MBh, 2, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
मोक्षयित्वा मयं तत्र पार्थः शस्त्रभृतां वरः । (१।२)
mokṣayitvā mayaṃ tatra pārthaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ |
गाण्डीवं कार्मुकश्रेष्ठं तूणी चाक्षयसायकौ । (१।३)
gāṇḍīvaṃ kārmukaśreṣṭhaṃ tūṇī cākṣayasāyakau |
दिव्यान्यस्त्राणि राजेन्द्र दुर्लभानि नृपैर् भुवि । (१।४)
divyānyastrāṇi rājendra durlabhāni nṛpair bhuvi |
रथध्वजं पताकाश्च श्वेताश्वैः सह वीर्यवान् । (१।५)
rathadhvajaṃ patākāśca śvetāśvaiḥ saha vīryavān |
ततो ऽब्रवीन्मयः पार्थं वासुदेवस्य संनिधौ । (२।२)
tato 'bravīnmayaḥ pārthaṃ vāsudevasya saṃnidhau |
पाण्डवेन परित्रातस्तत्कृतं प्रत्यनुस्मरन् । (२।३)
pāṇḍavena paritrātastatkṛtaṃ pratyanusmaran |
प्राञ्जलिः श्लक्ष्णया वाचा पूजयित्वा पुनः पुनः ॥ (२।४)
prāñjaliḥ ślakṣṇayā vācā pūjayitvā punaḥ punaḥ ||
अस्माच्च कृष्णात् संक्रुद्धात् पावकाच्च दिधक्षतः । (३।१)
asmācca kṛṣṇāt saṃkruddhāt pāvakācca didhakṣataḥ |
त्वया त्रातो ऽस्मि कौन्तेय ब्रूहि किं करवाणि ते । (३।२)
tvayā trāto 'smi kaunteya brūhi kiṃ karavāṇi te |
तस्मात् ते विस्मयं किंचित् कुर्याम् अन्यैः सुदुष्करम् । (३।४)
tasmāt te vismayaṃ kiṃcit kuryām anyaiḥ suduṣkaram |
एवम् उक्तो महावीर्यः पार्थो मायाविदं मयम् । (३।५)
evam ukto mahāvīryaḥ pārtho māyāvidaṃ mayam |
ध्यात्वा मुहूर्तं कौन्तेयः प्रहसन् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (३।६)
dhyātvā muhūrtaṃ kaunteyaḥ prahasan vākyam abravīt ||
कृतम् एव त्वया सर्वं स्वस्ति गच्छ महासुर । (४।२)
kṛtam eva tvayā sarvaṃ svasti gaccha mahāsura |
प्रीतिमान् भव मे नित्यं प्रीतिमन्तो वयं च ते । (४।३)
prītimān bhava me nityaṃ prītimanto vayaṃ ca te |
प्राप्तोपकाराद् अर्थं हि नाहरामीति मे व्रतम् ॥ (४।४)
prāptopakārād arthaṃ hi nāharāmīti me vratam ||
युक्तम् एतत् त्वयि विभो यथात्थ पुरुषर्षभ । (५।२)
yuktam etat tvayi vibho yathāttha puruṣarṣabha |
प्रीतिपूर्वम् अहं किंचित् कर्तुम् इच्छामि भारत ॥ (५।३)
prītipūrvam ahaṃ kiṃcit kartum icchāmi bhārata ||
सो ऽहं वै त्वत्कृते किंचित् कर्तुम् इच्छामि पाण्डव । (६।२)
so 'haṃ vai tvatkṛte kiṃcit kartum icchāmi pāṇḍava |
दानवानां पुरा पार्थ प्रासादा हि मया कृताः । (६।३)
dānavānāṃ purā pārtha prāsādā hi mayā kṛtāḥ |
एते कृता मया सर्वे तस्माद् इच्छामि फल्गुन ॥ (६।१०)
ete kṛtā mayā sarve tasmād icchāmi phalguna ||
प्राणकृच्छ्राद् विमुक्तं त्वम् आत्मानं मन्यसे मया । (७।२)
prāṇakṛcchrād vimuktaṃ tvam ātmānaṃ manyase mayā |
एवं गते न शक्ष्यामि किंचित् कारयितुं त्वया ॥ (७।३)
evaṃ gate na śakṣyāmi kiṃcit kārayituṃ tvayā ||
कृष्णस्य क्रियतां किंचित् तथा प्रतिकृतं मयि । (८।२)
kṛṣṇasya kriyatāṃ kiṃcit tathā pratikṛtaṃ mayi |
मुहूर्तम् इव संदध्यौ किम् अयं चोद्यताम् इति । (९।३)
muhūrtam iva saṃdadhyau kim ayaṃ codyatām iti |
नैपुणं दिवि शिल्पस्य संचिन्त्य मयम् अब्रवीत् । (९।४)
naipuṇaṃ divi śilpasya saṃcintya mayam abravīt |
चोदयामास तं कृष्णः सभा वै क्रियताम् इति । (१०।१)
codayāmāsa taṃ kṛṣṇaḥ sabhā vai kriyatām iti |
यदि त्वं कर्तुकामो ऽसि प्रियं शिल्पवतां वर । (१०।२)
yadi tvaṃ kartukāmo 'si priyaṃ śilpavatāṃ vara |
अनवाप्यां मनुष्येण तादृशीं कुरु वै सभाम् । (१०।४)
anavāpyāṃ manuṣyeṇa tādṛśīṃ kuru vai sabhām |
असुरान्मानुषान् देवान् गन्धर्वान् राक्षसान् अपि ॥ (१०।५)
asurānmānuṣān devān gandharvān rākṣasān api ||
यां कृतां नानुकुर्युस्ते मानवाः प्रेक्ष्य विस्मिताः । (११।१)
yāṃ kṛtāṃ nānukuryuste mānavāḥ prekṣya vismitāḥ |
मनुष्यलोके कृत्स्ने ऽस्मिंस्तादृशीं कुरु वै सभाम् ॥ (११।२)
manuṣyaloke kṛtsne 'smiṃstādṛśīṃ kuru vai sabhām ||
यत्र दिव्यान् अभिप्रायान् पश्येम विहितांस्त्वया । (१२।१)
yatra divyān abhiprāyān paśyema vihitāṃstvayā |
आसुरान्मानुषांश्चैव तां सभां कुरु वै मय ॥ (१२।२)
āsurānmānuṣāṃścaiva tāṃ sabhāṃ kuru vai maya ||
प्रतिगृह्य तु तद् वाक्यं सम्प्रहृष्टो मयस्तदा । (१३।१)
pratigṛhya tu tad vākyaṃ samprahṛṣṭo mayastadā |
विमानप्रतिमां चक्रे पाण्डवस्य सभां मुदा ॥ (१३।२)
vimānapratimāṃ cakre pāṇḍavasya sabhāṃ mudā ||
ततः कृष्णश्च पार्थश्च धर्मराजे युधिष्ठिरे । (१४।१)
tataḥ kṛṣṇaśca pārthaśca dharmarāje yudhiṣṭhire |
सर्वम् एतद् यथावेद्य दर्शयामासतुर् मयम् ॥ (१४।२)
sarvam etad yathāvedya darśayāmāsatur mayam ||
तस्मै युधिष्ठिरः पूजां यथार्हम् अकरोत् तदा । (१५।१)
tasmai yudhiṣṭhiraḥ pūjāṃ yathārham akarot tadā |
स तु तां प्रतिजग्राह मयः सत्कृत्य सत्कृतः ॥ (१५।३)
sa tu tāṃ pratijagrāha mayaḥ satkṛtya satkṛtaḥ ||
सम्प्रहृष्टो मयो राजन् पाण्डवस्य च तत्त्वतः । (१६।२)
samprahṛṣṭo mayo rājan pāṇḍavasya ca tattvataḥ |
स कालं कंचिद् आश्वस्य विश्वकर्मा प्रचिन्त्य च । (१७।१)
sa kālaṃ kaṃcid āśvasya viśvakarmā pracintya ca |
सभां प्रचक्रमे कर्तुं पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ (१७।२)
sabhāṃ pracakrame kartuṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanām ||
अभिप्रायेण पार्थानां कृष्णस्य च महात्मनः । (१८।१)
abhiprāyeṇa pārthānāṃ kṛṣṇasya ca mahātmanaḥ |
तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान् पायसेन सहस्रशः । (१९।१)
tarpayitvā dvijaśreṣṭhān pāyasena sahasraśaḥ |
धनं बहुविधं दत्त्वा तेभ्य एव च वीर्यवान् । (१९।२)
dhanaṃ bahuvidhaṃ dattvā tebhya eva ca vīryavān |
इति सर्वविधिं कृत्वा प्रदक्षिणम् अवर्तत ॥ (१९।३)
iti sarvavidhiṃ kṛtvā pradakṣiṇam avartata ||
सर्वर्तुगुणसम्पन्नां दिव्यरूपां मनोरमाम् । (२०।१)
sarvartuguṇasampannāṃ divyarūpāṃ manoramām |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.