युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

दुर्वाससः प्रसादात् ते यत् तदा मधुसूदन । (१।२)

अवाप्तम् इह विज्ञानं तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि ॥ (१।३)

महाभाग्यं च यत् तस्य नामानि च महात्मनः । (२।१)

तत्त्वतो ज्ञातुम् इच्छामि सर्वं मतिमतां वर ॥ (२।२)

वासुदेव उवाच । (३।१)

हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा कपर्दिने । (३।२)

यद् अवाप्तं महाराज श्रेयो यच्चार्जितं यशः ॥ (३।३)

प्रयतः प्रातर् उत्थाय यद् अधीये विशां पते । (४।१)

प्राञ्जलिः शतरुद्रीयं तन्मे निगदतः शृणु ॥ (४।२)

प्रजापतिस्तत् ससृजे तपसो ऽन्ते महातपाः । (५।१)

शंकरस्त्वसृजत् तात प्रजाः स्थावरजङ्गमाः ॥ (५।२)

नास्ति किंचित् परं भूतं महादेवाद् विशां पते । (६।१)

इह त्रिष्वपि लोकेषु भूतानां प्रभवो हि सः ॥ (६।२)

न चैवोत्सहते स्थातुं कश्चिद् अग्रे महात्मनः । (७।१)

न हि भूतं समं तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ (७।२)

गन्धेनापि हि संग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रवः । (८।१)

विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपन्ति च पतन्ति च ॥ (८।२)

घोरं च निनदं तस्य पर्जन्यनिनदोपमम् । (९।१)

श्रुत्वा विदीर्येद्धृदयं देवानाम् अपि संयुगे ॥ (९।२)

यांश्च घोरेण रूपेण पश्येत् क्रुद्धः पिनाकधृक् । (१०।१)

न सुरा नासुरा लोके न गन्धर्वा न पन्नगाः । (१०।२)

कुपिते सुखम् एधन्ते तस्मिन्न् अपि गुहागताः ॥ (१०।३)

प्रजापतेश्च दक्षस्य यजतो वितते क्रतौ । (११।१)

विव्याध कुपितो यज्ञं निर्भयस्तु भवस्तदा । (११।२)

धनुषा बाणम् उत्सृज्य सघोषं विननाद च ॥ (११।३)

ते न शर्म कुतः शान्तिं विषादं लेभिरे सुराः । (१२।१)

विद्रुते सहसा यज्ञे कुपिते च महेश्वरे ॥ (१२।२)

तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोकाः समाकुलाः । (१३।१)

बभूवुर् अवशाः पार्थ विषेदुश्च सुरासुराः ॥ (१३।२)

आपश्चुक्षुभिरे चैव चकम्पे च वसुंधरा । (१४।१)

व्यद्रवन् गिरयश्चापि द्यौः पफाल च सर्वशः ॥ (१४।२)

अन्धेन तमसा लोकाः प्रावृता न चकाशिरे । (१५।१)

प्रनष्टा ज्योतिषां भाश्च सह सूर्येण भारत ॥ (१५।२)

भृशं भीतास्ततः शान्तिं चक्रुः स्वस्त्ययनानि च । (१६।१)

ऋषयः सर्वभूतानाम् आत्मनश्च हितैषिणः ॥ (१६।२)

ततः सो ऽभ्यद्रवद् देवान् क्रुद्धो रौद्रपराक्रमः । (१७।१)

भगस्य नयने क्रुद्धः प्रहारेण व्यशातयत् ॥ (१७।२)

पूषाणं चाभिदुद्राव परेण वपुषान्वितः । (१८।१)

पुरोडाशं भक्षयतो दशनान् वै व्यशातयत् ॥ (१८।२)

ततः प्रणेमुर् देवास्ते वेपमानाः स्म शंकरम् । (१९।१)

पुनश्च संदधे रुद्रो दीप्तं सुनिशितं शरम् ॥ (१९।२)

रुद्रस्य विक्रमं दृष्ट्वा भीता देवाः सहर्षिभिः । (२०।१)

ततः प्रसादयामासुः शर्वं ते विबुधोत्तमाः ॥ (२०।२)

जेपुश्च शतरुद्रीयं देवाः कृत्वाञ्जलिं ततः । (२१।१)

संस्तूयमानस्त्रिदशैः प्रससाद महेश्वरः ॥ (२१।२)

रुद्रस्य भागं यज्ञे च विशिष्टं ते त्वकल्पयन् । (२२।१)

भयेन त्रिदशा राजञ्शरणं च प्रपेदिरे ॥ (२२।२)

तेन चैवातिकोपेन स यज्ञः संधितो ऽभवत् । (२३।१)

यद् यच्चापि हतं तत्र तत् तथैव प्रदीयते ॥ (२३।२)

असुराणां पुराण्यासंस्त्रीणि वीर्यवतां दिवि । (२४।१)

आयसं राजतं चैव सौवर्णम् अपरं तथा ॥ (२४।२)

नाशकत् तानि मघवा भेत्तुं सर्वायुधैर् अपि । (२५।१)

अथ सर्वे ऽमरा रुद्रं जग्मुः शरणमर्दिताः ॥ (२५।२)

तत ऊचुर् महात्मानो देवाः सर्वे समागताः । (२६।१)

रुद्र रौद्रा भविष्यन्ति पशवः सर्वकर्मसु । (२६।२)

जहि दैत्यान् सह पुरैर् लोकांस्त्रायस्व मानद ॥ (२६।३)

स तथोक्तस्तथेत्युक्त्वा विष्णुं कृत्वा शरोत्तमम् । (२७।१)

शल्यम् अग्निं तथा कृत्वा पुङ्खं वैवस्वतं यमम् । (२७।२)

वेदान् कृत्वा धनुः सर्वाञ्ज्यां च सावित्रिम् उत्तमाम् ॥ (२७।३)

देवान् रथवरं कृत्वा विनियुज्य च सर्वशः । (२८।१)

त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तेन तानि बिभेद सः ॥ (२८।२)

शरेणादित्यवर्णेन कालाग्निसमतेजसा । (२९।१)

ते ऽसुराः सपुरास्तत्र दग्धा रुद्रेण भारत ॥ (२९।२)

तं चैवाङ्कगतं दृष्ट्वा बालं पञ्चशिखं पुनः । (३०।१)

उमा जिज्ञासमाना वै को ऽयम् इत्यब्रवीत् तदा ॥ (३०।२)

असूयतश्च शक्रस्य वज्रेण प्रहरिष्यतः । (३१।१)

सवज्रं स्तम्भयामास तं बाहुं परिघोपमम् ॥ (३१।२)

न संबुबुधिरे चैनं देवास्तं भुवनेश्वरम् । (३२।१)

सप्रजापतयः सर्वे तस्मिन्मुमुहुर् ईश्वरे ॥ (३२।२)

ततो ध्यात्वाथ भगवान् ब्रह्मा तम् अमितौजसम् । (३३।१)

अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तम् उमापतिम् ॥ (३३।२)

ततः प्रसादयामासुर् उमां रुद्रं च ते सुराः । (३४।१)

बभूव स तदा बाहुर् बलहन्तुर् यथा पुरा ॥ (३४।२)

स चापि ब्राह्मणो भूत्वा दुर्वासा नाम वीर्यवान् । (३५।१)

द्वारवत्यां मम गृहे चिरं कालम् उपावसत् ॥ (३५।२)

विप्रकारान् प्रयुङ्क्ते स्म सुबहून्मम वेश्मनि । (३६।१)

तान् उदारतया चाहम् अक्षमं तस्य दुःसहम् ॥ (३६।२)

स देवेन्द्रश्च वायुश्च सो ऽश्विनौ स च विद्युतः । (३७।१)

स चन्द्रमाः स चेशानः स सूर्यो वरुणश्च सः ॥ (३७।२)

स कालः सो ऽन्तको मृत्युः स तमो रात्र्यहानि च । (३८।१)

मासार्धमासा ऋतवः संध्ये संवत्सरश्च सः ॥ (३८।२)

स धाता स विधाता च विश्वकर्मा स सर्ववित् । (३९।१)

नक्षत्राणि दिशश्चैव प्रदिशो ऽथ ग्रहास्तथा । (३९।२)

विश्वमूर्तिर् अमेयात्मा भगवान् अमितद्युतिः ॥ (३९।३)

एकधा च द्विधा चैव बहुधा च स एव च । (४०।१)

शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा ॥ (४०।२)

ईदृशः स महादेवो भूयश्च भगवान् अतः । (४१।१)

न हि शक्या गुणा वक्तुम् अपि वर्षशतैर् अपि ॥ (४१।२)