युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

मुह्यामीव निशम्याद्य चिन्तयानः पुनः पुनः । (१।२)

हीनां पार्थिवसंघातैः श्रीमद्भिः पृथिवीम् इमाम् ॥ (१।३)

प्राप्य राज्यानि शतशो महीं जित्वापि भारत । (२।१)

कोटिशः पुरुषान् हत्वा परितप्ये पितामह ॥ (२।२)

का नु तासां वरस्त्रीणाम् अवस्थाद्य भविष्यति । (३।१)

या हीनाः पतिभिः पुत्रैर् मातुलैर् भ्रातृभिस्तथा ॥ (३।२)

वयं हि तान् गुरून् हत्वा ज्ञातींश्च सुहृदो ऽपि च । (४।१)

अवाक्शीर्षाः पतिष्यामो नरके नात्र संशयः ॥ (४।२)

शरीरं योक्तुम् इच्छामि तपसोग्रेण भारत । (५।१)

उपदिष्टम् इहेच्छामि तत्त्वतो ऽहं विशां पते ॥ (५।२)

वैशंपायन उवाच । (६।१)

युधिष्ठिरस्य तद् वाक्यं श्रुत्वा भीष्मो महामनाः । (६।२)

परीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (६।३)

रहस्यम् अद्भुतं चैव शृणु वक्ष्यामि यत् त्वयि । (७।१)

या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावेषु भारत ॥ (७।२)

तपसा प्राप्यते स्वर्गस्तपसा प्राप्यते यशः । (८।१)

आयुःप्रकर्षो भोगाश्च लभ्यन्ते तपसा विभो ॥ (८।२)

ज्ञानं विज्ञानम् आरोग्यं रूपं संपत् तथैव च । (९।१)

सौभाग्यं चैव तपसा प्राप्यते भरतर्षभ ॥ (९।२)

धनं प्राप्नोति तपसा मौनं ज्ञानं प्रयच्छति । (१०।१)

उपभोगांस्तु दानेन ब्रह्मचर्येण जीवितम् ॥ (१०।२)

अहिंसायाः फलं रूपं दीक्षाया जन्म वै कुले । (११।१)

फलमूलाशिनां राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां भवेत् ॥ (११।२)

पयोभक्षो दिवं याति स्नानेन द्रविणाधिकः । (१२।१)

गुरुशुश्रूषया विद्या नित्यश्राद्धेन संततिः ॥ (१२।२)

गवाढ्यः शाकदीक्षाभिः स्वर्गम् आहुस्तृणाशनात् । (१३।१)

स्त्रियस्त्रिषवणस्नानाद् वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत् ॥ (१३।२)

नित्यस्नायी भवेद् दक्षः संध्ये तु द्वे जपन् द्विजः । (१४।१)

मरुं साधयतो राज्यं नाकपृष्ठम् अनाशके ॥ (१४।२)

स्थण्डिले शयमानानां गृहाणि शयनानि च । (१५।१)

चीरवल्कलवासोभिर् वासांस्याभरणानि च ॥ (१५।२)

शय्यासनानि यानानि योगयुक्ते तपोधने । (१६।१)

अग्निप्रवेशे नियतं ब्रह्मलोको विधीयते ॥ (१६।२)

रसानां प्रतिसंहारात् सौभाग्यम् इह विन्दति । (१७।१)

आमिषप्रतिसंहारात् प्रजास्यायुष्मती भवेत् ॥ (१७।२)

उदवासं वसेद् यस्तु स नराधिपतिर् भवेत् । (१८।१)

सत्यवादी नरश्रेष्ठ दैवतैः सह मोदते ॥ (१८।२)

कीर्तिर् भवति दानेन तथारोग्यम् अहिंसया । (१९।१)

द्विजशुश्रूषया राज्यं द्विजत्वं वापि पुष्कलम् ॥ (१९।२)

पानीयस्य प्रदानेन कीर्तिर् भवति शाश्वती । (२०।१)

अन्नपानप्रदानेन तृप्यते कामभोगतः ॥ (२०।२)

सान्त्वदः सर्वभूतानां सर्वशोकैर् विमुच्यते । (२१।१)

देवशुश्रूषया राज्यं दिव्यं रूपं नियच्छति ॥ (२१।२)

दीपालोकप्रदानेन चक्षुष्मान् भवते नरः । (२२।१)

प्रेक्षणीयप्रदानेन स्मृतिं मेधां च विन्दति ॥ (२२।२)

गन्धमाल्यनिवृत्त्या तु कीर्तिर् भवति पुष्कला । (२३।१)

केशश्मश्रून् धारयताम् अग्र्या भवति संततिः ॥ (२३।२)

उपवासं च दीक्षां च अभिषेकं च पार्थिव । (२४।१)

कृत्वा द्वादश वर्षाणि वीरस्थानाद् विशिष्यते ॥ (२४।२)

दासीदासम् अलंकारान् क्षेत्राणि च गृहाणि च । (२५।१)

ब्रह्मदेयां सुतां दत्त्वा प्राप्नोति मनुजर्षभ ॥ (२५।२)

क्रतुभिश्चोपवासैश्च त्रिदिवं याति भारत । (२६।१)

लभते च चिरं स्थानं बलिपुष्पप्रदो नरः ॥ (२६।२)

सुवर्णशृङ्गैस्तु विभूषितानां गवां सहस्रस्य नरः प्रदाता । (२७।१)

प्राप्नोति पुण्यं दिवि देवलोकम् इत्येवम् आहुर् मुनिदेवसंघाः ॥ (२७।२)

प्रयच्छते यः कपिलां सचैलां कांस्योपदोहां कनकाग्रशृङ्गीम् । (२८।१)

तैस्तैर् गुणैः कामदुघास्य भूत्वा नरं प्रदातारम् उपैति सा गौः ॥ (२८।२)

यावन्ति लोमानि भवन्ति धेन्वास् तावत् फलं प्राप्नुते गोप्रदाता । (२९।१)

पुत्रांश्च पौत्रांश्च कुलं च सर्वम् आसप्तमं तारयते परत्र ॥ (२९।२)

सदक्षिणां काञ्चनचारुशृङ्गीं कांस्योपदोहां द्रविणोत्तरीयाम् । (३०।१)

धेनुं तिलानां ददतो द्विजाय लोका वसूनां सुलभा भवन्ति ॥ (३०।२)

स्वकर्मभिर् मानवं संनिबद्धं तीव्रान्धकारे नरके पतन्तम् । (३१।१)

महार्णवे नौर् इव वायुयुक्ता दानं गवां तारयते परत्र ॥ (३१।२)

यो ब्रह्मदेयां तु ददाति कन्यां भूमिप्रदानं च करोति विप्रे । (३२।१)

ददाति चान्नं विधिवच्च यश्च स लोकम् आप्नोति पुरंदरस्य ॥ (३२।२)

नैवेशिकं सर्वगुणोपपन्नं ददाति वै यस्तु नरो द्विजाय । (३३।१)

स्वाध्यायचारित्रगुणान्विताय तस्यापि लोकाः कुरुषूत्तरेषु ॥ (३३।२)

धुर्यप्रदानेन गवां तथाश्वैर् लोकान् अवाप्नोति नरो वसूनाम् । (३४।१)

स्वर्गाय चाहुर् हि हिरण्यदानं ततो विशिष्टं कनकप्रदानम् ॥ (३४।२)

छत्रप्रदानेन गृहं वरिष्ठं यानं तथोपानहसंप्रदाने । (३५।१)

वस्त्रप्रदानेन फलं सुरूपं गन्धप्रदाने सुरभिर् नरः स्यात् ॥ (३५।२)

पुष्पोपगं वाथ फलोपगं वा यः पादपं स्पर्शयते द्विजाय । (३६।१)

स स्त्रीसमृद्धं बहुरत्नपूर्णं लभत्ययत्नोपगतं गृहं वै ॥ (३६।२)

भक्षान्नपानीयरसप्रदाता सर्वान् अवाप्नोति रसान् प्रकामम् । (३७।१)

प्रतिश्रयाच्छादनसंप्रदाता प्राप्नोति तान् एव न संशयो ऽत्र ॥ (३७।२)

स्रग्धूपगन्धान्यनुलेपनानि स्नानानि माल्यानि च मानवो यः । (३८।१)

दद्याद् द्विजेभ्यः स भवेद् अरोगस् तथाभिरूपश्च नरेन्द्रलोके ॥ (३८।२)

बीजैर् अशून्यं शयनैर् उपेतं दद्याद् गृहं यः पुरुषो द्विजाय । (३९।१)

पुण्याभिरामं बहुरत्नपूर्णं लभत्यधिष्ठानवरं स राजन् ॥ (३९।२)

सुगन्धचित्रास्तरणोपपन्नं दद्यान्नरो यः शयनं द्विजाय । (४०।१)

रूपान्वितां पक्षवतीं मनोज्ञां भार्याम् अयत्नोपगतां लभेत् सः ॥ (४०।२)

पितामहस्यानुचरो वीरशायी भवेन्नरः । (४१।१)

नाधिकं विद्यते तस्माद् इत्याहुः परमर्षयः ॥ (४१।२)

वैशंपायन उवाच । (४२।१)

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा प्रीतात्मा कुरुनन्दनः । (४२।२)

नाश्रमे ऽरोचयद् वासं वीरमार्गाभिकाङ्क्षया ॥ (४२।३)

ततो युधिष्ठिरः प्राह पाण्डवान् भरतर्षभ । (४३।१)

पितामहस्य यद् वाक्यं तद् वो रोचत्विति प्रभुः ॥ (४३।२)

ततस्तु पाण्डवाः सर्वे द्रौपदी च यशस्विनी । (४४।१)

युधिष्ठिरस्य तद् वाक्यं बाढम् इत्यभ्यपूजयन् ॥ (४४।२)