संजय उवाच । (१।१)

अथात्मजं तव पुनर् गाङ्गेयो ध्यानम् आस्थितम् । (१।२)

अब्रवीद् भरतश्रेष्ठः संप्रहर्षकरं वचः ॥ (१।३)

अहं द्रोणश्च शल्यश्च कृतवर्मा च सात्वतः । (२।१)

अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तो ऽथ सैन्धवः ॥ (२।२)

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ बाह्लिकः सह बाह्लिकैः । (३।१)

त्रिगर्तराजश्च बली मागधश्च सुदुर्जयः ॥ (३।२)

बृहद्बलश्च कौसल्यश्चित्रसेनो विविंशतिः । (४।१)

रथाश्च बहुसाहस्राः शोभमाना महाध्वजाः ॥ (४।२)

देशजाश्च हया राजन् स्वारूढा हयसादिभिः । (५।१)

गजेन्द्राश्च मदोद्वृत्ताः प्रभिन्नकरटामुखाः ॥ (५।२)

पदाताश्च तथा शूरा नानाप्रहरणायुधाः । (६।१)

नानादेशसमुत्पन्नास् त्वदर्थे योद्धुम् उद्यताः ॥ (६।२)

एते चान्ये च बहवस्त्वदर्थे त्यक्तजीविताः । (७।१)

देवान् अपि रणे जेतुं समर्था इति मे मतिः ॥ (७।२)

अवश्यं तु मया राजंस्तव वाच्यं हितं सदा । (८।१)

अशक्याः पाण्डवा जेतुं देवैर् अपि सवासवैः । (८।२)

वासुदेवसहायाश्च महेन्द्रसमविक्रमाः ॥ (८।३)

सर्वथाहं तु राजेन्द्र करिष्ये वचनं तव । (९।१)

पाण्डवान् वा रणे जेष्ये मां वा जेष्यन्ति पाण्डवाः ॥ (९।२)

एवम् उक्त्वा ददौ चास्मै विशल्यकरणीं शुभाम् । (१०।१)

ओषधीं वीर्यसम्पन्नां विशल्यश्चाभवत् तदा ॥ (१०।२)

ततः प्रभाते विमले स्वेनानीकेन वीर्यवान् । (११।१)

अव्यूहत स्वयं व्यूहं भीष्मो व्यूहविशारदः ॥ (११।२)

मण्डलं मनुजश्रेष्ठ नानाशस्त्रसमाकुलम् । (१२।१)

सम्पूर्णं योधमुख्यैश्च तथा दन्तिपदातिभिः ॥ (१२।२)

रथैर् अनेकसाहस्रैः समन्तात् परिवारितम् । (१३।१)

अश्ववृन्दैर् महद्भिश्च ऋष्टितोमरधारिभिः ॥ (१३।२)

नागे नागे रथाः सप्त सप्त चाश्वा रथे रथे । (१४।१)

अन्वश्वं दश धानुष्का धानुष्के सप्त चर्मिणः ॥ (१४।२)

एवंव्यूहं महाराज तव सैन्यं महारथैः । (१५।१)

स्थितं रणाय महते भीष्मेण युधि पालितम् ॥ (१५।२)

दशाश्वानां सहस्राणि दन्तिनां च तथैव च । (१६।१)

रथानाम् अयुतं चापि पुत्राश्च तव दंशिताः । (१६।२)

चित्रसेनादयः शूरा अभ्यरक्षन् पितामहम् ॥ (१६।३)

रक्ष्यमाणश्च तैः शूरैर् गोप्यमानाश्च तेन ते । (१७।१)

संनद्धाः समदृश्यन्त राजानश्च महाबलाः ॥ (१७।२)

दुर्योधनस्तु समरे दंशितो रथम् आस्थितः । (१८।१)

व्यभ्राजत श्रिया जुष्टो यथा शक्रस्त्रिविष्टपे ॥ (१८।२)

ततः शब्दो महान् आसीत् पुत्राणां तव भारत । (१९।१)

रथघोषश्च तुमुलो वादित्राणां च निस्वनः ॥ (१९।२)

भीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूढः प्रत्यङ्मुखो युधि । (२०।१)

मण्डलः सुमहाव्यूहो दुर्भेद्यो ऽमित्रघातिनाम् । (२०।२)

सर्वतः शुशुभे राजन् रणे ऽरीणां दुरासदः ॥ (२०।३)

मण्डलं तु समालोक्य व्यूहं परमदारुणम् । (२१।१)

स्वयं युधिष्ठिरो राजा व्यूहं वज्रम् अथाकरोत् ॥ (२१।२)

तथा व्यूढेष्वनीकेषु यथास्थानम् अवस्थिताः । (२२।१)

रथिनः सादिनश्चैव सिंहनादम् अथानदन् ॥ (२२।२)

बिभित्सवस्ततो व्यूहं निर्ययुर् युद्धकाङ्क्षिणः । (२३।१)

इतरेतरतः शूराः सहसैन्याः प्रहारिणः ॥ (२३।२)

भारद्वाजो ययौ मत्स्यं द्रौणिश्चापि शिखण्डिनम् । (२४।१)

स्वयं दुर्योधनो राजा पार्षतं समुपाद्रवत् ॥ (२४।२)

नकुलः सहदेवश्च राजन्मद्रेशम् ईयतुः । (२५।१)

विन्दानुविन्दावावन्त्याव् इरावन्तम् अभिद्रुतौ ॥ (२५।२)

सर्वे नृपास्तु समरे धनंजयम् अयोधयन् । (२६।१)

भीमसेनो रणे यत्तो हार्दिक्यं समवारयत् ॥ (२६।२)

चित्रसेनं विकर्णं च तथा दुर्मर्षणं विभो । (२७।१)

आर्जुनिः समरे राजंस्तव पुत्रान् अयोधयत् ॥ (२७।२)

प्राग्ज्योतिषं महेष्वासं हैडिम्बो राक्षसोत्तमः । (२८।१)

अभिदुद्राव वेगेन मत्तो मत्तम् इव द्विपम् ॥ (२८।२)

अलम्बुसस्ततो राजन् सात्यकिं युद्धदुर्मदम् । (२९।१)

ससैन्यं समरे क्रुद्धो राक्षसः समभिद्रवत् ॥ (२९।२)

भूरिश्रवा रणे यत्तो धृष्टकेतुम् अयोधयत् । (३०।१)

श्रुतायुषं तु राजानं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (३०।२)

चेकितानस्तु समरे कृपम् एवान्वयोधयत् । (३१।१)

शेषाः प्रतिययुर् यत्ता भीमम् एव महारथम् ॥ (३१।२)

ततो राजसहस्राणि परिवव्रुर् धनंजयम् । (३२।१)

शक्तितोमरनाराचगदापरिघपाणयः ॥ (३२।२)

अर्जुनो ऽथ भृशं क्रुद्धो वार्ष्णेयम् इदम् अब्रवीत् । (३३।१)

पश्य माधव सैन्यानि धार्तराष्ट्रस्य संयुगे । (३३।२)

व्यूढानि व्यूहविदुषा गाङ्गेयेन महात्मना ॥ (३३।३)

युद्धाभिकामाञ् शूरांश्च पश्य माधव दंशितान् । (३४।१)

त्रिगर्तराजं सहितं भ्रातृभिः पश्य केशव ॥ (३४।२)

अद्यैतान् पातयिष्यामि पश्यतस्ते जनार्दन । (३५।१)

य इमे मां यदुश्रेष्ठ योद्धुकामा रणाजिरे ॥ (३५।२)

एवम् उक्त्वा तु कौन्तेयो धनुर्ज्याम् अवमृज्य च । (३६।१)

ववर्ष शरवर्षाणि नराधिपगणान् प्रति ॥ (३६।२)

ते ऽपि तं परमेष्वासाः शरवर्षैर् अपूरयन् । (३७।१)

तडागम् इव धाराभिर् यथा प्रावृषि तोयदा ॥ (३७।२)

हाहाकारो महान् आसीत् तव सैन्ये विशां पते । (३८।१)

छाद्यमानौ भृशं कृष्णौ शरैर् दृष्ट्वा महारणे ॥ (३८।२)

देवा देवर्षयश्चैव गन्धर्वाश्च महोरगाः । (३९।१)

विस्मयं परमं जग्मुर् दृष्ट्वा कृष्णौ तथागतौ ॥ (३९।२)

ततः क्रुद्धो ऽर्जुनो राजन्न् ऐन्द्रम् अस्त्रम् उदीरयत् । (४०।१)

तत्राद्भुतम् अपश्याम विजयस्य पराक्रमम् ॥ (४०।२)

शस्त्रवृष्टिं परैर् मुक्तां शरौघैर् यद् अवारयत् । (४१।१)

न च तत्राप्यनिर्भिन्नः कश्चिद् आसीद् विशां पते ॥ (४१।२)

तेषां राजसहस्राणां हयानां दन्तिनां तथा । (४२।१)

द्वाभ्यां त्रिभिः शरैश्चान्यान् पार्थो विव्याध मारिष ॥ (४२।२)

ते हन्यमानाः पार्थेन भीष्मं शांतनवं ययुः । (४३।१)

अगाधे मज्जमानानां भीष्मस्त्राताभवत् तदा ॥ (४३।२)

आपतद्भिस्तु तैस्तत्र प्रभग्नं तावकं बलम् । (४४।१)

संचुक्षुभे महाराज वातैर् इव महार्णवः ॥ (४४।२)