मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

धुन्धुर् नाम महातेजास् तयोः पुत्रो महाद्युतिः । (१।२)

स तपो ऽतप्यत महन् महावीर्यपराक्रमः ॥ (१।३)

अतिष्ठद् एकपादेन कृशो धमनिसंततः । (२।१)

तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो वरं वव्रे स च प्रभो ॥ (२।२)

देवदानवयक्षाणां सर्पगन्धर्वरक्षसाम् । (३।१)

अवध्यो ऽहं भवेयं वै वर एष वृतो मया ॥ (३।२)

एवं भवतु गच्छेति तम् उवाच पितामहः । (४।१)

स एवम् उक्तस् तत्पादौ मूर्ध्ना स्पृश्य जगाम ह ॥ (४।२)

स तु धुन्धुर् वरं लब्ध्वा महावीर्यपराक्रमः । (५।१)

अनुस्मरन् पितृवधं ततो विष्णुम् उपाद्रवत् ॥ (५।२)

स तु देवान् सगन्धर्वाञ्जित्वा धुन्धुर् अमर्षणः । (६।१)

बबाध सर्वान् असकृद् देवान् विष्णुं च वै भृशम् ॥ (६।२)

समुद्रो वालुकापूर्ण उज्जानक इति स्मृतः । (७।१)

आगम्य च स दुष्टात्मा तं देशं भरतर्षभ । (७।२)

बाधते स्म परं शक्त्या तम् उत्तङ्काश्रमं प्रभो ॥ (७।३)

अन्तर्भूमिगतस् तत्र वालुकान्तर्हितस् तदा । (८।१)

मधुकैटभयोः पुत्रो धुन्धुर् भीमपराक्रमः ॥ (८।२)

शेते लोकविनाशाय तपोबलसमाश्रितः । (९।१)

उत्तङ्कस्याश्रमाभ्याशे निःश्वसन् पावकार्चिषः ॥ (९।२)

एतस्मिन्न् एव काले तु सभृत्यबलवाहनः । (१०।१)

कुवलाश्वो नरपतिर् अन्वितो बलशालिनाम् ॥ (१०।२)

सहस्रैर् एकविंशत्या पुत्राणाम् अरिमर्दनः । (११।१)

प्रायाद् उत्तङ्कसहितो धुन्धोस् तस्य निवेशनम् ॥ (११।२)

तम् आविशत् ततो विष्णुर् भगवांस्तेजसा प्रभुः । (१२।१)

उत्तङ्कस्य नियोगेन लोकानां हितकाम्यया ॥ (१२।२)

तस्मिन् प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महान् अभूत् । (१३।१)

एष श्रीमान् नृपसुतो धुन्धुमारो भविष्यति ॥ (१३।२)

दिव्यैश् च पुष्पैस् तं देवाः समन्तात् पर्यवाकिरन् । (१४।१)

देवदुन्दुभयश्चैव नेदुः स्वयम् उदीरिताः ॥ (१४।२)

शीतश् च वायुः प्रववौ प्रयाणे तस्य धीमतः । (१५।१)

विपांसुलां महीं कुर्वन् ववर्ष च सुरेश्वरः ॥ (१५।२)

अन्तरिक्षे विमानानि देवतानां युधिष्ठिर । (१६।१)

तत्रैव समदृश्यन्त धुन्धुर् यत्र महासुरः ॥ (१६।२)

कुवलाश्वस्य धुन्धोश्च युद्धकौतूहलान्विताः । (१७।१)

देवगन्धर्वसहिताः समवैक्षन् महर्षयः ॥ (१७।२)

नारायणेन कौरव्य तेजसाप्यायितस् तदा । (१८।१)

स गतो नृपतिः क्षिप्रं पुत्रैस् तैः सर्वतोदिशम् ॥ (१८।२)

अर्णवं खानयामास कुवलाश्वो महीपतिः । (१९।१)

कुवलाश्वस्य पुत्रैस् तु तस्मिन् वै वालुकार्णवे ॥ (१९।२)

सप्तभिर् दिवसैः खात्वा दृष्टो धुन्धुर् महाबलः । (२०।१)

आसीद् घोरं वपुस् तस्य वालुकान्तर्हितं महत् । (२०।२)

दीप्यमानं यथा सूर्यस् तेजसा भरतर्षभ ॥ (२०।३)

ततो धुन्धुर् महाराज दिशम् आश्रित्य पश्चिमाम् । (२१।१)

सुप्तो ऽभूद् राजशार्दूल कालानलसमद्युतिः ॥ (२१।२)

कुवलाश्वस्य पुत्रैस् तु सर्वतः परिवारितः । (२२।१)

अभिद्रुतः शरैस् तीक्ष्णैर् गदाभिर् मुसलैर् अपि । (२२।२)

पट्टिशैः परिघैः प्रासैः खड्गैश् च विमलैः शितैः ॥ (२२।३)

स वध्यमानः संक्रुद्धः समुत्तस्थौ महाबलः । (२३।१)

क्रुद्धश्चाभक्षयत् तेषां शस्त्राणि विविधानि च ॥ (२३।२)

आस्याद् वमन् पावकं स संवर्तकसमं तदा । (२४।१)

तान् सर्वान् नृपतेः पुत्रान् अदहत् स्वेन तेजसा ॥ (२४।२)

मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकान् उद्वर्तयन्न् इव । (२५।१)

क्षणेन राजशार्दूल पुरेव कपिलः प्रभुः । (२५।२)

सगरस्यात्मजान् क्रुद्धस् तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (२५।३)

तेषु क्रोधाग्निदग्धेषु तदा भरतसत्तम । (२६।१)

तं प्रबुद्धं महात्मानं कुम्भकर्णम् इवापरम् । (२६।२)

आससाद महातेजाः कुवलाश्वो महीपतिः ॥ (२६।३)

तस्य वारि महाराज सुस्राव बहु देहतः । (२७।१)

तदापीयत तत् तेजो राजा वारिमयं नृप । (२७।२)

योगी योगेन वह्निं च शमयामास वारिणा ॥ (२७।३)

ब्रह्मास्त्रेण तदा राजा दैत्यं क्रूरपराक्रमम् । (२८।१)

ददाह भरतश्रेष्ठ सर्वलोकाभयाय वै ॥ (२८।२)

सो ऽस्त्रेण दग्ध्वा राजर्षिः कुवलाश्वो महासुरम् । (२९।१)

सुरशत्रुम् अमित्रघ्नस् त्रिलोकेश इवापरः । (२९।२)

धुन्धुमार इति ख्यातो नाम्ना समभवत् ततः ॥ (२९।३)

प्रीतैश्च त्रिदशैः सर्वैर् महर्षिसहितैस् तदा । (३०।१)

वरं वृणीष्वेत्युक्तः स प्राञ्जलिः प्रणतस् तदा । (३०।२)

अतीव मुदितो राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (३०।३)

दद्यां वित्तं द्विजाग्र्येभ्यः शत्रूणां चापि दुर्जयः । (३१।१)

सख्यं च विष्णुना मे स्याद् भूतेष्वद्रोह एव च । (३१।२)

धर्मे रतिश्च सततं स्वर्गे वासस् तथाक्षयः ॥ (३१।३)

तथास्त्विति ततो देवैः प्रीतैर् उक्तः स पार्थिवः । (३२।१)

ऋषिभिश्च सगन्धर्वैर् उत्तङ्केन च धीमता ॥ (३२।२)

सभाज्य चैनं विविधैर् आशीर्वादैस् ततो नृपम् । (३३।१)

देवा महर्षयश्चैव स्वानि स्थानानि भेजिरे ॥ (३३।२)

तस्य पुत्रास् त्रयः शिष्टा युधिष्ठिर तदाभवन् । (३४।१)

दृढाश्वः कपिलाश्वश्च चन्द्राश्वश्चैव भारत । (३४।२)

तेभ्यः परम्परा राजन्न् इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ॥ (३४।३)

एवं स निहतस् तेन कुवलाश्वेन सत्तम । (३५।१)

धुन्धुर् दैत्यो महावीर्यो मधुकैटभयोः सुतः ॥ (३५।२)

कुवलाश्वस् तु नृपतिर् धुन्धुमार इति स्मृतः । (३६।१)

नाम्ना च गुणसंयुक्तस् तदा प्रभृति सो ऽभवत् ॥ (३६।२)

एतत् ते सर्वम् आख्यातं यन् मां त्वं परिपृच्छसि । (३७।१)

धौन्धुमारम् उपाख्यानं प्रथितं यस्य कर्मणा ॥ (३७।२)

इदं तु पुण्यम् आख्यानं विष्णोः समनुकीर्तनम् । (३८।१)

शृणुयाद् यः स धर्मात्मा पुत्रवांश्च भवेन् नरः ॥ (३८।२)

आयुष्मान् धृतिमांश्चैव श्रुत्वा भवति पर्वसु । (३९।१)

न च व्याधिभयं किंचित् प्राप्नोति विगतज्वरः ॥ (३९।२)