युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

य इमे पृथिवीपालाः शेरते पृथिवीतले । (१।२)

पृतनामध्य एते हि गतसत्त्वा महाबलाः ॥ (१।३)

एकैकशो भीमबला नागायुतबलास्तथा । (२।१)

एते हि निहताः संख्ये तुल्यतेजोबलैर् नरैः ॥ (२।२)

नैषां पश्यामि हन्तारं प्राणिनां संयुगे पुरा । (३।१)

विक्रमेणोपसंपन्नास्तेजोबलसमन्विताः ॥ (३।२)

अथ चेमे महाप्राज्ञ शेरते हि गतासवः । (४।१)

मृता इति च शब्दो ऽयं वर्तत्येषु गतासुषु ॥ (४।२)

इमे मृता नृपतयः प्रायशो भीमविक्रमाः । (५।१)

तत्र मे संशयो जातः कुतः संज्ञा मृता इति ॥ (५।२)

कस्य मृत्युः कुतो मृत्युः केन मृत्युर् इह प्रजाः । (६।१)

हरत्यमरसंकाश तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (६।२)

भीष्म उवाच । (७।१)

पुरा कृतयुगे तात राजासीद् अविकम्पकः । (७।२)

स शत्रुवशम् आपन्नः संग्रामे क्षीणवाहनः ॥ (७।३)

तत्र पुत्रो हरिर् नाम नारायणसमो बले । (८।१)

स शत्रुभिर् हतः संख्ये सबलः सपदानुगः ॥ (८।२)

स राजा शत्रुवशगः पुत्रशोकसमन्वितः । (९।१)

यदृच्छयाशान्तिपरो ददर्श भुवि नारदम् ॥ (९।२)

स तस्मै सर्वम् आचष्ट यथा वृत्तं जनेश्वरः । (१०।१)

शत्रुभिर् ग्रहणं संख्ये पुत्रस्य मरणं तथा ॥ (१०।२)

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा नारदो ऽथ तपोधनः । (११।१)

आख्यानम् इदम् आचष्ट पुत्रशोकापहं तदा ॥ (११।२)

राजञ् शृणु समाख्यानम् अद्येदं बहुविस्तरम् । (१२।१)

यथा वृत्तं श्रुतं चैव मयापि वसुधाधिप ॥ (१२।२)

प्रजाः सृष्ट्वा महातेजाः प्रजासर्गे पितामहः । (१३।१)

अतीव वृद्धा बहुला नामृष्यत पुनः प्रजाः ॥ (१३।२)

न ह्यन्तरम् अभूत् किंचित् क्वचिज्जन्तुभिर् अच्युत । (१४।१)

निरुच्छ्वासम् इवोन्नद्धं त्रैलोक्यम् अभवन्नृप ॥ (१४।२)

तस्य चिन्ता समुत्पन्ना संहारं प्रति भूपते । (१५।१)

चिन्तयन्नाध्यगच्छच्च संहारे हेतुकारणम् ॥ (१५।२)

तस्य रोषान्महाराज खेभ्यो ऽग्निर् उदतिष्ठत । (१६।१)

तेन सर्वा दिशो राजन् ददाह स पितामहः ॥ (१६।२)

ततो दिवं भुवं खं च जगच्च सचराचरम् । (१७।१)

ददाह पावको राजन् भगवत्कोपसंभवः ॥ (१७।२)

तत्रादह्यन्त भूतानि जङ्गमानि ध्रुवाणि च । (१८।१)

महता कोपवेगेन कुपिते प्रपितामहे ॥ (१८।२)

ततो हरिजटः स्थाणुर् वेदाध्वरपतिः शिवः । (१९।१)

जगाद शरणं देवो ब्रह्माणं परवीरहा ॥ (१९।२)

तस्मिन्न् अभिगते स्थाणौ प्रजानां हितकाम्यया । (२०।१)

अब्रवीद् वरदो देवो ज्वलन्न् इव तदा शिवम् ॥ (२०।२)

करवाण्यद्य कं कामं वरार्हो ऽसि मतो मम । (२१।१)

कर्ता ह्यस्मि प्रियं शम्भो तव यद्धृदि वर्तते ॥ (२१।२)