महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 65

662 of 1995 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततस्तृतीये दिवसे भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः । (१।२)

tatastṛtīye divase bhrātaraḥ pañca pāṇḍavāḥ |

1.3१.३

स्नाताः शुक्लाम्बरधराः समये चरितव्रताः ॥ (१।३)

snātāḥ śuklāmbaradharāḥ samaye caritavratāḥ ||

2.1२.१

युधिष्ठिरं पुरस्कृत्य सर्वाभरणभूषिताः । (२।१)

yudhiṣṭhiraṃ puraskṛtya sarvābharaṇabhūṣitāḥ |

2.2२.२

अभिपद्मा यथा नागा भ्राजमाना महारथाः ॥ (२।२)

abhipadmā yathā nāgā bhrājamānā mahārathāḥ ||

3.1३.१

विराटस्य सभां गत्वा भूमिपालासनेष्वथ । (३।१)

virāṭasya sabhāṃ gatvā bhūmipālāsaneṣvatha |

3.2३.२

निषेदुः पावकप्रख्याः सर्वे धिष्ण्येष्विवाग्नयः ॥ (३।२)

niṣeduḥ pāvakaprakhyāḥ sarve dhiṣṇyeṣvivāgnayaḥ ||

4.1४.१

तेषु तत्रोपविष्टेषु विराटः पृथिवीपतिः । (४।१)

teṣu tatropaviṣṭeṣu virāṭaḥ pṛthivīpatiḥ |

4.2४.२

आजगाम सभां कर्तुं राजकार्याणि सर्वशः ॥ (४।२)

ājagāma sabhāṃ kartuṃ rājakāryāṇi sarvaśaḥ ||

5.1५.१

श्रीमतः पाण्डवान् दृष्ट्वा ज्वलतः पावकान् इव । (५।१)

śrīmataḥ pāṇḍavān dṛṣṭvā jvalataḥ pāvakān iva |

5.2५.२

अथ मत्स्यो ऽब्रवीत् कङ्कं देवरूपम् अवस्थितम् । (५।२)

atha matsyo 'bravīt kaṅkaṃ devarūpam avasthitam |

5.3५.३

मरुद्गणैर् उपासीनं त्रिदशानाम् इवेश्वरम् ॥ (५।३)

marudgaṇair upāsīnaṃ tridaśānām iveśvaram ||

6.1६.१

स किलाक्षातिवापस् त्वं सभास्तारो मया कृतः । (६।१)

sa kilākṣātivāpas tvaṃ sabhāstāro mayā kṛtaḥ |

6.2६.२

अथ राजासने कस्माद् उपविष्टो ऽस्यलंकृतः ॥ (६।२)

atha rājāsane kasmād upaviṣṭo 'syalaṃkṛtaḥ ||

7.1७.१

परिहासेप्सया वाक्यं विराटस्य निशम्य तत् । (७।१)

parihāsepsayā vākyaṃ virāṭasya niśamya tat |

7.2७.२

स्मयमानो ऽर्जुनो राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (७।२)

smayamāno 'rjuno rājann idaṃ vacanam abravīt ||

8.1८.१

इन्द्रस्याप्यासनं राजन्न् अयम् आरोढुम् अर्हति । (८।१)

indrasyāpyāsanaṃ rājann ayam āroḍhum arhati |

8.2८.२

ब्रह्मण्यः श्रुतवांस्त्यागी यज्ञशीलो दृढव्रतः ॥ (८।२)

brahmaṇyaḥ śrutavāṃstyāgī yajñaśīlo dṛḍhavrataḥ ||

9.1९.१

अयं कुरूणाम् ऋषभः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (९।१)

ayaṃ kurūṇām ṛṣabhaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |

9.2९.२

अस्य कीर्तिः स्थिता लोके सूर्यस्येवोद्यतः प्रभा ॥ (९।२)

asya kīrtiḥ sthitā loke sūryasyevodyataḥ prabhā ||

10.1१०.१

संसरन्ति दिशः सर्वा यशसो ऽस्य गभस्तयः । (१०।१)

saṃsaranti diśaḥ sarvā yaśaso 'sya gabhastayaḥ |

10.2१०.२

उदितस्येव सूर्यस्य तेजसो ऽनु गभस्तयः ॥ (१०।२)

uditasyeva sūryasya tejaso 'nu gabhastayaḥ ||

11.1११.१

एनं दश सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् । (११।१)

enaṃ daśa sahasrāṇi kuñjarāṇāṃ tarasvinām |

11.2११.२

अन्वयुः पृष्ठतो राजन् यावद् अध्यावसत् कुरून् ॥ (११।२)

anvayuḥ pṛṣṭhato rājan yāvad adhyāvasat kurūn ||

12.1१२.१

त्रिंशद् एनं सहस्राणि रथाः काञ्चनमालिनः । (१२।१)

triṃśad enaṃ sahasrāṇi rathāḥ kāñcanamālinaḥ |

12.2१२.२

सदश्वैर् उपसंपन्नाः पृष्ठतो ऽनुययुः सदा ॥ (१२।२)

sadaśvair upasaṃpannāḥ pṛṣṭhato 'nuyayuḥ sadā ||

13.1१३.१

एनम् अष्टशताः सूताः सुमृष्टमणिकुण्डलाः । (१३।१)

enam aṣṭaśatāḥ sūtāḥ sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ |

13.2१३.२

अस्तुवन्मागधैः सार्धं पुरा शक्रम् इवर्षयः ॥ (१३।२)

astuvanmāgadhaiḥ sārdhaṃ purā śakram ivarṣayaḥ ||

14.1१४.१

एनं नित्यम् उपासन्त कुरवः किंकरा यथा । (१४।१)

enaṃ nityam upāsanta kuravaḥ kiṃkarā yathā |

14.2१४.२

सर्वे च राजन् राजानो धनेश्वरम् इवामराः ॥ (१४।२)

sarve ca rājan rājāno dhaneśvaram ivāmarāḥ ||

15.1१५.१

एष सर्वान्महीपालान् करम् आहारयत् तदा । (१५।१)

eṣa sarvānmahīpālān karam āhārayat tadā |

15.2१५.२

वैश्यान् इव महाराज विवशान् स्ववशान् अपि ॥ (१५।२)

vaiśyān iva mahārāja vivaśān svavaśān api ||

16.1१६.१

अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम् । (१६।१)

aṣṭāśītisahasrāṇi snātakānāṃ mahātmanām |

16.2१६.२

उपजीवन्ति राजानम् एनं सुचरितव्रतम् ॥ (१६।२)

upajīvanti rājānam enaṃ sucaritavratam ||

17.1१७.१

एष वृद्धान् अनाथांश्च व्यङ्गान् पङ्गूंश्च मानवान् । (१७।१)

eṣa vṛddhān anāthāṃśca vyaṅgān paṅgūṃśca mānavān |

17.2१७.२

पुत्रवत् पालयामास प्रजा धर्मेण चाभिभो ॥ (१७।२)

putravat pālayāmāsa prajā dharmeṇa cābhibho ||

18.1१८.१

एष धर्मे दमे चैव क्रोधे चापि यतव्रतः । (१८।१)

eṣa dharme dame caiva krodhe cāpi yatavrataḥ |

18.2१८.२

महाप्रसादो ब्रह्मण्यः सत्यवादी च पार्थिवः ॥ (१८।२)

mahāprasādo brahmaṇyaḥ satyavādī ca pārthivaḥ ||

19.1१९.१

श्रीप्रतापेन चैतस्य तप्यते स सुयोधनः । (१९।१)

śrīpratāpena caitasya tapyate sa suyodhanaḥ |

19.2१९.२

सगणः सह कर्णेन सौबलेनापि वा विभुः ॥ (१९।२)

sagaṇaḥ saha karṇena saubalenāpi vā vibhuḥ ||

20.1२०.१

न शक्यन्ते ह्यस्य गुणाः प्रसंख्यातुं नरेश्वर । (२०।१)

na śakyante hyasya guṇāḥ prasaṃkhyātuṃ nareśvara |

20.2२०.२

एष धर्मपरो नित्यम् आनृशंस्यश्च पाण्डवः ॥ (२०।२)

eṣa dharmaparo nityam ānṛśaṃsyaśca pāṇḍavaḥ ||

21.1२१.१

एवंयुक्तो महाराजः पाण्डवः पार्थिवर्षभः । (२१।१)

evaṃyukto mahārājaḥ pāṇḍavaḥ pārthivarṣabhaḥ |

21.2२१.२

कथं नार्हति राजार्हम् आसनं पृथिवीपतिः ॥ (२१।२)

kathaṃ nārhati rājārham āsanaṃ pṛthivīpatiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 65

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit