वैशंपायन उवाच । (१।१)

राजोपरिचरो नाम धर्मनित्यो महीपतिः । (१।२)

बभूव मृगयां गन्तुं स कदाचिद् धृतव्रतः ॥ (१।३)

स चेदिविषयं रम्यं वसुः पौरवनन्दनः । (२।१)

इन्द्रोपदेशाज्जग्राह ग्रहणीयं महीपतिः ॥ (२।२)

तम् आश्रमे न्यस्तशस्त्रं निवसन्तं तपोरतिम् । (३।१)

देवः साक्षात् स्वयं वज्री समुपायान् महीपतिम् ॥ (३।२)

इन्द्रत्वम् अर्हो राजायं तपसेत्यनुचिन्त्य वै । (४।१)

त्वं नो गतिर् महाराजन्न् इति वज्र्यवदन् मुहुः । (४।२)

तं सान्त्वेन नृपं साक्षात् तपसः संन्यवर्तयत् ॥ (४।३)

इन्द्र उवाच । (५।१)

देवान् अहं पालयिता पालय त्वं हि मानुषान् । (५।२)

न संकीर्येत धर्मो ऽयं पृथिव्यां पृथिवीपते । (५।३)

तं पाहि धर्मो हि धृतः कृत्स्नं धारयते जगत् ॥ (५।४)

लोक्यं धर्मं पालय त्वं नित्ययुक्तः समाहितः । (६।१)

धर्मयुक्तस्ततो लोकान् पुण्यान् आप्स्यसि शाश्वतान् ॥ (६।२)

दिविष्ठस्य भुविष्ठस्त्वं सखा भूत्वा मम प्रियः । (७।१)

ऊधः पृथिव्या यो देशस्तम् आवस नराधिप ॥ (७।२)

पशव्यश्चैव पुण्यश्च सुस्थिरो धनधान्यवान् । (८।१)

स्वारक्ष्यश्चैव सौम्यश्च भोग्यैर् भूमिगुणैर् युतः ॥ (८।२)

अत्यन्यान् एष देशो हि धनरत्नादिभिर् युतः । (९।१)

वसुपूर्णा च वसुधा वस चेदिषु चेदिप ॥ (९।२)

धर्मशीला जनपदाः सुसंतोषाश्च साधवः । (१०।१)

न च मिथ्याप्रलापो ऽत्र स्वैरेष्वपि कुतो ऽन्यथा ॥ (१०।२)

न च पित्रा विभज्यन्ते नरा गुरुहिते रताः । (११।१)

युञ्जते धुरि नो गाश्च कृशाः संधुक्षयन्ति च ॥ (११।२)

सर्वे वर्णाः स्वधर्मस्थाः सदा चेदिषु मानद । (१२।१)

न ते ऽस्त्यविदितं किंचित् त्रिषु लोकेषु यद् भवेत् ॥ (१२।२)

देवोपभोग्यं दिव्यं च आकाशे स्फाटिकं महत् । (१३।१)

आकाशगं त्वां मद्दत्तं विमानम् उपपत्स्यते ॥ (१३।२)

त्वम् एकः सर्वमर्त्येषु विमानवरम् आस्थितः । (१४।१)

चरिष्यस्युपरिस्थो वै देवो विग्रहवान् इव ॥ (१४।२)

ददामि ते वैजयन्तीं मालाम् अम्लानपङ्कजाम् । (१५।१)

धारयिष्यति संग्रामे या त्वां शस्त्रैर् अविक्षतम् ॥ (१५।२)

लक्षणं चैतद् एवेह भविता ते नराधिप । (१६।१)

इन्द्रमालेति विख्यातं धन्यम् अप्रतिमं महत् । (१६।२)

एवं संसान्त्व्य नृपतिं तपसः संन्यवर्तयत् ॥ (१६।३)

वैशंपायन उवाच । (१७।१)

यष्टिं च वैणवीं तस्मै ददौ वृत्रनिषूदनः । (१७।२)

इष्टप्रदानम् उद्दिश्य शिष्टानां परिपालिनीम् । (१७।३)

प्रययौ देवतैः सार्धं कृत्वा कार्यं दिवौकसाम् । (१७।४)

ततस्तु राजा चेदीनाम् इन्द्राभरणभूषितः । (१७।५)

इन्द्रदत्तं विमानं तदास्थाय प्रययौ पुरीम् ॥ (१७।६)

तस्याः शक्रस्य पूजार्थं भूमौ भूमिपतिस्तदा । (१८।१)

प्रवेशं कारयामास गते संवत्सरे तदा । (१८।२)

सर्वोत्सववरं तदा । (१८।३)

मार्गशीर्षे महाराज । (१८।४)

मार्गशीर्षे महाराज पौर्णमास्यां महामहम् ॥ (१८।५)

ततः प्रभृति चाद्यापि यष्ट्याः क्षितिपसत्तमैः । (१९।१)

प्रवेशः क्रियते राजन् यथा तेन प्रवर्तितः ॥ (१९।२)

अपरेद्युस्तथा चास्याः क्रियते उच्छ्रयो नृपैः । (२०।१)

अलंकृतायाः पिटकैर् गन्धैर् माल्यैश्च भूषणैः । (२०।२)

माल्यदामपरिक्षिप्ता विधिवत् क्रियते ऽपि च । (२०।३)

द्वात्रिंशत्किष्कुसंमिताम् । (२०।४)

उद्धृत्य पीठके चापि द्वादशारत्निकोच्छ्रिते । (२०।५)

महाराजतवासोभिः परिक्षिप्य ध्वजोत्तमम् । (२०।६)

वासोभिर् अन्नपानैश्च पूजितैर् ब्राह्मणर्षभैः । (२०।७)

पुण्याहवाचनं कृत्वा ध्वज उच्छ्रीयते तदा । (२०।८)

शङ्खभेरीमृदङ्गैश्च । (२०।९)

चतुर्विंशत्यङ्गुलात्मा हस्तः किष्कुर् इति स्मृतः । (२०।१०)

द्वात्रिंशत्किष्कुर् आयता । (२०।११)

पीठे च द्वादशारत्नीर् उच्छ्रिते रत्नभूषिते । (२०।१२)

वासोभिः पञ्चवर्णैस्तु समाल्यैर् भूषितं ध्वजम् ॥ (२०।१३)

भगवान् पूज्यते चात्र हास्यरूपेण शंकरः । (२१।१)

माणिभद्रादयो यक्षाः पूज्यन्ते दैवतैः सह । (२१।२)

नानाविधानि दानानि दत्त्वार्थिभ्यः सुहृज्जनैः । (२१।३)

अलंकृत्वा माल्यदामैर् वस्त्रैर् नानाविधैस्तथा । (२१।४)

व्रतिभिः सजलैः सर्वैः क्रीडित्वा नृपशासनात् । (२१।५)

सभाजयित्वा राजानं कृत्वा नर्माश्रिताः कथाः । (२१।६)

रमन्ते नागराः सर्वे तथा जानपदैः सह । (२१।७)

सूताश्च मागधाश्चैव नटन्ते नटनर्तकैः । (२१।८)

प्रीत्या च नरशार्दूल सर्वे चक्रुर् महोत्सवम् । (२१।९)

सान्तःपुरः सहामात्यः सर्वाभरणभूषितः । (२१।१०)

महाराजतवासांसि वसित्वा चेदिराट् तथा । (२१।११)

जातिहिङ्गुलिकेनाक्तः सदारो मुमुदे तदा । (२१।१२)

एवं जानपदाः सर्वे चक्रुर् इन्द्रमहं तदा । (२१।१३)

यथा चेदिपतिः प्रीतश्चकारेन्द्रमखं वसुः । (२१।१४)

रेजे चेदिपतिस्तत्र दिवि देवपतिर् यथा । (२१।१५)

स्वयम् एव गृहीतेन वसोः प्रीत्या महात्मनः ॥ (२१।१६)

एतां पूजां महेन्द्रस्तु दृष्ट्वा देव कृतां शुभाम् । (२२।१)

हरिभिर् वाजिभिर् युक्तम् अन्तरिक्षगतं रथम् । (२२।२)

आस्थाय सह शच्या च वृतो ह्यप्सरसां गणैः । (२२।३)

वसुना राजमुख्येन प्रीतिमान् अब्रवीद् विभुः ॥ (२२।४)

ये पूजयिष्यन्ति नरा राजानश्च महं मम । (२३।१)

कारयिष्यन्ति च मुदा यथा चेदिपतिर् नृपः ॥ (२३।२)

तेषां श्रीर् विजयश्चैव सराष्ट्राणां भविष्यति । (२४।१)

तथा स्फीतो जनपदो मुदितश्च भविष्यति । (२४।२)

निरीतिकानि सस्यानि भवन्ति बहुधा नृप । (२४।३)

राक्षसाश्च पिशाचाश्च न लुम्पन्ते कथंचन ॥ (२४।४)

एवं महात्मना तेन महेन्द्रेण नराधिप । (२५।१)

वसुः प्रीत्या मघवता महाराजो ऽभिसत्कृतः । (२५।२)

एवं कृत्वा महेन्द्रस्तु जगाम स्वं निवेशनम् ॥ (२५।३)

उत्सवं कारयिष्यन्ति सदा शक्रस्य ये नराः । (२६।१)

भूमिदानादिभिर् दानैर् यथा पूता भवन्ति वै । (२६।२)

वरदानमहायज्ञैस् तथा शक्रोत्सवेन ते ॥ (२६।३)

सम्पूजितो मघवता वसुश्चेदिपतिस्तदा । (२७।१)

पालयामास धर्मेण चेदिस्थः पृथिवीम् इमाम् । (२७।२)

इन्द्रप्रीत्या भूमिपतिश्चकारेन्द्रमहं वसुः ॥ (२७।३)

पुत्राश्चास्य महावीर्याः पञ्चासन्न् अमितौजसः । (२८।१)

नानाराज्येषु च सुतान् स सम्राड् अभ्यषेचयत् ॥ (२८।२)

महारथो मगधराड् विश्रुतो यो बृहद्रथः । (२९।१)

प्रत्यग्रहः कुशाम्बश्च यम् आहुर् मणिवाहनम् । (२९।२)

मच्छिल्लश्च यदुश्चैव राजन्यश्चापराजितः ॥ (२९।३)

एते तस्य सुता राजन् राजर्षेर् भूरितेजसः । (३०।१)

न्यवेशयन् नामभिः स्वैस्ते देशांश्च पुराणि च । (३०।२)

वासवाः पञ्च राजानः पृथग्वंशाश्च शाश्वताः ॥ (३०।३)

वसन्तम् इन्द्रप्रासादे आकाशे स्फाटिके च तम् । (३१।१)

उपतस्थुर् महात्मानं गन्धर्वाप्सरसो नृपम् । (३१।२)

राजोपरिचरेत्येवं नाम तस्याथ विश्रुतम् ॥ (३१।३)

पुरोपवाहिनीं तस्य नदीं शुक्तिमतीं गिरिः । (३२।१)

अरौत्सीच्चेतनायुक्तः कामात् कोलाहलः किल ॥ (३२।२)

गिरिं कोलाहलं तं तु पदा वसुर् अताडयत् । (३३।१)

निश्चक्राम नदी तेन प्रहारविवरेण सा ॥ (३३।२)

तस्यां नद्याम् अजनयन् मिथुनं पर्वतः स्वयम् । (३४।१)

तस्माद् विमोक्षणात् प्रीता नदी राज्ञे न्यवेदयत् । (३४।२)

महिषी भविता कन्या पौष्यः सेनापतिर् भवेत् । (३४।३)

शुक्तिमत्या वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा तौ राजसत्तमः ॥ (३४।४)

यः पुमान् अभवत् तत्र तं स राजर्षिसत्तमः । (३५।१)

वसुर् वसुप्रदश्चक्रे सेनापतिम् अरिंदमम् । (३५।२)

चकार पत्नीं कन्यां तु दयितां गिरिकां नृपः ॥ (३५।३)

वसोः पत्नी तु गिरिका कामात् काले न्यवेदयत् । (३६।१)

ऋतुकालम् अनुप्राप्तं स्नाता पुंसवने शुचिः ॥ (३६।२)

तदहः पितरश्चैनम् ऊचुर् जहि मृगान् इति । (३७।१)

तं राजसत्तमं प्रीतास्तदा मतिमतां वरम् ॥ (३७।२)

स पितॄणां नियोगं तम् अव्यतिक्रम्य पार्थिवः । (३८।१)

चचार मृगयां कामी गिरिकाम् एव संस्मरन् । (३८।२)

अतीव रूपसम्पन्नां साक्षाच्छ्रियम् इवापराम् । (३८।३)

अशोकैश्चम्पकैश्चूतैस्तिलकैर् अतिमुक्तकैः । (३८।४)

पुंनागैः कर्णिकारैश्च बकुलैर् दिव्यपादपैः । (३८।५)

पनसैर् नारिकेलैश्च चन्दनैश्चार्जुनैस्तथा । (३८।६)

एतैर् अन्यैर् महावृक्षैः पुण्यैः स्वादुफलैर् युतम् । (३८।७)

कोकिलाकुलसंनादं मत्तभ्रमरनादितम् । (३८।८)

वसन्तकाले तत् पश्यन् वनं चैत्ररथोपमम् । (३८।९)

मन्मथाभिपरीतात्मा नापश्यद् गिरिकां तदा । (३८।१०)

अपश्यत् कामसंतप्तश्चरमाणो यदृच्छया । (३८।११)

पुष्पसंछन्नशाखाग्रं पल्लवैर् उपशोभितम् । (३८।१२)

अशोकस्तबकैश्छन्नं रमणीयं तदा नृपः । (३८।१३)

तरोर् अधस्ताच्छाखायां सुखासीनो नराधिपः । (३८।१४)

मधुगन्धैश्च संपृक्तं पुष्पगन्धं मनोरमम् । (३८।१५)

वायुना प्रेर्यमाणं तम् आघ्राय मुदम् अन्वगात् । (३८।१६)

भार्यां चिन्तयमानस्य मन्मथाग्निर् अवर्धत ॥ (३८।१७)

तस्य रेतः प्रचस्कन्द चरतो रुचिरे वने । (३९।१)

तद् रेतश्चापि तत्रैव प्रतिजग्राह भूमिपः । (३९।२)

स्कन्नमात्रं च तद् रेतो वृक्षपत्रेण भूमिपः ॥ (३९।३)

प्रतिजग्राह मिथ्या मे न स्कन्देद् रेत इत्युत । (४०।१)

इदं वृथा परिस्कन्नं रेतो वै न भवेद् इति । (४०।२)

अङ्गुलीयेन शुक्लस्य रक्षां प्रविदधे नृपः । (४०।३)

अशोकस्तबकैस्ताम्रैः पल्लवैश्चाप्यबन्धयत् । (४०।४)

इदं वृथैव स्कन्नं मे रेतः स सुमहान् वधः । (४०।५)

ऋतुश्च तस्याः पत्न्या मे न मोघः स्याद् इति प्रभुः ॥ (४०।६)

संचिन्त्यैवं तदा राजा विचार्य च पुनः पुनः । (४१।१)

अमोघत्वं च विज्ञाय रेतसो राजसत्तमः ॥ (४१।२)

शुक्रप्रस्थापने कालं महिष्याः प्रसमीक्ष्य सः । (४२।१)

अभिमन्त्र्याथ तच्छुक्रम् आरात् तिष्ठन्तम् आशुगम् । (४२।२)

सूक्ष्मधर्मार्थतत्त्वज्ञो ज्ञात्वा श्येनं ततो ऽब्रवीत् ॥ (४२।३)

मत्प्रियार्थम् इदं सौम्य शुक्रं मम गृहं नय । (४३।१)

गिरिकायाः प्रयच्छाशु तस्या ह्यार्तवम् अद्य वै ॥ (४३।२)

गृहीत्वा तत् तदा श्येनस्तूर्णम् उत्पत्य वेगवान् । (४४।१)

जवं परमम् आस्थाय प्रदुद्राव विहंगमः ॥ (४४।२)

तम् अपश्यद् अथायान्तं श्येनं श्येनस्तथापरः । (४५।१)

अभ्यद्रवच्च तं सद्यो दृष्ट्वैवामिषशङ्कया ॥ (४५।२)

तुण्डयुद्धम् अथाकाशे तावुभौ सम्प्रचक्रतुः । (४६।१)

युध्यतोर् अपतद् रेतस्तच्चापि यमुनाम्भसि ॥ (४६।२)

तत्राद्रिकेति विख्याता ब्रह्मशापाद् वराप्सराः । (४७।१)

मीनभावम् अनुप्राप्ता बभूव यमुनाचरी ॥ (४७।२)

श्येनपादपरिभ्रष्टं तद् वीर्यम् अथ वासवम् । (४८।१)

जग्राह तरसोपेत्य साद्रिका मत्स्यरूपिणी ॥ (४८।२)

कदाचिद् अथ मत्सीं तां बबन्धुर् मत्स्यजीविनः । (४९।१)

मासे च दशमे प्राप्ते तदा भरतसत्तम । (४९।२)

उज्जह्रुर् उदरात् तस्याः स्त्रीपुमांसं च मानुषम् ॥ (४९।३)

आश्चर्यभूतं मत्वा तद् राज्ञस्ते प्रत्यवेदयन् । (५०।१)

काये मत्स्या इमौ राजन् सम्भूतौ मानुषाविति ॥ (५०।२)

तयोः पुमांसं जग्राह राजोपरिचरस्तदा । (५१।१)

स मत्स्यो नाम राजासीद् धार्मिकः सत्यसंगरः ॥ (५१।२)

साप्सरा मुक्तशापा च क्षणेन समपद्यत । (५२।१)

पुरोक्ता या भगवता तिर्यग्योनिगता शुभे । (५२।२)

मानुषौ जनयित्वा त्वं शापमोक्षम् अवाप्स्यसि ॥ (५२।३)

ततः सा जनयित्वा तौ विशस्ता मत्स्यघातिना । (५३।१)

संत्यज्य मत्स्यरूपं सा दिव्यं रूपम् अवाप्य च । (५३।२)

सिद्धर्षिचारणपथं जगामाथ वराप्सराः ॥ (५३।३)

या कन्या दुहिता तस्या मत्स्या मत्स्यसगन्धिनी । (५४।१)

राज्ञा दत्ताथ दाशाय इयं तव भवत्विति । (५४।२)

रूपसत्त्वसमायुक्ता सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ (५४।३)

सा तु सत्यवती नाम मत्स्यघात्यभिसंश्रयात् । (५५।१)

आसीन् मत्स्यसगन्धैव कंचित् कालं शुचिस्मिता ॥ (५५।२)

शुश्रूषार्थं पितुर् नावं तां तु वाहयतीं जले । (५६।१)

तीर्थयात्रां परिक्रामन्न् अपश्यद् वै पराशरः ॥ (५६।२)

अतीव रूपसम्पन्नां सिद्धानाम् अपि काङ्क्षिताम् । (५७।१)

संगमं मम कल्याणि कुरुष्वेत्यभ्यभाषत । (५७।२)

दृष्ट्वैव च स तां धीमांश्चकमे चारुदर्शनाम् । (५७।३)

विद्वांस्तां वासवीं कन्यां कार्यवान् मुनिपुंगवः । (५७।४)

संभवं चिन्तयित्वा तां ज्ञात्वा प्रोवाच शक्तिजः । (५७।५)

मत्स्यगन्धा । (५७।६)

क्व कर्णधारो नौर् येन नीयते ब्रूहि भामिनि । (५७।७)

अनपत्यस्य दाशस्य सुता तत्प्रियकाम्यया । (५७।८)

सहस्रजनसम्पूर्णा नौर् मया वाह्यते द्विज । (५७।९)

पराशरः । (५७।१०)

शोभनं वासवि शुभे किं चिरायसि वाह्यताम् । (५७।११)

कलशं भविता भद्रे सहस्रार्धेन संमितम् । (५७।१२)

अहं शेषो भविष्यामि नीयताम् अचिरेण नौः । (५७।१३)

वैशंपायनः । (५७।१४)

मत्स्यगन्धा तथेत्युक्त्वा नावं वाहयती जले । (५७।१५)

मत्स्यगन्धा । (५७।१६)

वीक्षमाणं मुनिं दृष्ट्वा प्रोवाचेदं वचस्तदा । (५७।१७)

मत्स्यगन्धेति माम् आहुर् दाशराजसुतां जनाः । (५७।१८)

पराशरः । (५७।१९)

जन्म शोकाभितप्तायाः कथं ज्ञास्यसि कथ्यताम् । (५७।२०)

दिव्यज्ञानेन दृष्टं हि दृष्टमात्रेण ते वपुः । (५७।२१)

प्रणयग्रहणार्थाय वक्ष्ये वासवि तच्छृणु । (५७।२२)

बर्हिषद इति ख्याताः पितरः सोमपास्तु ते । (५७।२३)

तेषां त्वं मानसी कन्या अच्छोदा नाम विश्रुता । (५७।२४)

अच्छोदं नाम तद् दिव्यं सरो यस्मात् समुत्थितम् । (५७।२५)

त्वया न दृष्टपूर्वास्तु पितरस्ते कदाचन । (५७।२६)

सम्भूता मनसा तेषां पितॄन् स्वान् नाभिजानती । (५७।२७)

सा त्वन्यं पितरं वव्रे स्वान् अतिक्रम्य तान् पितॄन् । (५७।२८)

नाम्ना वसुर् इति ख्यातं मनुपुत्रं महीश्वरम् । (५७।२९)

अद्रिकाप्सरसा युक्तं विमाने दिवि विष्ठितम् । (५७।३०)

सा तेन व्यभिचारेण मनसा कामचारिणी । (५७।३१)

पितरं प्रार्थयित्वान्यं योगाद् भ्रष्टा पपात सा । (५७।३२)

अपश्यत् पतमाना सा विमानत्रयम् अन्तिकात् । (५७।३३)

त्रसरेणुप्रमाणांस्तांस्तत्रापश्यत् स्वकान् पितॄन् । (५७।३४)

सुसूक्ष्मान् अपरिव्यक्तान् अङ्गैर् अङ्गेष्विवाहितान् । (५७।३५)

त्रातेति तान् उवाचार्ता पतन्ती सा ह्यधोमुखी । (५७।३६)

तैर् उक्ता सा तु मा भैषीस्तेन सा संस्थिता दिवि । (५७।३७)

ततः प्रसादयामास स्वान् पितॄन् दीनया गिरा । (५७।३८)

ताम् ऊचुः पितरः कन्यां भ्रष्टैश्वर्यां व्यतिक्रमात् । (५७।३९)

भ्रष्टैश्वर्या स्वदोषेण पतसि त्वं शुचिस्मिते । (५७।४०)

यैर् आरभन्ते कर्माणि शरीरैर् इह देवताः । (५७।४१)

तैर् एव तत्कर्मफलं प्राप्नुवन्ति स्म देवताः । (५७।४२)

मनुष्यास्त्वन्यदेहेन शुभाशुभम् इति स्थितिः । (५७।४३)

सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे । (५७।४४)

तस्मात् त्वं पतसे पुत्रि प्रेत्य त्वं प्राप्स्यसे फलम् । (५७।४५)

पितृहीना तु कन्या त्वं वसोर् हि त्वं समागता । (५७।४६)

मत्स्ययोनौ समुत्पन्ना सुता राज्ञो भविष्यसि । (५७।४७)

अद्रिका मत्स्यरूपाभूद् गङ्गायमुनसंगमे । (५७।४८)

पराशरस्य दायादं त्वं पुत्रं जनयिष्यसि । (५७।४९)

यो वेदम् एकं ब्रह्मर्षिश्चतुर्धा विभजिष्यति । (५७।५०)

महाभिषक्सुतस्यैव शंतनोः कीर्तिवर्धनम् । (५७।५१)

ज्येष्ठं चित्राङ्गदं वीरं चित्रवीरं च विश्रुतम् । (५७।५२)

एतान् उत्पाद्य पुत्रांस्त्वं पुनर् एवागमिष्यसि । (५७।५३)

व्यतिक्रमात् पितॄणां च प्राप्स्यसे जन्म कुत्सितम् । (५७।५४)

अस्यैव राज्ञस्त्वं कन्या ह्यद्रिकायां भविष्यसि । (५७।५५)

अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा । (५७।५६)

एवम् उक्ता पुरा तैस्त्वं जाता सत्यवती शुभा । (५७।५७)

अद्रिकेत्यभिविख्याता ब्रह्मशापाद् वराप्सराः । (५७।५८)

मीनभावम् अनुप्राप्ता त्वां जनित्वा गता दिवम् । (५७।५९)

तस्यां जातासि सा कन्या राज्ञो वीर्येण चैव हि । (५७।६०)

तस्माद् वासवि भद्रं ते याचे वंशकरं सुतम् । (५७।६१)

वैशंपायनः । (५७।६२)

विस्मयाविष्टसर्वाङ्गी जातिस्मरणतां गता ॥ (५७।६३)

साब्रवीत् पश्य भगवन् पारावारे ऋषीन् स्थितान् । (५८।१)

आवयोर् दृश्यतोर् एभिः कथं नु स्यात् समागमः ॥ (५८।२)

एवं तयोक्तो भगवान् नीहारम् असृजत् प्रभुः । (५९।१)

येन देशः स सर्वस्तु तमोभूत इवाभवत् ॥ (५९।२)

दृष्ट्वा सृष्टं तु नीहारं ततस्तं परमर्षिणा । (६०।१)

विस्मिता चाब्रवीत् कन्या व्रीडिता च मनस्विनी ॥ (६०।२)

विद्धि मां भगवन् कन्यां सदा पितृवशानुगाम् । (६१।१)

त्वत्संयोगाच्च दुष्येत कन्याभावो ममानघ ॥ (६१।२)

कन्यात्वे दूषिते चापि कथं शक्ष्ये द्विजोत्तम । (६२।१)

गन्तुं गृहं गृहे चाहं धीमन् न स्थातुम् उत्सहे । (६२।२)

एतत् संचिन्त्य भगवन् विधत्स्व यद् अनन्तरम् ॥ (६२।३)

एवम् उक्तवतीं तां तु प्रीतिमान् ऋषिसत्तमः । (६३।१)

उवाच मत्प्रियं कृत्वा कन्यैव त्वं भविष्यसि ॥ (६३।२)

वृणीष्व च वरं भीरु यं त्वम् इच्छसि भामिनि । (६४।१)

वृथा हि न प्रसादो मे भूतपूर्वः शुचिस्मिते ॥ (६४।२)

एवम् उक्ता वरं वव्रे गात्रसौगन्ध्यम् उत्तमम् । (६५।१)

स चास्यै भगवान् प्रादान् मनसः काङ्क्षितं प्रभुः ॥ (६५।२)

ततो लब्धवरा प्रीता स्त्रीभावगुणभूषिता । (६६।१)

लज्जानतमुखी भूत्वा मुनेर् अभ्याशम् आगता । (६६।२)

जगाम सह संसर्गम् ऋषिणाद्भुतकर्मणा ॥ (६६।३)

तेन गन्धवतीत्येव नामास्याः प्रथितं भुवि । (६७।१)

तस्यास्तु योजनाद् गन्धम् आजिघ्रन्ति नरा भुवि ॥ (६७।२)

ततो योजनगन्धेति तस्या नाम परिश्रुतम् । (६८।१)

ततो रम्ये वनोद्देशे दिव्यास्तरणसंवृतम् । (६८।२)

वीरासनम् उपास्थाय योगी ध्यानपरो ऽभवत् । (६८।३)

श्वेतपट्टगृहे रम्ये पर्यङ्के सोत्तरच्छदे । (६८।४)

तूष्णींभूतां तदा कन्यां ज्वलन्तीं योगतेजसा । (६८।५)

दृष्ट्वा तां तु समाधाय विचार्य च पुनः पुनः । (६८।६)

स चिन्तयामास मुनिः किं कृतं सुकृतं भवेत् । (६८।७)

शिष्टानां तु समाचारः शिष्टाचार इति स्मृतः । (६८।८)

श्रुतिस्मृतिविदो विप्रा धर्मज्ञा ज्ञानिनः स्मृताः । (६८।९)

धर्मज्ञैर् विहितो धर्मः श्रौतः स्मार्तो द्विधा द्विजैः । (६८।१०)

दानाग्निहोत्रम् इज्या च श्रौतस्यैतद्धि लक्षणम् । (६८।११)

स्मार्तो वर्णाश्रमाचारो यमैश्च नियमैर् युतः । (६८।१२)

धर्मे तु धारणे धातुर् महत्त्वे चापि पठ्यते । (६८।१३)

तत्रेष्टफलभाग्धर्म आचार्यैर् उपदिश्यते । (६८।१४)

अनिष्टफलभाक् चेति तैर् अधर्मो भविष्यति । (६८।१५)

तस्माद् इष्टफलार्थाय धर्मम् एव समाचरेत् । (६८।१६)

ब्राह्मो दैवस्तथैवार्षः प्राजापत्यश्च धार्मिकः । (६८।१७)

विवाहा ब्राह्मणानां तु गान्धर्वो नैव धार्मिकः । (६८।१८)

त्रिवर्णेतरजातीनां गान्धर्वासुरराक्षसाः । (६८।१९)

पैशाचो नैव कर्तव्यः पिशाचश्चाष्टमो ऽधमः । (६८।२०)

सामर्षां व्यङ्गितां कन्यां मातुः स्वकुलजां तथा । (६८।२१)

वृद्धां प्रव्राजितां वन्ध्यां पतितां च रजस्वलाम् । (६८।२२)

अपस्मारकुले जातां पिङ्गलां कुष्ठिनीं व्रणीम् । (६८।२३)

न चास्नातां स्त्रियं गच्छेद् इति धर्मानुशासनम् । (६८।२४)

पिता पितामहो भ्राता माता मातुल एव च । (६८।२५)

उपाध्यायर्त्विजैश्चैव कन्यादाने प्रभूत्तमाः । (६८।२६)

एतैर् दत्तां निषेवेत नादत्ताम् आददीत च । (६८।२७)

इत्येव ऋषयः प्राहुर् विवाहे धर्मवित्तमाः । (६८।२८)

अस्या नास्ति पिता भ्राता माता मातुल एव च । (६८।२९)

गान्धर्वेण विवाहेन न स्पृशामि यदृच्छया । (६८।३०)

क्रियाहीनं तु गान्धर्वं न कर्तव्यम् अनापदि । (६८।३१)

यद्यस्यां जायते पुत्रो वेदव्यासो भवेद् ऋषिः । (६८।३२)

क्रियाहीनः कथं विप्रो भवेद् ऋषिर् उदारधीः । (६८।३३)

एवं चिन्तयतो भावं महर्षेर् भावितात्मनः । (६८।३४)

ज्ञात्वा चैवाभ्यवर्तन्त पितरो बर्हिषस्तदा । (६८।३५)

तस्मिन् क्षणे ब्रह्मपुत्रो वसिष्ठो ऽपि समेयिवान् । (६८।३६)

पितृगणाः । (६८।३७)

पूर्वं स्वागतम् इत्युक्त्वा वसिष्ठः प्रत्यभाषत । (६८।३८)

अस्माकं मानसीं कन्याम् अस्मच्छापेन वासवीम् । (६८।३९)

यदि चेच्छसि पुत्रार्थं कन्यां गृह्णीष्व माचिरम् । (६८।४०)

वैशंपायनः । (६८।४१)

पितॄणां वचनं श्रुत्वा वसिष्ठः प्रत्युवाच ह । (६८।४२)

महर्षीणां वचः सत्यं पुराणे ऽपि मया श्रुतम् । (६८।४३)

पराशरो ब्रह्मचारी प्रजार्थी मम वंशधृत् । (६८।४४)

एवं सम्भाषमाणे तु वसिष्ठे पितृभिः सह । (६८।४५)

ऋषयो ऽभ्यागमंस्तत्र नैमिषारण्यवासिनः । (६८।४६)

विवाहं द्रष्टुम् इच्छन्तः शक्तिपुत्रस्य धीमतः । (६८।४७)

अरुन्धती महाभागा अदृश्यन्त्या सहैव सा । (६८।४८)

विश्वकर्मकृतां दिव्यां पर्णशालां प्रविश्य सा । (६८।४९)

वैवाहिकांस्तु संभारान् संकल्प्य च यथाक्रमम् । (६८।५०)

अरुन्धती सत्यवतीं वधूं संगृह्य पाणिना । (६८।५१)

भद्रासने प्रतिष्ठाप्य इन्द्राणीं समकारयत् । (६८।५२)

आपूर्यमाणपक्षे तु वैशाख्यां सोमदैवते । (६८।५३)

शुभग्रहे त्रयोदश्यां मुहूर्ते मैत्र आगते । (६८।५४)

विवाहकाल इत्युक्त्वा वसिष्ठो मुनिभिः सह । (६८।५५)

यमुनाद्वीपम् आसाद्य शिष्यैश्च मुनिपत्निभिः । (६८।५६)

स्थण्डिलं चतुरस्रं च गोमयेनोपलिप्य च । (६८।५७)

अक्षतैः फलपुष्पैश्च स्वस्तिकैर् आर्द्रपल्लवैः । (६८।५८)

जलपूर्णघटैश्चैव सर्वतः परिशोभितम् । (६८।५९)

तस्य मध्ये प्रतिष्ठाप्य बृस्यां मुनिवरं तदा । (६८।६०)

सिद्धार्थयवकल्कैश्च स्नातं सर्वौषधैर् अपि । (६८।६१)

कृत्वार्जुनानि वस्त्राणि परिधाप्य महामुनिम् । (६८।६२)

वाचयित्वा तु पुण्याहम् अक्षतैस्तु समर्चितः । (६८।६३)

गन्धानुलिप्तः स्रग्वी च सप्रतोदो वधूगृहे । (६८।६४)

अपदातिस् ततो गत्वा वधूज्ञातिभिर् अर्चितः । (६८।६५)

स्नाताम् अहतसंवीतां गन्धलिप्तां स्रगुज्ज्वलाम् । (६८।६६)

वधूं मङ्गलसंयुक्ताम् इषुहस्तां समीक्ष्य च । (६८।६७)

उवाच वचनं काले कालज्ञः सर्वधर्मवित् । (६८।६८)

प्रतिग्रहो दातृवशः श्रुतम् एवं मया पुरा । (६८।६९)

वैशंपायनः । (६८।७०)

यथा वक्ष्यन्ति पितरस्तत् करिष्यामहे वयम् । (६८।७१)

तद् धर्मिष्ठं यशस्यं च वचनं सत्यवादिनः । (६८।७२)

श्रुत्वा तु पितरः सर्वे निःसङ्गा निष्परिग्रहाः । (६८।७३)

वसुं परमधर्मिष्ठम् आहूयेदं वचो ऽब्रुवन् । (६८।७४)

मत्स्ययोनौ समुत्पन्ना तव पुत्री विशेषतः । (६८।७५)

वसुः । (६८।७६)

पराशराय मुनये दातुम् अर्हसि धर्मतः । (६८।७७)

सत्यं मम सुता सा हि दाशराजेन धीमता । (६८।७८)

अहं प्रभुः प्रदाने तु प्रजापालः प्रजार्थिनाम् । (६८।७९)

पितरः । (६८।८०)

निराशिषो वयं सर्वे निःसङ्गा निष्परिग्रहाः । (६८।८१)

कन्यादानेन संबन्धो दक्षिणाबन्ध उच्यते । (६८।८२)

कर्मभूमिस्तु मानुष्यं भोगभूमिस्त्रिविष्टपम् । (६८।८३)

इह पुण्यकृतो यान्ति स्वर्गलोकं न संशयः । (६८।८४)

इह लोके दुष्कृतिनो नरकं यान्ति निर्घृणाः । (६८।८५)

दक्षिणाबन्ध इत्युक्ते उभे सुकृतदुष्कृते । (६८।८६)

दक्षिणाबन्धसंयुक्ता योगिनः प्रपतन्ति ते । (६८।८७)

तस्मान् नो मानसीं कन्यां योगाद् भ्रष्टां विशां पते । (६८।८८)

सुतात्वं तव सम्प्राप्तां सतीं भिक्षां ददस्व वै । (६८।८९)

वैशंपायनः । (६८।९०)

इत्युक्त्वा पितरः सर्वे क्षणाद् अन्तर्हितास्तदा । (६८।९१)

याज्ञवल्क्यं समाहूय विवाहाचार्यम् इत्युत । (६८।९२)

वसुं चापि समाहूय वसिष्ठो मुनिभिः सह । (६८।९३)

वसुः । (६८।९४)

विवाहं कारयामास श्रुतिदृष्टेन कर्मणा । (६८।९५)

पराशर महाप्राज्ञ तव दास्याम्यहं सुताम् । (६८।९६)

प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना । (६८।९७)

वैशंपायनः । (६८।९८)

वसोस्तु वचनं श्रुत्वा याज्ञवल्क्यमते स्थितः । (६८।९९)

कृतकौतुकमङ्गल्यः पाणिना पाणिम् अस्पृशत् । (६८।१००)

प्रभूताज्येन हविषा हुत्वा मन्त्रैर् हुताशनम् । (६८।१०१)

त्रिर् अग्निं तु परिक्रम्य समभ्यर्च्य हुताशनम् । (६८।१०२)

महर्षीन् याज्ञवल्क्यादीन् दक्षिणाभिः प्रतर्प्य च । (६८।१०३)

लब्धानुज्ञो ऽभिवाद्याशु प्रदक्षिणम् अथाकरोत् । (६८।१०४)

पराशरे कृतोद्वाहे देवाः सर्षिगणास्तदा । (६८।१०५)

हृष्टा जग्मुः क्षणाद् एव वेदव्यासो भवत्विति । (६८।१०६)

पराशरो ऽपि भगवाञ् जगाम स्वं निवेशनम् ॥ (६८।१०७)

इति सत्यवती हृष्टा लब्ध्वा वरम् अनुत्तमम् । (६९।१)

पराशरेण संयुक्ता सद्यो गर्भं सुषाव सा । (६९।२)

जज्ञे च यमुनाद्वीपे पाराशर्यः स वीर्यवान् । (६९।३)

जातमात्रः स ववृधे सप्तवर्षो ऽभवत् तदा । (६९।४)

स्नात्वाभिवाद्य पितरं तस्थौ व्यासः समाहितः । (६९।५)

स्वस्तीति वचनं चोक्त्वा ददौ कलशम् उत्तमम् । (६९।६)

गृहीत्वा कलशं पार्श्वे तस्थौ व्यासः समाहितः । (६९।७)

ततो दाशभयात् पत्नी स्नात्वा कन्या बभूव सा । (६९।८)

अभिवाद्य मुनेः पादौ पुत्रं जग्राह पाणिना । (६९।९)

स्पृष्टमात्रे तु निर्भर्त्स्य मातरं वाक्यम् अब्रवीत् । (६९।१०)

मम पित्रा तु संस्पर्शान् मातस्त्वम् अभवः शुचिः । (६९।११)

वैशंपायनः । (६९।१२)

अद्य दाशसुता कन्या न स्पृशेर् माम् अनिन्दिते । (६९।१३)

व्यासस्य वचनं श्रुत्वा बाष्पपूर्णमुखी तदा । (६९।१४)

मनुष्यभावात् सा योषित् पतिता मुनिपादयोः । (६९।१५)

महाप्रसादो भगवान् पुत्रं प्रोवाच धर्मवित् । (६९।१६)

मा त्वम् एवंविधं कार्षीर् नैतद् धर्म्यं मतं हि नः । (६९।१७)

न दूष्यौ मातापितरौ तथा पूर्वोपकारिणौ । (६९।१८)

धारणाद् दुःखसहनात् तयोर् माता गरीयसी । (६९।१९)

बीजक्षेत्रसमायोगे सस्यं जायेत लौकिकम् । (६९।२०)

जायते च सुतस्तद्वत् पुरुषस्त्रीसमागमे । (६९।२१)

मृगीणां पक्षिणां चैव अप्सराणां तथैव च । (६९।२२)

शूद्रयोन्यां च जायन्ते मुनयो वेदपारगाः । (६९।२३)

ऋष्यशृङ्गो मृगीपुत्रः कण्वो बर्हिसुतस्तथा । (६९।२४)

अगस्त्यश्च वसिष्ठश्च उर्वश्यां जनितावुभौ । (६९।२५)

सोमश्रवास्तु सर्प्यां तु अश्विनावश्विसंभवौ । (६९।२६)

स्कन्दः स्कन्नेन शुक्लेन जातः शरवणे पुरा । (६९।२७)

एवम् एव च देवानाम् ऋषीणां चैव संभवः । (६९।२८)

लोकवादप्रवृत्तिर् हि न मीमांस्या बुधैः सदा । (६९।२९)

वेदव्यास इति प्रोक्तः पुराणे च स्वयंभुवा । (६९।३०)

धर्मनेता महर्षीणां मनुष्याणां त्वम् एव च । (६९।३१)

तस्मात् पुत्र न दूष्येत वासवी योगचारिणी । (६९।३२)

मत्प्रीत्यर्थं महाप्राज्ञ सस्नेहं वक्तुम् अर्हसि । (६९।३३)

प्रजाहितार्थं सम्भूतो विष्णोर् भागो महान् ऋषिः । (६९।३४)

वैशंपायनः । (६९।३५)

तस्मात् स्वमातरं स्नेहात् प्रब्रवीहि तपोधन । (६९।३६)

गुरोर् वचनम् आज्ञाय व्यासः प्रीतो ऽभवत् तदा । (६९।३७)

चिन्तयित्वा लोकवृत्तं मातुर् अङ्कम् अथाविशत् । (६९।३८)

पुत्रस्पर्शात् तु लोकेषु नान्यत् सुखम् अतीव हि । (६९।३९)

व्यासं कमलपत्राक्षं परिष्वज्याश्र्ववर्तयत् । (६९।४०)

स्तन्यासारैः क्लिद्यमाना पुत्रम् आघ्राय मूर्धनि । (६९।४१)

वासवी । (६९।४२)

पुत्रलाभात् परं लोके नास्तीह प्रसवार्थिनाम् । (६९।४३)

दुर्लभं चेति मन्ये ऽहं मया प्राप्तं महत् तपः । (६९।४४)

महता तपसा तात महायोगबलेन च । (६९।४५)

मया त्वं हि महाप्राज्ञ लब्धो ऽमृतम् इवामरैः । (६९।४६)

तस्मात् त्वं माम् ऋषेः पुत्र त्यक्तुं नार्हसि सांप्रतम् । (६९।४७)

वैशंपायनः । (६९।४८)

एवम् उक्तस्ततः स्नेहाद् व्यासो मातरम् अब्रवीत् । (६९।४९)

त्वया स्पृष्टः परिष्वक्तो मूर्ध्नि चाघ्रायितो मुहुः । (६९।५०)

एतावन् मात्रया प्रीता भविष्येथा नृपात्मजे ॥ (६९।५१)

स मातरम् उपस्थाय तपस्येव मनो दधे । (७०।१)

स्मृतो ऽहं दर्शयिष्यामि कृत्येष्विति च सो ऽब्रवीत् । (७०।२)

ततः कन्याम् अनुज्ञाय पुनः कन्या भवत्विति । (७०।३)

पराशरो ऽपि भगवान् पुत्रेण सहितो ययौ । (७०।४)

गत्वाश्रमपदं पुण्यम् अदृश्यन्त्याः पराशरः । (७०।५)

जातकर्मादिसंस्कारं कारयामास धर्मतः । (७०।६)

कृतोपनयनो व्यासो याज्ञवल्क्येन भारत । (७०।७)

वेदान् अधिजगे साङ्गान् ॐकारेण त्रिमात्रया । (७०।८)

गुरवे दक्षिणां दत्त्वा तपः कर्तुं प्रचक्रमे ॥ (७०।९)

एवं द्वैपायनो जज्ञे सत्यवत्यां पराशरात् । (७१।१)

द्वीपे न्यस्तः स यद् बालस्तस्माद् द्वैपायनो ऽभवत् ॥ (७१।२)

पादापसारिणं धर्मं विद्वान् स तु युगे युगे । (७२।१)

आयुः शक्तिं च मर्त्यानां युगानुगम् अवेक्ष्य च ॥ (७२।२)

ब्रह्मणो ब्राह्मणानां च तथानुग्रहकाम्यया । (७३।१)

ततः स महर्षिर् विद्वाञ् शिष्यान् आहूय धर्मतः । (७३।२)

विव्यास वेदान् यस्माच्च तस्माद् व्यास इति स्मृतः ॥ (७३।३)

वेदान् अध्यापयामास महाभारतपञ्चमान् । (७४।१)

सुमन्तुं जैमिनिं पैलं शुकं चैव स्वम् आत्मजम् ॥ (७४।२)

प्रभुर् वरिष्ठो वरदो वैशंपायनम् एव च । (७५।१)

संहितास्तैः पृथक्त्वेन भारतस्य प्रकाशिताः । (७५।२)

ततः सत्यवती हृष्टा जगाम स्वं निवेशनम् । (७५।३)

तस्यास्तु योजनाद् गन्धम् आजिघ्रन्ति नरा भुवि । (७५।४)

दाशराजः । (७५।५)

दाशराजस्तु तद् गन्धम् आजिघ्रन् प्रीतिम् आवहत् । (७५।६)

त्वाम् आहुर् मत्स्यगन्धेति कथं बाले सुगन्धता । (७५।७)

अपास्य मत्स्यगन्धत्वं केन दत्ता सुगन्धता । (७५।८)

सत्यवती । (७५।९)

शक्तेः पुत्रो महाप्राज्ञः पराशर इति श्रुतः । (७५।१०)

नावं वाहयमानाया मम दृष्ट्वा सुगर्हितम् । (७५।११)

अपास्य मत्स्यगन्धत्वं योजनाद् गन्धतां ददौ । (७५।१२)

ऋषेः प्रसादं दृष्ट्वा तु जनाः प्रीतिम् उपागमन् । (७५।१३)

एवं लब्धो मया गन्धो न रोषं कर्तुम् अर्हसि । (७५।१४)

वैशंपायनः । (७५।१५)

दाशराजस्तु तद् वाक्यं प्रशशंस ननन्द च । (७५।१६)

एतत् पवित्रं पुण्यं च व्याससंभवम् उत्तमम् । (७५।१७)

इतिहासम् इमं श्रुत्वा प्रजावन्तो भवन्ति च ॥ (७५।१८)

तथा भीष्मः शांतनवो गङ्गायाम् अमितद्युतिः । (७६।१)

वसुवीर्यात् समभवन् महावीर्यो महायशाः । (७६।२)

वेदार्थविच्च भगवान् ऋषिर् विप्रो महायशाः ॥ (७६।३)

शूले प्रोतः पुराणर्षिर् अचोरश्चोरशङ्कया । (७७।१)

अणीमाण्डव्य इति वै विख्यातः सुमहायशाः ॥ (७७।२)

स धर्मम् आहूय पुरा महर्षिर् इदम् उक्तवान् । (७८।१)

इषीकया मया बाल्याद् एका विद्धा शकुन्तिका ॥ (७८।२)

तत् किल्बिषं स्मरे धर्म नान्यत् पापम् अहं स्मरे । (७९।१)

तन् मे सहस्रसमितं कस्मान् नेहाजयत् तपः ॥ (७९।२)

गरीयान् ब्राह्मणवधः सर्वभूतवधाद् यतः । (८०।१)

तस्मात् त्वं किल्बिषाद् अस्माच्छूद्रयोनौ जनिष्यसि ॥ (८०।२)

तेन शापेन धर्मो ऽपि शूद्रयोनावजायत । (८१।१)

विद्वान् विदुररूपेण धार्मी तनुर् अकिल्बिषी ॥ (८१।२)

संजयो मुनिकल्पस्तु जज्ञे सूतो गवल्गणात् । (८२।१)

सूर्याच्च कुन्तिकन्यायां जज्ञे कर्णो महारथः । (८२।२)

सहजं कवचं बिभ्रत् कुण्डलोद्द्योतिताननः ॥ (८२।३)

अनुग्रहार्थं लोकानां विष्णुर् लोकनमस्कृतः । (८३।१)

वसुदेवात् तु देवक्यां प्रादुर्भूतो महायशाः ॥ (८३।२)

अनादिनिधनो देवः स कर्ता जगतः प्रभुः । (८४।१)

आदेर् आदिः समस्तानां स कर्ता न कृतः प्रभुः । (८४।२)

अव्यक्तम् अक्षरं ब्रह्म प्रधानं निर्गुणात्मकम् ॥ (८४।३)

आत्मानम् अव्ययं चैव प्रकृतिं प्रभवं परम् । (८५।१)

पुरुषं विश्वकर्माणं सत्त्वयोगं ध्रुवाक्षरम् ॥ (८५।२)

अनन्तम् अचलं देवं हंसं नारायणं प्रभुम् । (८६।१)

धातारम् अजरं नित्यं तम् आहुः परम् अव्ययम् । (८६।२)

कैवल्यं निर्गुणं विश्वम् अनादिम् अजम् अव्ययम् ॥ (८६।३)

पुरुषः स विभुः कर्ता सर्वभूतपितामहः । (८७।१)

धर्मसंवर्धनार्थाय प्रजज्ञे ऽन्धकवृष्णिषु ॥ (८७।२)

अस्त्रज्ञौ तु महावीर्यौ सर्वशस्त्रविशारदौ । (८८।१)

यद् आप्नोति यद् आदत्ते यच्चाति विषयाणि च । (८८।२)

यच्चास्य सततो भावस्तस्माद् आत्मेति कीर्त्यते । (८८।३)

सात्यकिः कृतवर्मा च नारायणम् अनुव्रतौ । (८८।४)

सत्यकाद्धृदिकाच्चैव जज्ञाते ऽस्त्रविशारदौ । (८८।५)

हृदिकः कृतवर्मा च युयुधानस्तु सात्यकिः ॥ (८८।६)

भरद्वाजस्य च स्कन्नं द्रोण्यां शुक्रम् अवर्धत । (८९।१)

महर्षेर् उग्रतपसस्तस्माद् द्रोणो व्यजायत ॥ (८९।२)

गौतमान् मिथुनं जज्ञे शरस्तम्बाच्छरद्वतः । (९०।१)

अश्वत्थाम्नश्च जननी कृपश्चैव महाबलः । (९०।२)

अश्वत्थामा ततो जज्ञे द्रोणाद् अस्त्रभृतां वरः । (९०।३)

धृष्टद्युम्नविनाशाय सृष्टो धात्रा महात्मना ॥ (९०।४)

तथैव धृष्टद्युम्नो ऽपि साक्षाद् अग्निसमद्युतिः । (९१।१)

वैताने कर्मणि तते पावकात् समजायत । (९१।२)

वीरो द्रोणविनाशाय धनुषा सह वीर्यवान् ॥ (९१।३)

तथैव वेद्यां कृष्णापि जज्ञे तेजस्विनी शुभा । (९२।१)

विभ्राजमाना वपुषा बिभ्रती रूपम् उत्तमम् ॥ (९२।२)

प्रह्रादशिष्यो नग्नजित् सुबलश्चाभवत् ततः । (९३।१)

तस्य प्रजा धर्महन्त्री जज्ञे देवप्रकोपनात् ॥ (९३।२)

गान्धारराजपुत्रो ऽभूच्छकुनिः सौबलस्तथा । (९४।१)

दुर्योधनस्य माता च जज्ञाते ऽर्थविदावुभौ ॥ (९४।२)

कृष्णद्वैपायनाज्जज्ञे धृतराष्ट्रो जनेश्वरः । (९५।१)

क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य पाण्डुश्चैव महाबलः । (९५।२)

धर्मार्थकुशलो धीमान् मेधावी धूतकल्मषः । (९५।३)

विदुरः शूद्रयोनौ तु जज्ञे द्वैपायनाद् अपि ॥ (९५।४)

पाण्डोस्तु जज्ञिरे पञ्च पुत्रा देवसमाः पृथक् । (९६।१)

द्वयोः स्त्रियोर् गुणज्येष्ठस्तेषाम् आसीद् युधिष्ठिरः ॥ (९६।२)

धर्माद् युधिष्ठिरो जज्ञे मारुतात् तु वृकोदरः । (९७।१)

इन्द्राद् धनंजयः श्रीमान् सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ (९७।२)

जज्ञाते रूपसम्पन्नावश्विभ्यां तु यमावुभौ । (९८।१)

नकुलः सहदेवश्च गुरुशुश्रूषणे रतौ ॥ (९८।२)

तथा पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमतः । (९९।१)

दुर्योधनप्रभृतयो युयुत्सुः करणस्तथा । (९९।२)

ततो दुःशासनश्चैव दुःसहश्चापि भारत । (९९।३)

दुर्मर्षणो विकर्णश्च चित्रसेनो विविंशतिः । (९९।४)

जयः सत्यव्रतश्चैव पुरुमित्रश्च भारत । (९९।५)

वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च एकादश महारथाः ॥ (९९।६)

अभिमन्युः सुभद्रायाम् अर्जुनाद् अभ्यजायत । (१००।१)

स्वस्रीयो वासुदेवस्य पौत्रः पाण्डोर् महात्मनः ॥ (१००।२)

पाण्डवेभ्यो ऽपि पञ्चभ्यः कृष्णायां पञ्च जज्ञिरे । (१०१।१)

कुमारा रूपसम्पन्नाः सर्वशस्त्रविशारदाः ॥ (१०१।२)

प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात् सुतसोमो वृकोदरात् । (१०२।१)

अर्जुनाच्छ्रुतकीर्तिस्तु शतानीकस्तु नाकुलिः ॥ (१०२।२)

तथैव सहदेवाच्च श्रुतसेनः प्रतापवान् । (१०३।१)

हिडिम्बायां च भीमेन वने जज्ञे घटोत्कचः ॥ (१०३।२)

शिखण्डी द्रुपदाज्जज्ञे कन्या पुत्रत्वम् आगता । (१०४।१)

यां यक्षः पुरुषं चक्रे स्थूणः प्रियचिकीर्षया ॥ (१०४।२)

कुरूणां विग्रहे तस्मिन् समागच्छन् बहून्यथ । (१०५।१)

राज्ञां शतसहस्राणि योत्स्यमानानि संयुगे ॥ (१०५।२)

तेषाम् अपरिमेयानि नामधेयानि सर्वशः । (१०६।१)

न शक्यं परिसंख्यातुं वर्षाणाम् अयुतैर् अपि । (१०६।२)

एते तु कीर्तिता मुख्या यैर् आख्यानम् इदं ततम् ॥ (१०६।३)