MBh, 6, 52
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रभातायां तु शर्वर्यां भीष्मः शांतनवस्ततः । (१।२)
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavastataḥ |
पुत्राणां ते जयाकाङ्क्षी भीष्मः कुरुपितामहः ॥ (२।२)
putrāṇāṃ te jayākāṅkṣī bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ ||
अश्वत्थामा कृपश्चैव शीर्षम् आस्तां यशस्विनौ । (४।१)
aśvatthāmā kṛpaścaiva śīrṣam āstāṃ yaśasvinau |
त्रिगर्तैर् मत्स्यकैकेयैर् वाटधानैश्च संयुतौ ॥ (४।२)
trigartair matsyakaikeyair vāṭadhānaiśca saṃyutau ||
मद्रकाः सिन्धुसौवीरास्तथा पञ्चनदाश्च ये ॥ (५।२)
madrakāḥ sindhusauvīrāstathā pañcanadāśca ye ||
पृष्ठे दुर्योधनो राजा सोदरैः सानुगैर् वृतः ॥ (६।२)
pṛṣṭhe duryodhano rājā sodaraiḥ sānugair vṛtaḥ ||
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजश्च शकैः सह । (७।१)
vindānuvindāvāvantyau kāmbojaśca śakaiḥ saha |
दक्षिणं पक्षम् आसाद्य स्थिता व्यूहस्य दंशिताः ॥ (८।२)
dakṣiṇaṃ pakṣam āsādya sthitā vyūhasya daṃśitāḥ ||
काननाश्च विकुञ्जाश्च मुक्ताः पुण्ड्राविषस् तथा । (९।१)
kānanāśca vikuñjāśca muktāḥ puṇḍrāviṣas tathā |
व्यूढं दृष्ट्वा तु तत् सैन्यं सव्यसाची परंतपः । (१०।१)
vyūḍhaṃ dṛṣṭvā tu tat sainyaṃ savyasācī paraṃtapaḥ |
धृष्टद्युम्नेन सहितः प्रत्यव्यूहत संयुगे । (१०।२)
dhṛṣṭadyumnena sahitaḥ pratyavyūhata saṃyuge |
अर्धचन्द्रेण व्यूहेन व्यूहं तम् अतिदारुणम् ॥ (१०।३)
ardhacandreṇa vyūhena vyūhaṃ tam atidāruṇam ||
दक्षिणं शृङ्गम् आस्थाय भीमसेनो व्यरोचत । (११।१)
dakṣiṇaṃ śṛṅgam āsthāya bhīmaseno vyarocata |
नानाशस्त्रौघसम्पन्नैर् नानादेश्यैर् नृपैर् वृतः ॥ (११।२)
nānāśastraughasampannair nānādeśyair nṛpair vṛtaḥ ||
नीलाद् अनन्तरं चैव धृष्टकेतुर् महारथः । (१३।१)
nīlād anantaraṃ caiva dhṛṣṭaketur mahārathaḥ |
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः । (१४।१)
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca pāñcālāśca prabhadrakāḥ |
मध्ये सैन्यस्य महतः स्थिता युद्धाय भारत ॥ (१४।२)
madhye sainyasya mahataḥ sthitā yuddhāya bhārata ||
ततस्तु सात्यकी राजन् द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः ॥ (१५।२)
tatastu sātyakī rājan draupadyāḥ pañca cātmajāḥ ||
अभिमन्युस्ततस्तूर्णम् इरावांश्च ततः परम् । (१६।१)
abhimanyustatastūrṇam irāvāṃśca tataḥ param |
ततो ऽभूद् द्विपदां श्रेष्ठो वामं पार्श्वम् उपाश्रितः । (१७।१)
tato 'bhūd dvipadāṃ śreṣṭho vāmaṃ pārśvam upāśritaḥ |
सर्वस्य जगतो गोप्ता गोप्ता यस्य जनार्दनः ॥ (१७।२)
sarvasya jagato goptā goptā yasya janārdanaḥ ||
एवम् एतन्महाव्यूहं प्रत्यव्यूहन्त पाण्डवाः । (१८।१)
evam etanmahāvyūhaṃ pratyavyūhanta pāṇḍavāḥ |
वधार्थं तव पुत्राणां तत्पक्षं ये च संगताः ॥ (१८।२)
vadhārthaṃ tava putrāṇāṃ tatpakṣaṃ ye ca saṃgatāḥ ||
ततः प्रववृते युद्धं व्यतिषक्तरथद्विपम् । (१९।१)
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ vyatiṣaktarathadvipam |
हयौघाश्च रथौघाश्च तत्र तत्र विशां पते । (२०।१)
hayaughāśca rathaughāśca tatra tatra viśāṃ pate |
संपतन्तः स्म दृश्यन्ते निघ्नमानाः परस्परम् ॥ (२०।२)
saṃpatantaḥ sma dṛśyante nighnamānāḥ parasparam ||
धावतां च रथौघानां निघ्नतां च पृथक् पृथक् । (२१।१)
dhāvatāṃ ca rathaughānāṃ nighnatāṃ ca pṛthak pṛthak |
बभूव तुमुलः शब्दो विमिश्रो दुन्दुभिस्वनैः ॥ (२१।२)
babhūva tumulaḥ śabdo vimiśro dundubhisvanaiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.