महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 139

803 of 1995 · 116 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कर्ण उवाच । (१।१)

karṇa uvāca

1.2१.२

असंशयं सौहृदान्मे प्रणयाच्चात्थ केशव । (१।२)

asaṃśayaṃ sauhṛdānme praṇayāccāttha keśava |

1.3१.३

सख्येन चैव वार्ष्णेय श्रेयस्कामतयैव च ॥ (१।३)

sakhyena caiva vārṣṇeya śreyaskāmatayaiva ca ||

2.1२.१

सर्वं चैवाभिजानामि पाण्डोः पुत्रो ऽस्मि धर्मतः । (२।१)

sarvaṃ caivābhijānāmi pāṇḍoḥ putro 'smi dharmataḥ |

2.2२.२

निग्रहाद् धर्मशास्त्राणां यथा त्वं कृष्ण मन्यसे ॥ (२।२)

nigrahād dharmaśāstrāṇāṃ yathā tvaṃ kṛṣṇa manyase ||

3.1३.१

कन्या गर्भं समाधत्त भास्करान्मां जनार्दन । (३।१)

kanyā garbhaṃ samādhatta bhāskarānmāṃ janārdana |

3.2३.२

आदित्यवचनाच्चैव जातं मां सा व्यसर्जयत् ॥ (३।२)

ādityavacanāccaiva jātaṃ māṃ sā vyasarjayat ||

4.1४.१

सो ऽस्मि कृष्ण तथा जातः पाण्डोः पुत्रो ऽस्मि धर्मतः । (४।१)

so 'smi kṛṣṇa tathā jātaḥ pāṇḍoḥ putro 'smi dharmataḥ |

4.2४.२

कुन्त्या त्वहम् अपाकीर्णो यथा न कुशलं तथा ॥ (४।२)

kuntyā tvaham apākīrṇo yathā na kuśalaṃ tathā ||

5.1५.१

सूतो हि माम् अधिरथो दृष्ट्वैव अनयद् गृहान् । (५।१)

sūto hi mām adhiratho dṛṣṭvaiva anayad gṛhān |

5.2५.२

राधायाश्चैव मां प्रादात् सौहार्दान्मधुसूदन ॥ (५।२)

rādhāyāścaiva māṃ prādāt sauhārdānmadhusūdana ||

6.1६.१

मत्स्नेहाच्चैव राधायाः सद्यः क्षीरम् अवातरत् । (६।१)

matsnehāccaiva rādhāyāḥ sadyaḥ kṣīram avātarat |

6.2६.२

सा मे मूत्रं पुरीषं च प्रतिजग्राह माधव ॥ (६।२)

sā me mūtraṃ purīṣaṃ ca pratijagrāha mādhava ||

7.1७.१

तस्याः पिण्डव्यपनयं कुर्याद् अस्मद्विधः कथम् । (७।१)

tasyāḥ piṇḍavyapanayaṃ kuryād asmadvidhaḥ katham |

7.2७.२

धर्मविद् धर्मशास्त्राणां श्रवणे सततं रतः ॥ (७।२)

dharmavid dharmaśāstrāṇāṃ śravaṇe satataṃ rataḥ ||

8.1८.१

तथा माम् अभिजानाति सूतश्चाधिरथः सुतम् । (८।१)

tathā mām abhijānāti sūtaścādhirathaḥ sutam |

8.2८.२

पितरं चाभिजानामि तम् अहं सौहृदात् सदा ॥ (८।२)

pitaraṃ cābhijānāmi tam ahaṃ sauhṛdāt sadā ||

9.1९.१

स हि मे जातकर्मादि कारयामास माधव । (९।१)

sa hi me jātakarmādi kārayāmāsa mādhava |

9.2९.२

शास्त्रदृष्टेन विधिना पुत्रप्रीत्या जनार्दन ॥ (९।२)

śāstradṛṣṭena vidhinā putraprītyā janārdana ||

10.1१०.१

नाम मे वसुषेणेति कारयामास वै द्विजैः । (१०।१)

nāma me vasuṣeṇeti kārayāmāsa vai dvijaiḥ |

10.2१०.२

भार्याश्चोढा मम प्राप्ते यौवने तेन केशव ॥ (१०।२)

bhāryāścoḍhā mama prāpte yauvane tena keśava ||

11.1११.१

तासु पुत्राश्च पौत्राश्च मम जाता जनार्दन । (११।१)

tāsu putrāśca pautrāśca mama jātā janārdana |

11.2११.२

तासु मे हृदयं कृष्ण संजातं कामबन्धनम् ॥ (११।२)

tāsu me hṛdayaṃ kṛṣṇa saṃjātaṃ kāmabandhanam ||

12.1१२.१

न पृथिव्या सकलया न सुवर्णस्य राशिभिः । (१२।१)

na pṛthivyā sakalayā na suvarṇasya rāśibhiḥ |

12.2१२.२

हर्षाद् भयाद् वा गोविन्द अनृतं वक्तुम् उत्सहे ॥ (१२।२)

harṣād bhayād vā govinda anṛtaṃ vaktum utsahe ||

13.1१३.१

धृतराष्ट्रकुले कृष्ण दुर्योधनसमाश्रयात् । (१३।१)

dhṛtarāṣṭrakule kṛṣṇa duryodhanasamāśrayāt |

13.2१३.२

मया त्रयोदश समा भुक्तं राज्यम् अकण्टकम् ॥ (१३।२)

mayā trayodaśa samā bhuktaṃ rājyam akaṇṭakam ||

14.1१४.१

इष्टं च बहुभिर् यज्ञैः सह सूतैर् मयासकृत् । (१४।१)

iṣṭaṃ ca bahubhir yajñaiḥ saha sūtair mayāsakṛt |

14.2१४.२

आवाहाश्च विवाहाश्च सह सूतैः कृता मया ॥ (१४।२)

āvāhāśca vivāhāśca saha sūtaiḥ kṛtā mayā ||

15.1१५.१

मां च कृष्ण समाश्रित्य कृतः शस्त्रसमुद्यमः । (१५।१)

māṃ ca kṛṣṇa samāśritya kṛtaḥ śastrasamudyamaḥ |

15.2१५.२

दुर्योधनेन वार्ष्णेय विग्रहश्चापि पाण्डवैः ॥ (१५।२)

duryodhanena vārṣṇeya vigrahaścāpi pāṇḍavaiḥ ||

16.1१६.१

तस्माद् रणे द्वैरथे मां प्रत्युद्यातारम् अच्युत । (१६।१)

tasmād raṇe dvairathe māṃ pratyudyātāram acyuta |

16.2१६.२

वृतवान् परमं हृष्टः प्रतीपं सव्यसाचिनः ॥ (१६।२)

vṛtavān paramaṃ hṛṣṭaḥ pratīpaṃ savyasācinaḥ ||

17.1१७.१

वधाद् बन्धाद् भयाद् वापि लोभाद् वापि जनार्दन । (१७।१)

vadhād bandhād bhayād vāpi lobhād vāpi janārdana |

17.2१७.२

अनृतं नोत्सहे कर्तुं धार्तराष्ट्रस्य धीमतः ॥ (१७।२)

anṛtaṃ notsahe kartuṃ dhārtarāṣṭrasya dhīmataḥ ||

18.1१८.१

यदि ह्यद्य न गच्छेयं द्वैरथं सव्यसाचिना । (१८।१)

yadi hyadya na gaccheyaṃ dvairathaṃ savyasācinā |

18.2१८.२

अकीर्तिः स्याद्धृषीकेश मम पार्थस्य चोभयोः ॥ (१८।२)

akīrtiḥ syāddhṛṣīkeśa mama pārthasya cobhayoḥ ||

19.1१९.१

असंशयं हितार्थाय ब्रूयास्त्वं मधुसूदन । (१९।१)

asaṃśayaṃ hitārthāya brūyāstvaṃ madhusūdana |

19.2१९.२

सर्वं च पाण्डवाः कुर्युस्त्वद्वशित्वान्न संशयः ॥ (१९।२)

sarvaṃ ca pāṇḍavāḥ kuryustvadvaśitvānna saṃśayaḥ ||

20.1२०.१

मन्त्रस्य नियमं कुर्यास्त्वम् अत्र पुरुषोत्तम । (२०।१)

mantrasya niyamaṃ kuryāstvam atra puruṣottama |

20.2२०.२

एतद् अत्र हितं मन्ये सर्वयादवनन्दन ॥ (२०।२)

etad atra hitaṃ manye sarvayādavanandana ||

21.1२१.१

यदि जानाति मां राजा धर्मात्मा संशितव्रतः । (२१।१)

yadi jānāti māṃ rājā dharmātmā saṃśitavrataḥ |

21.2२१.२

कुन्त्याः प्रथमजं पुत्रं न स राज्यं ग्रहीष्यति ॥ (२१।२)

kuntyāḥ prathamajaṃ putraṃ na sa rājyaṃ grahīṣyati ||

22.1२२.१

प्राप्य चापि महद् राज्यं तद् अहं मधुसूदन । (२२।१)

prāpya cāpi mahad rājyaṃ tad ahaṃ madhusūdana |

22.2२२.२

स्फीतं दुर्योधनायैव सम्प्रदद्याम् अरिंदम ॥ (२२।२)

sphītaṃ duryodhanāyaiva sampradadyām ariṃdama ||

23.1२३.१

स एव राजा धर्मात्मा शाश्वतो ऽस्तु युधिष्ठिरः । (२३।१)

sa eva rājā dharmātmā śāśvato 'stu yudhiṣṭhiraḥ |

23.2२३.२

नेता यस्य हृषीकेशो योद्धा यस्य धनंजयः ॥ (२३।२)

netā yasya hṛṣīkeśo yoddhā yasya dhanaṃjayaḥ ||

24.1२४.१

पृथिवी तस्य राष्ट्रं च यस्य भीमो महारथः । (२४।१)

pṛthivī tasya rāṣṭraṃ ca yasya bhīmo mahārathaḥ |

24.2२४.२

नकुलः सहदेवश्च द्रौपदेयाश्च माधव ॥ (२४।२)

nakulaḥ sahadevaśca draupadeyāśca mādhava ||

25.1२५.१

उत्तमौजा युधामन्युः सत्यधर्मा च सोमकिः । (२५।१)

uttamaujā yudhāmanyuḥ satyadharmā ca somakiḥ |

25.2२५.२

चैद्यश्च चेकितानश्च शिखण्डी चापराजितः ॥ (२५।२)

caidyaśca cekitānaśca śikhaṇḍī cāparājitaḥ ||

26.1२६.१

इन्द्रगोपकवर्णाश्च केकया भ्रातरस्तथा । (२६।१)

indragopakavarṇāśca kekayā bhrātarastathā |

26.2२६.२

इन्द्रायुधसवर्णश्च कुन्तिभोजो महारथः ॥ (२६।२)

indrāyudhasavarṇaśca kuntibhojo mahārathaḥ ||

27.1२७.१

मातुलो भीमसेनस्य सेनजिच्च महारथः । (२७।१)

mātulo bhīmasenasya senajicca mahārathaḥ |

27.2२७.२

शङ्खः पुत्रो विराटस्य निधिस्त्वं च जनार्दन ॥ (२७।२)

śaṅkhaḥ putro virāṭasya nidhistvaṃ ca janārdana ||

28.1२८.१

महान् अयं कृष्ण कृतः क्षत्रस्य समुदानयः । (२८।१)

mahān ayaṃ kṛṣṇa kṛtaḥ kṣatrasya samudānayaḥ |

28.2२८.२

राज्यं प्राप्तम् इदं दीप्तं प्रथितं सर्वराजसु ॥ (२८।२)

rājyaṃ prāptam idaṃ dīptaṃ prathitaṃ sarvarājasu ||

29.1२९.१

धार्तराष्ट्रस्य वार्ष्णेय शस्त्रयज्ञो भविष्यति । (२९।१)

dhārtarāṣṭrasya vārṣṇeya śastrayajño bhaviṣyati |

29.2२९.२

अस्य यज्ञस्य वेत्ता त्वं भविष्यसि जनार्दन । (२९।२)

asya yajñasya vettā tvaṃ bhaviṣyasi janārdana |

29.3२९.३

आध्वर्यवं च ते कृष्ण क्रतावस्मिन् भविष्यति ॥ (२९।३)

ādhvaryavaṃ ca te kṛṣṇa kratāvasmin bhaviṣyati ||

30.1३०.१

होता चैवात्र बीभत्सुः संनद्धः स कपिध्वजः । (३०।१)

hotā caivātra bībhatsuḥ saṃnaddhaḥ sa kapidhvajaḥ |

30.2३०.२

गाण्डीवं स्रुक् तथाज्यं च वीर्यं पुंसां भविष्यति ॥ (३०।२)

gāṇḍīvaṃ sruk tathājyaṃ ca vīryaṃ puṃsāṃ bhaviṣyati ||

31.1३१.१

ऐन्द्रं पाशुपतं ब्राह्मं स्थूणाकर्णं च माधव । (३१।१)

aindraṃ pāśupataṃ brāhmaṃ sthūṇākarṇaṃ ca mādhava |

31.2३१.२

मन्त्रास्तत्र भविष्यन्ति प्रयुक्ताः सव्यसाचिना ॥ (३१।२)

mantrāstatra bhaviṣyanti prayuktāḥ savyasācinā ||

32.1३२.१

अनुयातश्च पितरम् अधिको वा पराक्रमे । (३२।१)

anuyātaśca pitaram adhiko vā parākrame |

32.2३२.२

ग्रावस्तोत्रं स सौभद्रः सम्यक् तत्र करिष्यति ॥ (३२।२)

grāvastotraṃ sa saubhadraḥ samyak tatra kariṣyati ||

33.1३३.१

उद्गातात्र पुनर् भीमः प्रस्तोता सुमहाबलः । (३३।१)

udgātātra punar bhīmaḥ prastotā sumahābalaḥ |

33.2३३.२

विनदन् स नरव्याघ्रो नागानीकान्तकृद् रणे ॥ (३३।२)

vinadan sa naravyāghro nāgānīkāntakṛd raṇe ||

34.1३४.१

स चैव तत्र धर्मात्मा शश्वद् राजा युधिष्ठिरः । (३४।१)

sa caiva tatra dharmātmā śaśvad rājā yudhiṣṭhiraḥ |

34.2३४.२

जपैर् होमैश्च संयुक्तो ब्रह्मत्वं कारयिष्यति ॥ (३४।२)

japair homaiśca saṃyukto brahmatvaṃ kārayiṣyati ||

35.1३५.१

शङ्खशब्दाः समुरजा भेर्यश्च मधुसूदन । (३५।१)

śaṅkhaśabdāḥ samurajā bheryaśca madhusūdana |

35.2३५.२

उत्कृष्टसिंहनादाश्च सुब्रह्मण्यो भविष्यति ॥ (३५।२)

utkṛṣṭasiṃhanādāśca subrahmaṇyo bhaviṣyati ||

36.1३६.१

नकुलः सहदेवश्च माद्रीपुत्रौ यशस्विनौ । (३६।१)

nakulaḥ sahadevaśca mādrīputrau yaśasvinau |

36.2३६.२

शामित्रं तौ महावीर्यौ सम्यक् तत्र करिष्यतः ॥ (३६।२)

śāmitraṃ tau mahāvīryau samyak tatra kariṣyataḥ ||

37.1३७.१

कल्माषदण्डा गोविन्द विमला रथशक्तयः । (३७।१)

kalmāṣadaṇḍā govinda vimalā rathaśaktayaḥ |

37.2३७.२

यूपाः समुपकल्पन्ताम् अस्मिन् यज्ञे जनार्दन ॥ (३७।२)

yūpāḥ samupakalpantām asmin yajñe janārdana ||

38.1३८.१

कर्णिनालीकनाराचा वत्सदन्तोपबृंहणाः । (३८।१)

karṇinālīkanārācā vatsadantopabṛṃhaṇāḥ |

38.2३८.२

तोमराः सोमकलशाः पवित्राणि धनूंषि च ॥ (३८।२)

tomarāḥ somakalaśāḥ pavitrāṇi dhanūṃṣi ca ||

39.1३९.१

असयो ऽत्र कपालानि पुरोडाशाः शिरांसि च । (३९।१)

asayo 'tra kapālāni puroḍāśāḥ śirāṃsi ca |

39.2३९.२

हविस्तु रुधिरं कृष्ण अस्मिन् यज्ञे भविष्यति ॥ (३९।२)

havistu rudhiraṃ kṛṣṇa asmin yajñe bhaviṣyati ||

40.1४०.१

इध्माः परिधयश्चैव शक्त्यो ऽथ विमला गदाः । (४०।१)

idhmāḥ paridhayaścaiva śaktyo 'tha vimalā gadāḥ |

40.2४०.२

सदस्या द्रोणशिष्याश्च कृपस्य च शरद्वतः ॥ (४०।२)

sadasyā droṇaśiṣyāśca kṛpasya ca śaradvataḥ ||

41.1४१.१

इषवो ऽत्र परिस्तोमा मुक्ता गाण्डीवधन्वना । (४१।१)

iṣavo 'tra paristomā muktā gāṇḍīvadhanvanā |

41.2४१.२

महारथप्रयुक्ताश्च द्रोणद्रौणिप्रचोदिताः ॥ (४१।२)

mahārathaprayuktāśca droṇadrauṇipracoditāḥ ||

42.1४२.१

प्रातिप्रस्थानिकं कर्म सात्यकिः स करिष्यति । (४२।१)

prātiprasthānikaṃ karma sātyakiḥ sa kariṣyati |

42.2४२.२

दीक्षितो धार्तराष्ट्रो ऽत्र पत्नी चास्य महाचमूः ॥ (४२।२)

dīkṣito dhārtarāṣṭro 'tra patnī cāsya mahācamūḥ ||

43.1४३.१

घटोत्कचो ऽत्र शामित्रं करिष्यति महाबलः । (४३।१)

ghaṭotkaco 'tra śāmitraṃ kariṣyati mahābalaḥ |

43.2४३.२

अतिरात्रे महाबाहो वितते यज्ञकर्मणि ॥ (४३।२)

atirātre mahābāho vitate yajñakarmaṇi ||

44.1४४.१

दक्षिणा त्वस्य यज्ञस्य धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् । (४४।१)

dakṣiṇā tvasya yajñasya dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān |

44.2४४.२

वैताने कर्मणि तते जातो यः कृष्ण पावकात् ॥ (४४।२)

vaitāne karmaṇi tate jāto yaḥ kṛṣṇa pāvakāt ||

45.1४५.१

यद् अब्रुवम् अहं कृष्ण कटुकानि स्म पाण्डवान् । (४५।१)

yad abruvam ahaṃ kṛṣṇa kaṭukāni sma pāṇḍavān |

45.2४५.२

प्रियार्थं धार्तराष्ट्रस्य तेन तप्ये ऽद्य कर्मणा ॥ (४५।२)

priyārthaṃ dhārtarāṣṭrasya tena tapye 'dya karmaṇā ||

46.1४६.१

यदा द्रक्ष्यसि मां कृष्ण निहतं सव्यसाचिना । (४६।१)

yadā drakṣyasi māṃ kṛṣṇa nihataṃ savyasācinā |

46.2४६.२

पुनश्चितिस्तदा चास्य यज्ञस्याथ भविष्यति ॥ (४६।२)

punaścitistadā cāsya yajñasyātha bhaviṣyati ||

47.1४७.१

दुःशासनस्य रुधिरं यदा पास्यति पाण्डवः । (४७।१)

duḥśāsanasya rudhiraṃ yadā pāsyati pāṇḍavaḥ |

47.2४७.२

आनर्दं नर्दतः सम्यक् तदा सुत्यं भविष्यति ॥ (४७।२)

ānardaṃ nardataḥ samyak tadā sutyaṃ bhaviṣyati ||

48.1४८.१

यदा द्रोणं च भीष्मं च पाञ्चाल्यौ पातयिष्यतः । (४८।१)

yadā droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca pāñcālyau pātayiṣyataḥ |

48.2४८.२

तदा यज्ञावसानं तद् भविष्यति जनार्दन ॥ (४८।२)

tadā yajñāvasānaṃ tad bhaviṣyati janārdana ||

49.1४९.१

दुर्योधनं यदा हन्ता भीमसेनो महाबलः । (४९।१)

duryodhanaṃ yadā hantā bhīmaseno mahābalaḥ |

49.2४९.२

तदा समाप्स्यते यज्ञो धार्तराष्ट्रस्य माधव ॥ (४९।२)

tadā samāpsyate yajño dhārtarāṣṭrasya mādhava ||

50.1५०.१

स्नुषाश्च प्रस्नुषाश्चैव धृतराष्ट्रस्य संगताः । (५०।१)

snuṣāśca prasnuṣāścaiva dhṛtarāṣṭrasya saṃgatāḥ |

50.2५०.२

हतेश्वरा हतसुता हतनाथाश्च केशव ॥ (५०।२)

hateśvarā hatasutā hatanāthāśca keśava ||

51.1५१.१

गान्धार्या सह रोदन्त्यः श्वगृध्रकुरराकुले । (५१।१)

gāndhāryā saha rodantyaḥ śvagṛdhrakurarākule |

51.2५१.२

स यज्ञे ऽस्मिन् अवभृथो भविष्यति जनार्दन ॥ (५१।२)

sa yajñe 'smin avabhṛtho bhaviṣyati janārdana ||

52.1५२.१

विद्यावृद्धा वयोवृद्धाः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ । (५२।१)

vidyāvṛddhā vayovṛddhāḥ kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha |

52.2५२.२

वृथामृत्युं न कुर्वीरंस्त्वत्कृते मधुसूदन ॥ (५२।२)

vṛthāmṛtyuṃ na kurvīraṃstvatkṛte madhusūdana ||

53.1५३.१

शस्त्रेण निधनं गच्छेत् समृद्धं क्षत्रमण्डलम् । (५३।१)

śastreṇa nidhanaṃ gacchet samṛddhaṃ kṣatramaṇḍalam |

53.2५३.२

कुरुक्षेत्रे पुण्यतमे त्रैलोक्यस्यापि केशव ॥ (५३।२)

kurukṣetre puṇyatame trailokyasyāpi keśava ||

54.1५४.१

तद् अत्र पुण्डरीकाक्ष विधत्स्व यद् अभीप्सितम् । (५४।१)

tad atra puṇḍarīkākṣa vidhatsva yad abhīpsitam |

54.2५४.२

यथा कार्त्स्न्येन वार्ष्णेय क्षत्रं स्वर्गम् अवाप्नुयात् ॥ (५४।२)

yathā kārtsnyena vārṣṇeya kṣatraṃ svargam avāpnuyāt ||

55.1५५.१

यावत् स्थास्यन्ति गिरयः सरितश्च जनार्दन । (५५।१)

yāvat sthāsyanti girayaḥ saritaśca janārdana |

55.2५५.२

तावत् कीर्तिभवः शब्दः शाश्वतो ऽयं भविष्यति ॥ (५५।२)

tāvat kīrtibhavaḥ śabdaḥ śāśvato 'yaṃ bhaviṣyati ||

56.1५६.१

ब्राह्मणाः कथयिष्यन्ति महाभारतम् आहवम् । (५६।१)

brāhmaṇāḥ kathayiṣyanti mahābhāratam āhavam |

56.2५६.२

समागमेषु वार्ष्णेय क्षत्रियाणां यशोधरम् ॥ (५६।२)

samāgameṣu vārṣṇeya kṣatriyāṇāṃ yaśodharam ||

57.1५७.१

समुपानय कौन्तेयं युद्धाय मम केशव । (५७।१)

samupānaya kaunteyaṃ yuddhāya mama keśava |

57.2५७.२

मन्त्रसंवरणं कुर्वन्नित्यम् एव परंतप ॥ (५७।२)

mantrasaṃvaraṇaṃ kurvannityam eva paraṃtapa ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 139

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit