महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 23

687 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धृतराष्ट्रस्य संजयः । (१।२)

rājñastu vacanaṃ śrutvā dhṛtarāṣṭrasya saṃjayaḥ |

1.3१.३

उपप्लव्यं ययौ द्रष्टुं पाण्डवान् अमितौजसः ॥ (१।३)

upaplavyaṃ yayau draṣṭuṃ pāṇḍavān amitaujasaḥ ||

2.1२.१

स तु राजानम् आसाद्य धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । (२।१)

sa tu rājānam āsādya dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram |

2.2२.२

प्रणिपत्य ततः पूर्वं सूतपुत्रो ऽभ्यभाषत ॥ (२।२)

praṇipatya tataḥ pūrvaṃ sūtaputro 'bhyabhāṣata ||

3.1३.१

गावल्गणिः संजयः सूतसूनुर् अजातशत्रुम् अवदत् प्रतीतः । (३।१)

gāvalgaṇiḥ saṃjayaḥ sūtasūnur ajātaśatrum avadat pratītaḥ |

3.2३.२

दिष्ट्या राजंस्त्वाम् अरोगं प्रपश्ये सहायवन्तं च महेन्द्रकल्पम् ॥ (३।२)

diṣṭyā rājaṃstvām arogaṃ prapaśye sahāyavantaṃ ca mahendrakalpam ||

4.1४.१

अनामयं पृच्छति त्वाम्बिकेयो वृद्धो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी । (४।१)

anāmayaṃ pṛcchati tvāmbikeyo vṛddho rājā dhṛtarāṣṭro manīṣī |

4.2४.२

कच्चिद् भीमः कुशली पाण्डवाग्र्यो धनंजयस्तौ च माद्रीतनूजौ ॥ (४।२)

kaccid bhīmaḥ kuśalī pāṇḍavāgryo dhanaṃjayastau ca mādrītanūjau ||

5.1५.१

कच्चित् कृष्णा द्रौपदी राजपुत्री सत्यव्रता वीरपत्नी सपुत्रा । (५।१)

kaccit kṛṣṇā draupadī rājaputrī satyavratā vīrapatnī saputrā |

5.2५.२

मनस्विनी यत्र च वाञ्छसि त्वम् इष्टान् कामान् भारत स्वस्तिकामः ॥ (५।२)

manasvinī yatra ca vāñchasi tvam iṣṭān kāmān bhārata svastikāmaḥ ||

6.1६.१

युधिष्ठिर उवाच । (६।१)

yudhiṣṭhira uvāca

6.2६.२

गावल्गणे संजय स्वागतं ते प्रीतात्माहं त्वाभिवदामि सूत । (६।२)

gāvalgaṇe saṃjaya svāgataṃ te prītātmāhaṃ tvābhivadāmi sūta |

6.3६.३

अनामयं प्रतिजाने तवाहं सहानुजैः कुशली चास्मि विद्वन् ॥ (६।३)

anāmayaṃ pratijāne tavāhaṃ sahānujaiḥ kuśalī cāsmi vidvan ||

7.1७.१

चिराद् इदं कुशलं भारतस्य श्रुत्वा राज्ञः कुरुवृद्धस्य सूत । (७।१)

cirād idaṃ kuśalaṃ bhāratasya śrutvā rājñaḥ kuruvṛddhasya sūta |

7.2७.२

मन्ये साक्षाद् दृष्टम् अहं नरेन्द्रं दृष्ट्वैव त्वां संजय प्रीतियोगात् ॥ (७।२)

manye sākṣād dṛṣṭam ahaṃ narendraṃ dṛṣṭvaiva tvāṃ saṃjaya prītiyogāt ||

8.1८.१

पितामहो नः स्थविरो मनस्वी महाप्राज्ञः सर्वधर्मोपपन्नः । (८।१)

pitāmaho naḥ sthaviro manasvī mahāprājñaḥ sarvadharmopapannaḥ |

8.2८.२

स कौरव्यः कुशली तात भीष्मो यथापूर्वं वृत्तिर् अप्यस्य कच्चित् ॥ (८।२)

sa kauravyaḥ kuśalī tāta bhīṣmo yathāpūrvaṃ vṛttir apyasya kaccit ||

9.1९.१

कच्चिद् राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो वैचित्रवीर्यः कुशली महात्मा । (९।१)

kaccid rājā dhṛtarāṣṭraḥ saputro vaicitravīryaḥ kuśalī mahātmā |

9.2९.२

महाराजो बाह्लिकः प्रातिपेयः कच्चिद् विद्वान् कुशली सूतपुत्र ॥ (९।२)

mahārājo bāhlikaḥ prātipeyaḥ kaccid vidvān kuśalī sūtaputra ||

10.1१०.१

स सोमदत्तः कुशली तात कच्चिद् भूरिश्रवाः सत्यसंधः शलश्च । (१०।१)

sa somadattaḥ kuśalī tāta kaccid bhūriśravāḥ satyasaṃdhaḥ śalaśca |

10.2१०.२

द्रोणः सपुत्रश्च कृपश्च विप्रो महेष्वासाः कच्चिद् एते ऽप्यरोगाः ॥ (१०।२)

droṇaḥ saputraśca kṛpaśca vipro maheṣvāsāḥ kaccid ete 'pyarogāḥ ||

11.1११.१

महाप्राज्ञाः सर्वशास्त्रावदाता धनुर्भृतां मुख्यतमाः पृथिव्याम् । (११।१)

mahāprājñāḥ sarvaśāstrāvadātā dhanurbhṛtāṃ mukhyatamāḥ pṛthivyām |

11.2११.२

कच्चिन्मानं तात लभन्त एते धनुर्भृतः कच्चिद् एते ऽप्यरोगाः ॥ (११।२)

kaccinmānaṃ tāta labhanta ete dhanurbhṛtaḥ kaccid ete 'pyarogāḥ ||

12.1१२.१

सर्वे कुरुभ्यः स्पृहयन्ति संजय धनुर्धरा ये पृथिव्यां युवानः । (१२।१)

sarve kurubhyaḥ spṛhayanti saṃjaya dhanurdharā ye pṛthivyāṃ yuvānaḥ |

12.2१२.२

येषां राष्ट्रे निवसति दर्शनीयो महेष्वासः शीलवान् द्रोणपुत्रः ॥ (१२।२)

yeṣāṃ rāṣṭre nivasati darśanīyo maheṣvāsaḥ śīlavān droṇaputraḥ ||

13.1१३.१

वैश्यापुत्रः कुशली तात कच्चिन् महाप्राज्ञो राजपुत्रो युयुत्सुः । (१३।१)

vaiśyāputraḥ kuśalī tāta kaccin mahāprājño rājaputro yuyutsuḥ |

13.2१३.२

कर्णो ऽमात्यः कुशली तात कच्चित् सुयोधनो यस्य मन्दो विधेयः ॥ (१३।२)

karṇo 'mātyaḥ kuśalī tāta kaccit suyodhano yasya mando vidheyaḥ ||

14.1१४.१

स्त्रियो वृद्धा भारतानां जनन्यो महानस्यो दासभार्याश्च सूत । (१४।१)

striyo vṛddhā bhāratānāṃ jananyo mahānasyo dāsabhāryāśca sūta |

14.2१४.२

वध्वः पुत्रा भागिनेया भगिन्यो दौहित्रा वा कच्चिद् अप्यव्यलीकाः ॥ (१४।२)

vadhvaḥ putrā bhāgineyā bhaginyo dauhitrā vā kaccid apyavyalīkāḥ ||

15.1१५.१

कच्चिद् राजा ब्राह्मणानां यथावत् प्रवर्तते पूर्ववत् तात वृत्तिम् । (१५।१)

kaccid rājā brāhmaṇānāṃ yathāvat pravartate pūrvavat tāta vṛttim |

15.2१५.२

कच्चिद् दायान्मामकान् धार्तराष्ट्रो द्विजातीनां संजय नोपहन्ति ॥ (१५।२)

kaccid dāyānmāmakān dhārtarāṣṭro dvijātīnāṃ saṃjaya nopahanti ||

16.1१६.१

कच्चिद् राजा धृतराष्ट्रः सपुत्र उपेक्षते ब्राह्मणातिक्रमान् वै । (१६।१)

kaccid rājā dhṛtarāṣṭraḥ saputra upekṣate brāhmaṇātikramān vai |

16.2१६.२

कच्चिन्न हेतोर् इव वर्त्मभूत उपेक्षते तेषु स न्यूनवृत्तिम् ॥ (१६।२)

kaccinna hetor iva vartmabhūta upekṣate teṣu sa nyūnavṛttim ||

17.1१७.१

एतज्ज्योतिर् उत्तमं जीवलोके शुक्लं प्रजानां विहितं विधात्रा । (१७।१)

etajjyotir uttamaṃ jīvaloke śuklaṃ prajānāṃ vihitaṃ vidhātrā |

17.2१७.२

ते चेल्लोभं न नियच्छन्ति मन्दाः कृत्स्नो नाशो भविता कौरवाणाम् ॥ (१७।२)

te cellobhaṃ na niyacchanti mandāḥ kṛtsno nāśo bhavitā kauravāṇām ||

18.1१८.१

कच्चिद् राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो बुभूषते वृत्तिम् अमात्यवर्गे । (१८।१)

kaccid rājā dhṛtarāṣṭraḥ saputro bubhūṣate vṛttim amātyavarge |

18.2१८.२

कच्चिन्न भेदेन जिजीविषन्ति सुहृद्रूपा दुर्हृदश्चैकमित्राः ॥ (१८।२)

kaccinna bhedena jijīviṣanti suhṛdrūpā durhṛdaścaikamitrāḥ ||

19.1१९.१

कच्चिन्न पापं कथयन्ति तात ते पाण्डवानां कुरवः सर्व एव । (१९।१)

kaccinna pāpaṃ kathayanti tāta te pāṇḍavānāṃ kuravaḥ sarva eva |

19.2१९.२

कच्चिद् दृष्ट्वा दस्युसंघान् समेतान् स्मरन्ति पार्थस्य युधां प्रणेतुः ॥ (१९।२)

kaccid dṛṣṭvā dasyusaṃghān sametān smaranti pārthasya yudhāṃ praṇetuḥ ||

20.1२०.१

मौर्वीभुजाग्रप्रहितान् स्म तात दोधूयमानेन धनुर्धरेण । (२०।१)

maurvībhujāgraprahitān sma tāta dodhūyamānena dhanurdhareṇa |

20.2२०.२

गाण्डीवमुक्तान् स्तनयित्नुघोषान् अजिह्मगान् कच्चिद् अनुस्मरन्ति ॥ (२०।२)

gāṇḍīvamuktān stanayitnughoṣān ajihmagān kaccid anusmaranti ||

21.1२१.१

न ह्यपश्यं कंचिद् अहं पृथिव्यां श्रुतं समं वाधिकम् अर्जुनेन । (२१।१)

na hyapaśyaṃ kaṃcid ahaṃ pṛthivyāṃ śrutaṃ samaṃ vādhikam arjunena |

21.2२१.२

यस्यैकषष्टिर् निशितास्तीक्ष्णधाराः सुवाससः संमतो हस्तवापः ॥ (२१।२)

yasyaikaṣaṣṭir niśitāstīkṣṇadhārāḥ suvāsasaḥ saṃmato hastavāpaḥ ||

22.1२२.१

गदापाणिर् भीमसेनस्तरस्वी प्रवेपयञ् शत्रुसंघान् अनीके । (२२।१)

gadāpāṇir bhīmasenastarasvī pravepayañ śatrusaṃghān anīke |

22.2२२.२

नागः प्रभिन्न इव नड्वलासु चङ्क्रम्यते कच्चिद् एनं स्मरन्ति ॥ (२२।२)

nāgaḥ prabhinna iva naḍvalāsu caṅkramyate kaccid enaṃ smaranti ||

23.1२३.१

माद्रीपुत्रः सहदेवः कलिङ्गान् समागतान् अजयद् दन्तकूरे । (२३।१)

mādrīputraḥ sahadevaḥ kaliṅgān samāgatān ajayad dantakūre |

23.2२३.२

वामेनास्यन् दक्षिणेनैव यो वै महाबलं कच्चिद् एनं स्मरन्ति ॥ (२३।२)

vāmenāsyan dakṣiṇenaiva yo vai mahābalaṃ kaccid enaṃ smaranti ||

24.1२४.१

उद्यन्न् अयं नकुलः प्रेषितो वै गावल्गणे संजय पश्यतस्ते । (२४।१)

udyann ayaṃ nakulaḥ preṣito vai gāvalgaṇe saṃjaya paśyataste |

24.2२४.२

दिशं प्रतीचीं वशम् आनयन्मे माद्रीसुतं कच्चिद् एनं स्मरन्ति ॥ (२४।२)

diśaṃ pratīcīṃ vaśam ānayanme mādrīsutaṃ kaccid enaṃ smaranti ||

25.1२५.१

अभ्याभवो द्वैतवने य आसीद् दुर्मन्त्रिते घोषयात्रागतानाम् । (२५।१)

abhyābhavo dvaitavane ya āsīd durmantrite ghoṣayātrāgatānām |

25.2२५.२

यत्र मन्दाञ् शत्रुवशं प्रयातान् अमोचयद् भीमसेनो जयश्च ॥ (२५।२)

yatra mandāñ śatruvaśaṃ prayātān amocayad bhīmaseno jayaśca ||

26.1२६.१

अहं पश्चाद् अर्जुनम् अभ्यरक्षं माद्रीपुत्रौ भीमसेनश्च चक्रे । (२६।१)

ahaṃ paścād arjunam abhyarakṣaṃ mādrīputrau bhīmasenaśca cakre |

26.2२६.२

गाण्डीवभृच्छत्रुसंघान् उदस्य स्वस्त्यागमत् कच्चिद् एनं स्मरन्ति ॥ (२६।२)

gāṇḍīvabhṛcchatrusaṃghān udasya svastyāgamat kaccid enaṃ smaranti ||

27.1२७.१

न कर्मणा साधुनैकेन नूनं कर्तुं शक्यं भवतीह संजय । (२७।१)

na karmaṇā sādhunaikena nūnaṃ kartuṃ śakyaṃ bhavatīha saṃjaya |

27.2२७.२

सर्वात्मना परिजेतुं वयं चेन्न शक्नुमो धृतराष्ट्रस्य पुत्रम् ॥ (२७।२)

sarvātmanā parijetuṃ vayaṃ cenna śaknumo dhṛtarāṣṭrasya putram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit