MBh, 1, 159
Select a line for its word-by-word analysis.
कारणं ब्रूहि गन्धर्व किं तद् येन स्म धर्षिताः । (१।२)
kāraṇaṃ brūhi gandharva kiṃ tad yena sma dharṣitāḥ |
यान्तो ब्रह्मविदः सन्तः सर्वे रात्रावरिंदम ॥ (१।३)
yānto brahmavidaḥ santaḥ sarve rātrāvariṃdama ||
धर्षयन्ति नरव्याघ्र न ब्राह्मणपुरस्कृतान् । (३।२)
dharṣayanti naravyāghra na brāhmaṇapuraskṛtān |
इयम् अग्निमतां श्रेष्ठ धर्षितुं वै कृता मतिः । (३।४)
iyam agnimatāṃ śreṣṭha dharṣituṃ vai kṛtā matiḥ |
स्वैर् गुणैर् विस्तृतं श्रीमद् यशो ऽग्र्यं भूरिवर्चसाम् । (३।६)
svair guṇair vistṛtaṃ śrīmad yaśo 'gryaṃ bhūrivarcasām |
इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभावः स्वकुलस्य ते ॥ (५।२)
imāṃ vasumatīṃ kṛtsnāṃ prabhāvaḥ svakulasya te ||
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम् । (६।२)
viśrutaṃ triṣu lokeṣu bhāradvājaṃ yaśasvinam |
सर्ववेदविदां श्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम् । (६।३)
sarvavedavidāṃ śreṣṭhaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varam |
द्रोणम् इष्वस्त्रकुशलं धनुष्यङ्गिरसां वरम् ॥ (६।४)
droṇam iṣvastrakuśalaṃ dhanuṣyaṅgirasāṃ varam ||
धर्मं वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा । (७।१)
dharmaṃ vāyuṃ ca śakraṃ ca vijānāmyaśvinau tathā |
पाण्डुं च कुरुशार्दूल षड् एतान् कुलवर्धनान् । (७।२)
pāṇḍuṃ ca kuruśārdūla ṣaḍ etān kulavardhanān |
दिव्यात्मानो महात्मानः सर्वशस्त्रभृतां वराः । (८।१)
divyātmāno mahātmānaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varāḥ |
भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः ॥ (८।२)
bhavanto bhrātaraḥ śūrāḥ sarve sucaritavratāḥ ||
उत्तमां तु मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम् । (९।१)
uttamāṃ tu manobuddhiṃ bhavatāṃ bhāvitātmanām |
जानन्न् अपि च वः पार्थ कृतवान् इह धर्षणाम् ॥ (९।२)
jānann api ca vaḥ pārtha kṛtavān iha dharṣaṇām ||
स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान् क्षन्तुम् अर्हति । (१०।१)
strīsakāśe ca kauravya na pumān kṣantum arhati |
धर्षणाम् आत्मनः पश्यन् बाहुद्रविणम् आश्रितः ॥ (१०।२)
dharṣaṇām ātmanaḥ paśyan bāhudraviṇam āśritaḥ ||
यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युर् आविशत् ॥ (११।२)
yatastato māṃ kaunteya sadāraṃ manyur āviśat ||
सो ऽहं त्वयेह विजितः संख्ये तापत्यवर्धन । (१२।१)
so 'haṃ tvayeha vijitaḥ saṃkhye tāpatyavardhana |
ब्रह्मचर्यं परो धर्मः स चापि नियतस्त्वयि । (१३।१)
brahmacaryaṃ paro dharmaḥ sa cāpi niyatastvayi |
यस्मात् तस्माद् अहं पार्थ रणे ऽस्मिन् विजितस्त्वया ॥ (१३।२)
yasmāt tasmād ahaṃ pārtha raṇe 'smin vijitastvayā ||
यस्तु स्यात् क्षत्रियः कश्चित् कामवृत्तः परंतप । (१४।१)
yastu syāt kṣatriyaḥ kaścit kāmavṛttaḥ paraṃtapa |
नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत् कथंचन ॥ (१४।२)
naktaṃ ca yudhi yudhyeta na sa jīvet kathaṃcana ||
यस्तु स्यात् कामवृत्तो ऽपि राजा तापत्य संगरे । (१५।१)
yastu syāt kāmavṛtto 'pi rājā tāpatya saṃgare |
जयेन् नक्तंचरान् सर्वान् स पुरोहितधूर्गतः ॥ (१५।२)
jayen naktaṃcarān sarvān sa purohitadhūrgataḥ ||
तस्मात् तापत्य यत् किंचिन् नृणां श्रेय इहेप्सितम् । (१६।१)
tasmāt tāpatya yat kiṃcin nṛṇāṃ śreya ihepsitam |
तस्मिन् कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मानः पुरोहिताः ॥ (१६।२)
tasmin karmaṇi yoktavyā dāntātmānaḥ purohitāḥ ||
धर्मात्मानः कृतात्मानः स्युर् नृपाणां पुरोहिताः ॥ (१७।२)
dharmātmānaḥ kṛtātmānaḥ syur nṛpāṇāṃ purohitāḥ ||
जयश्च नियतो राज्ञः स्वर्गश्च स्याद् अनन्तरम् । (१८।१)
jayaśca niyato rājñaḥ svargaśca syād anantaram |
यस्य स्याद् धर्मविद् वाग्मी पुरोधाः शीलवाञ् शुचिः ॥ (१८।२)
yasya syād dharmavid vāgmī purodhāḥ śīlavāñ śuciḥ ||
लाभं लब्धुम् अलब्धं हि लब्धं च परिरक्षितुम् । (१९।१)
lābhaṃ labdhum alabdhaṃ hi labdhaṃ ca parirakṣitum |
पुरोहितमते तिष्ठेद् य इच्छेत् पृथिवीं नृपः । (२०।१)
purohitamate tiṣṭhed ya icchet pṛthivīṃ nṛpaḥ |
प्राप्तुं मेरुवरोत्तंसां सर्वशः सागराम्बराम् ॥ (२०।२)
prāptuṃ meruvarottaṃsāṃ sarvaśaḥ sāgarāmbarām ||
जयेद् अब्राह्मणः कश्चिद् भूमिं भूमिपतिः क्वचित् ॥ (२१।२)
jayed abrāhmaṇaḥ kaścid bhūmiṃ bhūmipatiḥ kvacit ||
ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक्यं पालयितुं चिरम् ॥ (२२।२)
brāhmaṇapramukhaṃ rājyaṃ śakyaṃ pālayituṃ ciram ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.