃ vijānīhi kurūṇāṃ vaṃśavardhana |

22.2२२.२

ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक्यं पालयितुं चिरम् ॥ (२२।२)

brāhmaṇapramukhaṃ rājyaṃ śakyaṃ pālayituṃ ciram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 159

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit