महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 209

507 of 1995 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

mārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

बृहस्पतेश् चान्द्रमसी भार्याभूद् या यशस्विनी । (१।२)

bṛhaspateś cāndramasī bhāryābhūd yā yaśasvinī |

1.3१.३

अग्नीन् साजनयत् पुण्यान् षडेकां चापि पुत्रिकाम् ॥ (१।३)

agnīn sājanayat puṇyān ṣaḍekāṃ cāpi putrikām ||

2.1२.१

आहुतिष्वेव यस्याग्नेर् हविषाज्यं विधीयते । (२।१)

āhutiṣveva yasyāgner haviṣājyaṃ vidhīyate |

2.2२.२

सो ऽग्निर् बृहस्पतेः पुत्रः शंयुर् नाम महाप्रभः ॥ (२।२)

so 'gnir bṛhaspateḥ putraḥ śaṃyur nāma mahāprabhaḥ ||

3.1३.१

चातुर्मास्येषु यस्येष्ट्याम् अश्वमेधे ऽग्रजः पशुः । (३।१)

cāturmāsyeṣu yasyeṣṭyām aśvamedhe 'grajaḥ paśuḥ |

3.2३.२

दीप्तो ज्वालैर् अनेकाभैर् अग्निर् एको ऽथ वीर्यवान् ॥ (३।२)

dīpto jvālair anekābhair agnir eko 'tha vīryavān ||

4.1४.१

शंयोर् अप्रतिमा भार्या सत्या सत्या च धर्मजा । (४।१)

śaṃyor apratimā bhāryā satyā satyā ca dharmajā |

4.2४.२

अग्निस् तस्य सुतो दीप्तस् तिस्रः कन्याश् च सुव्रताः ॥ (४।२)

agnis tasya suto dīptas tisraḥ kanyāś ca suvratāḥ ||

5.1५.१

प्रथमेनाज्यभागेन पूज्यते यो ऽग्निर् अध्वरे । (५।१)

prathamenājyabhāgena pūjyate yo 'gnir adhvare |

5.2५.२

अग्निस् तस्य भरद्वाजः प्रथमः पुत्र उच्यते ॥ (५।२)

agnis tasya bharadvājaḥ prathamaḥ putra ucyate ||

6.1६.१

पौर्णमास्येषु सर्वेषु हविषाज्यं स्रुवोद्यतम् । (६।१)

paurṇamāsyeṣu sarveṣu haviṣājyaṃ sruvodyatam |

6.2६.२

भरतो नामतः सो ऽग्निर् द्वितीयः शंयुतः सुतः ॥ (६।२)

bharato nāmataḥ so 'gnir dvitīyaḥ śaṃyutaḥ sutaḥ ||

7.1७.१

तिस्रः कन्या भवन्त्यन्या यासां स भरतः पतिः । (७।१)

tisraḥ kanyā bhavantyanyā yāsāṃ sa bharataḥ patiḥ |

7.2७.२

भरतस् तु सुतस् तस्य भरत्येका च पुत्रिका ॥ (७।२)

bharatas tu sutas tasya bharatyekā ca putrikā ||

8.1८.१

भरतो भरतस्याग्नेः पावकस् तु प्रजापतेः । (८।१)

bharato bharatasyāgneḥ pāvakas tu prajāpateḥ |

8.2८.२

महान् अत्यर्थम् अहितस् तथा भरतसत्तम ॥ (८।२)

mahān atyartham ahitas tathā bharatasattama ||

9.1९.१

भरद्वाजस्य भार्या तु वीरा वीरश्च पिण्डदः । (९।१)

bharadvājasya bhāryā tu vīrā vīraśca piṇḍadaḥ |

9.2९.२

प्राहुर् आज्येन तस्येज्यां सोमस्येव द्विजाः शनैः ॥ (९।२)

prāhur ājyena tasyejyāṃ somasyeva dvijāḥ śanaiḥ ||

10.1१०.१

हविषा यो द्वितीयेन सोमेन सह युज्यते । (१०।१)

haviṣā yo dvitīyena somena saha yujyate |

10.2१०.२

रथप्रभू रथध्वानः कुम्भरेताः स उच्यते ॥ (१०।२)

rathaprabhū rathadhvānaḥ kumbharetāḥ sa ucyate ||

11.1११.१

सरय्वां जनयत् सिद्धिं भानुं भाभिः समावृणोत् । (११।१)

sarayvāṃ janayat siddhiṃ bhānuṃ bhābhiḥ samāvṛṇot |

11.2११.२

आग्नेयम् आनयन् नित्यम् आह्वानेष्वेष कथ्यते ॥ (११।२)

āgneyam ānayan nityam āhvāneṣveṣa kathyate ||

12.1१२.१

यस् तु न च्यवते नित्यं यशसा वर्चसा श्रिया । (१२।१)

yas tu na cyavate nityaṃ yaśasā varcasā śriyā |

12.2१२.२

अग्निर् निश्च्यवनो नाम पृथिवीं स्तौति केवलम् ॥ (१२।२)

agnir niścyavano nāma pṛthivīṃ stauti kevalam ||

13.1१३.१

विपाप्मा कलुषैर् मुक्तो विशुद्धश् चार्चिषा ज्वलन् । (१३।१)

vipāpmā kaluṣair mukto viśuddhaś cārciṣā jvalan |

13.2१३.२

विपापो ऽग्निः सुतस् तस्य सत्यः समयकर्मसु ॥ (१३।२)

vipāpo 'gniḥ sutas tasya satyaḥ samayakarmasu ||

14.1१४.१

आक्रोशतां हि भूतानां यः करोति हि निष्कृतिम् । (१४।१)

ākrośatāṃ hi bhūtānāṃ yaḥ karoti hi niṣkṛtim |

14.2१४.२

अग्निः स निष्कृतिर् नाम शोभयत्यभिसेवितः ॥ (१४।२)

agniḥ sa niṣkṛtir nāma śobhayatyabhisevitaḥ ||

15.1१५.१

अनुकूजन्ति येनेह वेदनार्ताः स्वयं जनाः । (१५।१)

anukūjanti yeneha vedanārtāḥ svayaṃ janāḥ |

15.2१५.२

तस्य पुत्रः स्वनो नाम पावकः स रुजस्करः ॥ (१५।२)

tasya putraḥ svano nāma pāvakaḥ sa rujaskaraḥ ||

16.1१६.१

यस् तु विश्वस्य जगतो बुद्धिम् आक्रम्य तिष्ठति । (१६।१)

yas tu viśvasya jagato buddhim ākramya tiṣṭhati |

16.2१६.२

तं प्राहुर् अध्यात्मविदो विश्वजिन् नाम पावकम् ॥ (१६।२)

taṃ prāhur adhyātmavido viśvajin nāma pāvakam ||

17.1१७.१

अन्तराग्निः श्रितो यो हि भुक्तं पचति देहिनाम् । (१७।१)

antarāgniḥ śrito yo hi bhuktaṃ pacati dehinām |

17.2१७.२

स यज्ञे विश्वभुङ् नाम सर्वलोकेषु भारत ॥ (१७।२)

sa yajñe viśvabhuṅ nāma sarvalokeṣu bhārata ||

18.1१८.१

ब्रह्मचारी यतात्मा च सततं विपुलव्रतः । (१८।१)

brahmacārī yatātmā ca satataṃ vipulavrataḥ |

18.2१८.२

ब्राह्मणाः पूजयन्त्येनं पाकयज्ञेषु पावकम् ॥ (१८।२)

brāhmaṇāḥ pūjayantyenaṃ pākayajñeṣu pāvakam ||

19.1१९.१

प्रथितो गोपतिर् नाम नदी यस्याभवत् प्रिया । (१९।१)

prathito gopatir nāma nadī yasyābhavat priyā |

19.2१९.२

तस्मिन् सर्वाणि कर्माणि क्रियन्ते कर्मकर्तृभिः ॥ (१९।२)

tasmin sarvāṇi karmāṇi kriyante karmakartṛbhiḥ ||

20.1२०.१

वडवामुखः पिबत्यम्भो यो ऽसौ परमदारुणः । (२०।१)

vaḍavāmukhaḥ pibatyambho yo 'sau paramadāruṇaḥ |

20.2२०.२

ऊर्ध्वभाग् ऊर्ध्वभाङ् नाम कविः प्राणाश्रितस् तु सः ॥ (२०।२)

ūrdhvabhāg ūrdhvabhāṅ nāma kaviḥ prāṇāśritas tu saḥ ||

21.1२१.१

उदग्द्वारं हविर् यस्य गृहे नित्यं प्रदीयते । (२१।१)

udagdvāraṃ havir yasya gṛhe nityaṃ pradīyate |

21.2२१.२

ततः स्विष्टं भवेद् आज्यं स्विष्टकृत् परमः स्मृतः ॥ (२१।२)

tataḥ sviṣṭaṃ bhaved ājyaṃ sviṣṭakṛt paramaḥ smṛtaḥ ||

22.1२२.१

यः प्रशान्तेषु भूतेषु मन्युर् भवति पावकः । (२२।१)

yaḥ praśānteṣu bhūteṣu manyur bhavati pāvakaḥ |

22.2२२.२

क्रोधस्य तु रसो जज्ञे मन्यती चाथ पुत्रिका । (२२।२)

krodhasya tu raso jajñe manyatī cātha putrikā |

22.3२२.३

स्वाहेति दारुणा क्रूरा सर्वभूतेषु तिष्ठति ॥ (२२।३)

svāheti dāruṇā krūrā sarvabhūteṣu tiṣṭhati ||

23.1२३.१

त्रिदिवे यस्य सदृशो नास्ति रूपेण कश्चन । (२३।१)

tridive yasya sadṛśo nāsti rūpeṇa kaścana |

23.2२३.२

अतुल्यत्वात् कृतो देवैर् नाम्ना कामस् तु पावकः ॥ (२३।२)

atulyatvāt kṛto devair nāmnā kāmas tu pāvakaḥ ||

24.1२४.१

संहर्षाद् धारयन् क्रोधं धन्वी स्रग्वी रथे स्थितः । (२४।१)

saṃharṣād dhārayan krodhaṃ dhanvī sragvī rathe sthitaḥ |

24.2२४.२

समरे नाशयेच्छत्रून् अमोघो नाम पावकः ॥ (२४।२)

samare nāśayecchatrūn amogho nāma pāvakaḥ ||

25.1२५.१

उक्थो नाम महाभाग त्रिभिर् उक्थैर् अभिष्टुतः । (२५।१)

uktho nāma mahābhāga tribhir ukthair abhiṣṭutaḥ |

25.2२५.२

महावाचं त्वजनयत् सकामाश्वं हि यं विदुः ॥ (२५।२)

mahāvācaṃ tvajanayat sakāmāśvaṃ hi yaṃ viduḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 209

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit