बृहदश्व उवाच । (१।१)

ततो विदर्भान् सम्प्राप्तं सायाह्ने सत्यविक्रमम् । (१।२)

ऋतुपर्णं जना राज्ञे भीमाय प्रत्यवेदयन् ॥ (१।३)

स भीमवचनाद् राजा कुण्डिनं प्राविशत् पुरम् । (२।१)

नादयन् रथघोषेण सर्वाः सोपदिशो दश ॥ (२।२)

ततस् तं रथनिर्घोषं नलाश्वास् तत्र शुश्रुवुः । (३।१)

श्रुत्वा च समहृष्यन्त पुरेव नलसंनिधौ ॥ (३।२)

दमयन्ती च शुश्राव रथघोषं नलस्य तम् । (४।१)

यथा मेघस्य नदतो गम्भीरं जलदागमे ॥ (४।२)

नलेन संगृहीतेषु पुरेव नलवाजिषु । (५।१)

सदृशं रथनिर्घोषं मेने भैमी तथा हयाः ॥ (५।२)

प्रासादस्थाश् च शिखिनः शालास्थाश् चैव वारणाः । (६।१)

हयाश् च शुश्रुवुस् तत्र रथघोषं महीपतेः ॥ (६।२)

ते श्रुत्वा रथनिर्घोषं वारणाः शिखिनस् तथा । (७।१)

प्रणेदुर् उन्मुखा राजन् मेघोदयम् इवेक्ष्य ह ॥ (७।२)

दमयन्त्युवाच । (८।१)

यथासौ रथनिर्घोषः पूरयन्न् इव मेदिनीम् । (८।२)

मम ह्लादयते चेतो नल एष महीपतिः ॥ (८।३)

अद्य चन्द्राभवक्त्रं तं न पश्यामि नलं यदि । (९।१)

असंख्येयगुणं वीरं विनशिष्याम्यसंशयम् ॥ (९।२)

यदि वै तस्य वीरस्य बाह्वोर् नाद्याहम् अन्तरम् । (१०।१)

प्रविशामि सुखस्पर्शं विनशिष्याम्यसंशयम् ॥ (१०।२)

यदि मां मेघनिर्घोषो नोपगच्छति नैषधः । (११।१)

अद्य चामीकरप्रख्यो विनशिष्याम्यसंशयम् ॥ (११।२)

यदि मां सिंहविक्रान्तो मत्तवारणवारणः । (१२।१)

नाभिगच्छति राजेन्द्रो विनशिष्याम्यसंशयम् ॥ (१२।२)

न स्मराम्यनृतं किंचिन् न स्मराम्यनुपाकृतम् । (१३।१)

न च पर्युषितं वाक्यं स्वैरेष्वपि महात्मनः ॥ (१३।२)

प्रभुः क्षमावान् वीरश्च मृदुर् दान्तो जितेन्द्रियः । (१४।१)

रहो ऽनीचानुवर्ती च क्लीबवन् मम नैषधः ॥ (१४।२)

गुणांस् तस्य स्मरन्त्या मे तत्पराया दिवानिशम् । (१५।१)

हृदयं दीर्यत इदं शोकात् प्रियविनाकृतम् ॥ (१५।२)

बृहदश्व उवाच । (१६।१)

एवं विलपमाना सा नष्टसंज्ञेव भारत । (१६।२)

आरुरोह महद् वेश्म पुण्यश्लोकदिदृक्षया ॥ (१६।३)

ततो मध्यमकक्षायां ददर्श रथम् आस्थितम् । (१७।१)

ऋतुपर्णं महीपालं सहवार्ष्णेयबाहुकम् ॥ (१७।२)

ततो ऽवतीर्य वार्ष्णेयो बाहुकश्च रथोत्तमात् । (१८।१)

हयांस् तान् अवमुच्याथ स्थापयामासतू रथम् ॥ (१८।२)

सो ऽवतीर्य रथोपस्थाद् ऋतुपर्णो नराधिपः । (१९।१)

उपतस्थे महाराज भीमं भीमपराक्रमम् ॥ (१९।२)

तं भीमः प्रतिजग्राह पूजया परया ततः । (२०।१)

अकस्मात् सहसा प्राप्तं स्त्रीमन्त्रं न स्म विन्दति ॥ (२०।२)

किं कार्यं स्वागतं ते ऽस्तु राज्ञा पृष्टश् च भारत । (२१।१)

नाभिजज्ञे स नृपतिर् दुहित्रर्थे समागतम् ॥ (२१।२)

ऋतुपर्णो ऽपि राजा स धीमान् सत्यपराक्रमः । (२२।१)

राजानं राजपुत्रं वा न स्म पश्यति कंचन । (२२।२)

नैव स्वयंवरकथां न च विप्रसमागमम् ॥ (२२।३)

ततो विगणयन् राजा मनसा कोसलाधिपः । (२३।१)

आगतो ऽस्मीत्युवाचैनं भवन्तम् अभिवादकः ॥ (२३।२)

राजापि च स्मयन् भीमो मनसाभिविचिन्तयत् । (२४।१)

अधिकं योजनशतं तस्यागमनकारणम् ॥ (२४।२)

ग्रामान् बहून् अतिक्रम्य नाध्यगच्छद् यथातथम् । (२५।१)

अल्पकार्यं विनिर्दिष्टं तस्यागमनकारणम् ॥ (२५।२)

नैतद् एवं स नृपतिस् तं सत्कृत्य व्यसर्जयत् । (२६।१)

विश्राम्यताम् इति वदन् क्लान्तो ऽसीति पुनः पुनः ॥ (२६।२)

स सत्कृतः प्रहृष्टात्मा प्रीतः प्रीतेन पार्थिवः । (२७।१)

राजप्रेष्यैर् अनुगतो दिष्टं वेश्म समाविशत् ॥ (२७।२)

ऋतुपर्णे गते राजन् वार्ष्णेयसहिते नृपे । (२८।१)

बाहुको रथम् आस्थाय रथशालाम् उपागमत् ॥ (२८।२)

स मोचयित्वा तान् अश्वान् परिचार्य च शास्त्रतः । (२९।१)

स्वयं चैतान् समाश्वास्य रथोपस्थ उपाविशत् ॥ (२९।२)

दमयन्ती तु शोकार्ता दृष्ट्वा भाङ्गस्वरिं नृपम् । (३०।१)

सूतपुत्रं च वार्ष्णेयं बाहुकं च तथाविधम् ॥ (३०।२)

चिन्तयामास वैदर्भी कस्यैष रथनिस्वनः । (३१।१)

नलस्येव महान् आसीन् न च पश्यामि नैषधम् ॥ (३१।२)

वार्ष्णेयेन भवेन् नूनं विद्या सैवोपशिक्षिता । (३२।१)

तेनास्य रथनिर्घोषो नलस्येव महान् अभूत् ॥ (३२।२)

आहोस्विद् ऋतुपर्णो ऽपि यथा राजा नलस् तथा । (३३।१)

ततो ऽयं रथनिर्घोषो नैषधस्येव लक्ष्यते ॥ (३३।२)

एवं वितर्कयित्वा तु दमयन्ती विशां पते । (३४।१)

दूतीं प्रस्थापयामास नैषधान्वेषणे नृप ॥ (३४।२)