महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 1

227 of 1995 · 75 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शृणु राजन्न् अवहितश्चरितं पूर्वकस्य ते । (१।१)

śṛṇu rājann avahitaścaritaṃ pūrvakasya te |

1.2१.२

मोक्षयित्वा मयं तत्र पार्थः शस्त्रभृतां वरः । (१।२)

mokṣayitvā mayaṃ tatra pārthaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ |

1.3१.३

गाण्डीवं कार्मुकश्रेष्ठं तूणी चाक्षयसायकौ । (१।३)

gāṇḍīvaṃ kārmukaśreṣṭhaṃ tūṇī cākṣayasāyakau |

1.4१.४

दिव्यान्यस्त्राणि राजेन्द्र दुर्लभानि नृपैर् भुवि । (१।४)

divyānyastrāṇi rājendra durlabhāni nṛpair bhuvi |

1.5१.५

रथध्वजं पताकाश्च श्वेताश्वैः सह वीर्यवान् । (१।५)

rathadhvajaṃ patākāśca śvetāśvaiḥ saha vīryavān |

1.6१.६

एतानि पावकात् प्राप्य मुदा परमया युतः । (१।६)

etāni pāvakāt prāpya mudā paramayā yutaḥ |

1.7१.७

तस्थौ पार्थो महावीर्यस्तदा सह मयेन सः ॥ (१।७)

tasthau pārtho mahāvīryastadā saha mayena saḥ ||

2.1२.१

वैशंपायन उवाच । (२।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

2.2२.२

ततो ऽब्रवीन्मयः पार्थं वासुदेवस्य संनिधौ । (२।२)

tato 'bravīnmayaḥ pārthaṃ vāsudevasya saṃnidhau |

2.3२.३

पाण्डवेन परित्रातस्तत्कृतं प्रत्यनुस्मरन् । (२।३)

pāṇḍavena paritrātastatkṛtaṃ pratyanusmaran |

2.4२.४

प्राञ्जलिः श्लक्ष्णया वाचा पूजयित्वा पुनः पुनः ॥ (२।४)

prāñjaliḥ ślakṣṇayā vācā pūjayitvā punaḥ punaḥ ||

3.1३.१

अस्माच्च कृष्णात् संक्रुद्धात् पावकाच्च दिधक्षतः । (३।१)

asmācca kṛṣṇāt saṃkruddhāt pāvakācca didhakṣataḥ |

3.2३.२

त्वया त्रातो ऽस्मि कौन्तेय ब्रूहि किं करवाणि ते । (३।२)

tvayā trāto 'smi kaunteya brūhi kiṃ karavāṇi te |

3.3३.३

अहं हि विश्वकर्मा वै असुराणां परंतप । (३।३)

ahaṃ hi viśvakarmā vai asurāṇāṃ paraṃtapa |

3.4३.४

तस्मात् ते विस्मयं किंचित् कुर्याम् अन्यैः सुदुष्करम् । (३।४)

tasmāt te vismayaṃ kiṃcit kuryām anyaiḥ suduṣkaram |

3.5३.५

एवम् उक्तो महावीर्यः पार्थो मायाविदं मयम् । (३।५)

evam ukto mahāvīryaḥ pārtho māyāvidaṃ mayam |

3.6३.६

ध्यात्वा मुहूर्तं कौन्तेयः प्रहसन् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (३।६)

dhyātvā muhūrtaṃ kaunteyaḥ prahasan vākyam abravīt ||

4.1४.१

अर्जुन उवाच । (४।१)

arjuna uvāca

4.2४.२

कृतम् एव त्वया सर्वं स्वस्ति गच्छ महासुर । (४।२)

kṛtam eva tvayā sarvaṃ svasti gaccha mahāsura |

4.3४.३

प्रीतिमान् भव मे नित्यं प्रीतिमन्तो वयं च ते । (४।३)

prītimān bhava me nityaṃ prītimanto vayaṃ ca te |

4.4४.४

प्राप्तोपकाराद् अर्थं हि नाहरामीति मे व्रतम् ॥ (४।४)

prāptopakārād arthaṃ hi nāharāmīti me vratam ||

5.1५.१

मय उवाच । (५।१)

maya uvāca

5.2५.२

युक्तम् एतत् त्वयि विभो यथात्थ पुरुषर्षभ । (५।२)

yuktam etat tvayi vibho yathāttha puruṣarṣabha |

5.3५.३

प्रीतिपूर्वम् अहं किंचित् कर्तुम् इच्छामि भारत ॥ (५।३)

prītipūrvam ahaṃ kiṃcit kartum icchāmi bhārata ||

6.1६.१

अहं हि विश्वकर्मा वै दानवानां महाकविः । (६।१)

ahaṃ hi viśvakarmā vai dānavānāṃ mahākaviḥ |

6.2६.२

सो ऽहं वै त्वत्कृते किंचित् कर्तुम् इच्छामि पाण्डव । (६।२)

so 'haṃ vai tvatkṛte kiṃcit kartum icchāmi pāṇḍava |

6.3६.३

दानवानां पुरा पार्थ प्रासादा हि मया कृताः । (६।३)

dānavānāṃ purā pārtha prāsādā hi mayā kṛtāḥ |

6.4६.४

रम्याणि सुखदर्शानि भोगाढ्यानि सहस्रशः । (६।४)

ramyāṇi sukhadarśāni bhogāḍhyāni sahasraśaḥ |

6.5६.५

उद्यानानि च रम्याणि सरांसि विविधानि च । (६।५)

udyānāni ca ramyāṇi sarāṃsi vividhāni ca |

6.6६.६

विचित्राणि च शस्त्राणि रथाः कामगमास्तथा । (६।६)

vicitrāṇi ca śastrāṇi rathāḥ kāmagamāstathā |

6.7६.७

नगराणि विशालानि साट्टप्राकारतोरणैः । (६।७)

nagarāṇi viśālāni sāṭṭaprākāratoraṇaiḥ |

6.8६.८

वाहनानि च मुख्यानि विचित्राणि सहस्रशः । (६।८)

vāhanāni ca mukhyāni vicitrāṇi sahasraśaḥ |

6.9६.९

बिलानि रमणीयानि सुखयुक्तानि वै भृशम् । (६।९)

bilāni ramaṇīyāni sukhayuktāni vai bhṛśam |

6.10६.१०

एते कृता मया सर्वे तस्माद् इच्छामि फल्गुन ॥ (६।१०)

ete kṛtā mayā sarve tasmād icchāmi phalguna ||

7.1७.१

अर्जुन उवाच । (७।१)

arjuna uvāca

7.2७.२

प्राणकृच्छ्राद् विमुक्तं त्वम् आत्मानं मन्यसे मया । (७।२)

prāṇakṛcchrād vimuktaṃ tvam ātmānaṃ manyase mayā |

7.3७.३

एवं गते न शक्ष्यामि किंचित् कारयितुं त्वया ॥ (७।३)

evaṃ gate na śakṣyāmi kiṃcit kārayituṃ tvayā ||

8.1८.१

न चापि तव संकल्पं मोघम् इच्छामि दानव । (८।१)

na cāpi tava saṃkalpaṃ mogham icchāmi dānava |

8.2८.२

कृष्णस्य क्रियतां किंचित् तथा प्रतिकृतं मयि । (८।२)

kṛṣṇasya kriyatāṃ kiṃcit tathā pratikṛtaṃ mayi |

8.3८.३

मयः । (८।३)

mayaḥ |

8.4८.४

वासुदेव मया कर्तुं किम् इच्छसि शुभानन ॥ (८।४)

vāsudeva mayā kartuṃ kim icchasi śubhānana ||

9.1९.१

वैशंपायन उवाच । (९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

9.2९.२

चोदितो वासुदेवस्तु मयेन भरतर्षभ । (९।२)

codito vāsudevastu mayena bharatarṣabha |

9.3९.३

मुहूर्तम् इव संदध्यौ किम् अयं चोद्यताम् इति । (९।३)

muhūrtam iva saṃdadhyau kim ayaṃ codyatām iti |

9.4९.४

नैपुणं दिवि शिल्पस्य संचिन्त्य मयम् अब्रवीत् । (९।४)

naipuṇaṃ divi śilpasya saṃcintya mayam abravīt |

9.5९.५

ततो विचिन्त्य मनसा लोकनाथः प्रजापतिः ॥ (९।५)

tato vicintya manasā lokanāthaḥ prajāpatiḥ ||

10.1१०.१

चोदयामास तं कृष्णः सभा वै क्रियताम् इति । (१०।१)

codayāmāsa taṃ kṛṣṇaḥ sabhā vai kriyatām iti |

10.2१०.२

यदि त्वं कर्तुकामो ऽसि प्रियं शिल्पवतां वर । (१०।२)

yadi tvaṃ kartukāmo 'si priyaṃ śilpavatāṃ vara |

10.3१०.३

धर्मराजस्य दैतेय यादृशीम् इह मन्यसे । (१०।३)

dharmarājasya daiteya yādṛśīm iha manyase |

10.4१०.४

अनवाप्यां मनुष्येण तादृशीं कुरु वै सभाम् । (१०।४)

anavāpyāṃ manuṣyeṇa tādṛśīṃ kuru vai sabhām |

10.5१०.५

असुरान्मानुषान् देवान् गन्धर्वान् राक्षसान् अपि ॥ (१०।५)

asurānmānuṣān devān gandharvān rākṣasān api ||

11.1११.१

यां कृतां नानुकुर्युस्ते मानवाः प्रेक्ष्य विस्मिताः । (११।१)

yāṃ kṛtāṃ nānukuryuste mānavāḥ prekṣya vismitāḥ |

11.2११.२

मनुष्यलोके कृत्स्ने ऽस्मिंस्तादृशीं कुरु वै सभाम् ॥ (११।२)

manuṣyaloke kṛtsne 'smiṃstādṛśīṃ kuru vai sabhām ||

12.1१२.१

यत्र दिव्यान् अभिप्रायान् पश्येम विहितांस्त्वया । (१२।१)

yatra divyān abhiprāyān paśyema vihitāṃstvayā |

12.2१२.२

आसुरान्मानुषांश्चैव तां सभां कुरु वै मय ॥ (१२।२)

āsurānmānuṣāṃścaiva tāṃ sabhāṃ kuru vai maya ||

13.1१३.१

प्रतिगृह्य तु तद् वाक्यं सम्प्रहृष्टो मयस्तदा । (१३।१)

pratigṛhya tu tad vākyaṃ samprahṛṣṭo mayastadā |

13.2१३.२

विमानप्रतिमां चक्रे पाण्डवस्य सभां मुदा ॥ (१३।२)

vimānapratimāṃ cakre pāṇḍavasya sabhāṃ mudā ||

14.1१४.१

ततः कृष्णश्च पार्थश्च धर्मराजे युधिष्ठिरे । (१४।१)

tataḥ kṛṣṇaśca pārthaśca dharmarāje yudhiṣṭhire |

14.2१४.२

सर्वम् एतद् यथावेद्य दर्शयामासतुर् मयम् ॥ (१४।२)

sarvam etad yathāvedya darśayāmāsatur mayam ||

15.1१५.१

तस्मै युधिष्ठिरः पूजां यथार्हम् अकरोत् तदा । (१५।१)

tasmai yudhiṣṭhiraḥ pūjāṃ yathārham akarot tadā |

15.2१५.२

आसनं कल्पयामास पूजयामास च प्रभुः । (१५।२)

āsanaṃ kalpayāmāsa pūjayāmāsa ca prabhuḥ |

15.3१५.३

स तु तां प्रतिजग्राह मयः सत्कृत्य सत्कृतः ॥ (१५।३)

sa tu tāṃ pratijagrāha mayaḥ satkṛtya satkṛtaḥ ||

16.1१६.१

स पूर्वदेवचरितं तत्र तत्र विशां पते । (१६।१)

sa pūrvadevacaritaṃ tatra tatra viśāṃ pate |

16.2१६.२

सम्प्रहृष्टो मयो राजन् पाण्डवस्य च तत्त्वतः । (१६।२)

samprahṛṣṭo mayo rājan pāṇḍavasya ca tattvataḥ |

16.3१६.३

कथयामास दैतेयः पाण्डुपुत्रेषु भारत ॥ (१६।३)

kathayāmāsa daiteyaḥ pāṇḍuputreṣu bhārata ||

17.1१७.१

स कालं कंचिद् आश्वस्य विश्वकर्मा प्रचिन्त्य च । (१७।१)

sa kālaṃ kaṃcid āśvasya viśvakarmā pracintya ca |

17.2१७.२

सभां प्रचक्रमे कर्तुं पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ (१७।२)

sabhāṃ pracakrame kartuṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanām ||

18.1१८.१

अभिप्रायेण पार्थानां कृष्णस्य च महात्मनः । (१८।१)

abhiprāyeṇa pārthānāṃ kṛṣṇasya ca mahātmanaḥ |

18.2१८.२

पुण्ये ऽहनि महातेजाः कृतकौतुकमङ्गलः ॥ (१८।२)

puṇye 'hani mahātejāḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ ||

19.1१९.१

तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान् पायसेन सहस्रशः । (१९।१)

tarpayitvā dvijaśreṣṭhān pāyasena sahasraśaḥ |

19.2१९.२

धनं बहुविधं दत्त्वा तेभ्य एव च वीर्यवान् । (१९।२)

dhanaṃ bahuvidhaṃ dattvā tebhya eva ca vīryavān |

19.3१९.३

इति सर्वविधिं कृत्वा प्रदक्षिणम् अवर्तत ॥ (१९।३)

iti sarvavidhiṃ kṛtvā pradakṣiṇam avartata ||

20.1२०.१

सर्वर्तुगुणसम्पन्नां दिव्यरूपां मनोरमाम् । (२०।१)

sarvartuguṇasampannāṃ divyarūpāṃ manoramām |

20.2२०.२

जनौघस्य रथौघस्य यानयुग्यस्य चैव हि । (२०।२)

janaughasya rathaughasya yānayugyasya caiva hi |

20.3२०.३

दशकिष्कुसहस्रां तां मापयामास सर्वतः ॥ (२०।३)

daśakiṣkusahasrāṃ tāṃ māpayāmāsa sarvataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit