महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 26

1861 of 1995 · 37 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ब्राह्मण उवाच । (१।१)

brāhmaṇa uvāca

1.2१.२

एकः शास्ता न द्वितीयो ऽस्ति शास्ता यथा नियुक्तो ऽस्मि तथा चरामि । (१।२)

ekaḥ śāstā na dvitīyo 'sti śāstā yathā niyukto 'smi tathā carāmi |

1.3१.३

हृद्येष तिष्ठन् पुरुषः शास्ति शास्ता तेनैव युक्तः प्रवणाद् इवोदकम् ॥ (१।३)

hṛdyeṣa tiṣṭhan puruṣaḥ śāsti śāstā tenaiva yuktaḥ pravaṇād ivodakam ||

2.1२.१

एको गुरुर् नास्ति ततो द्वितीयो यो हृच्छयस्तम् अहम् अनुब्रवीमि । (२।१)

eko gurur nāsti tato dvitīyo yo hṛcchayastam aham anubravīmi |

2.2२.२

तेनानुशिष्टा गुरुणा सदैव पराभूता दानवाः सर्व एव ॥ (२।२)

tenānuśiṣṭā guruṇā sadaiva parābhūtā dānavāḥ sarva eva ||

3.1३.१

एको बन्धुर् नास्ति ततो द्वितीयो यो हृच्छयस्तम् अहम् अनुब्रवीमि । (३।१)

eko bandhur nāsti tato dvitīyo yo hṛcchayastam aham anubravīmi |

3.2३.२

तेनानुशिष्टा बान्धवा बन्धुमन्तः सप्तर्षयः सप्त दिवि प्रभान्ति ॥ (३।२)

tenānuśiṣṭā bāndhavā bandhumantaḥ saptarṣayaḥ sapta divi prabhānti ||

4.1४.१

एकः श्रोता नास्ति ततो द्वितीयो यो हृच्छयस्तम् अहम् अनुब्रवीमि । (४।१)

ekaḥ śrotā nāsti tato dvitīyo yo hṛcchayastam aham anubravīmi |

4.2४.२

तस्मिन् गुरौ गुरुवासं निरुष्य शक्रो गतः सर्वलोकामरत्वम् ॥ (४।२)

tasmin gurau guruvāsaṃ niruṣya śakro gataḥ sarvalokāmaratvam ||

5.1५.१

एको द्वेष्टा नास्ति ततो द्वितीयो यो हृच्छयस्तम् अहम् अनुब्रवीमि । (५।१)

eko dveṣṭā nāsti tato dvitīyo yo hṛcchayastam aham anubravīmi |

5.2५.२

तेनानुशिष्टा गुरुणा सदैव लोकद्विष्टाः पन्नगाः सर्व एव ॥ (५।२)

tenānuśiṣṭā guruṇā sadaiva lokadviṣṭāḥ pannagāḥ sarva eva ||

6.1६.१

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (६।१)

atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam |

6.2६.२

प्रजापतौ पन्नगानां देवर्षीणां च संविदम् ॥ (६।२)

prajāpatau pannagānāṃ devarṣīṇāṃ ca saṃvidam ||

7.1७.१

देवर्षयश्च नागाश्च असुराश्च प्रजापतिम् । (७।१)

devarṣayaśca nāgāśca asurāśca prajāpatim |

7.2७.२

पर्यपृच्छन्न् उपासीनाः श्रेयो नः प्रोच्यताम् इति ॥ (७।२)

paryapṛcchann upāsīnāḥ śreyo naḥ procyatām iti ||

8.1८.१

तेषां प्रोवाच भगवाञ् श्रेयः समनुपृच्छताम् । (८।१)

teṣāṃ provāca bhagavāñ śreyaḥ samanupṛcchatām |

8.2८.२

ओम् इत्येकाक्षरं ब्रह्म ते श्रुत्वा प्राद्रवन् दिशः ॥ (८।२)

om ityekākṣaraṃ brahma te śrutvā prādravan diśaḥ ||

9.1९.१

तेषां प्राद्रवमाणानाम् उपदेशार्थम् आत्मनः । (९।१)

teṣāṃ prādravamāṇānām upadeśārtham ātmanaḥ |

9.2९.२

सर्पाणां दशने भावः प्रवृत्तः पूर्वम् एव तु ॥ (९।२)

sarpāṇāṃ daśane bhāvaḥ pravṛttaḥ pūrvam eva tu ||

10.1१०.१

असुराणां प्रवृत्तस्तु दम्भभावः स्वभावजः । (१०।१)

asurāṇāṃ pravṛttastu dambhabhāvaḥ svabhāvajaḥ |

10.2१०.२

दानं देवा व्यवसिता दमम् एव महर्षयः ॥ (१०।२)

dānaṃ devā vyavasitā damam eva maharṣayaḥ ||

11.1११.१

एकं शास्तारम् आसाद्य शब्देनैकेन संस्कृताः । (११।१)

ekaṃ śāstāram āsādya śabdenaikena saṃskṛtāḥ |

11.2११.२

नाना व्यवसिताः सर्वे सर्पदेवर्षिदानवाः ॥ (११।२)

nānā vyavasitāḥ sarve sarpadevarṣidānavāḥ ||

12.1१२.१

शृणोत्ययं प्रोच्यमानं गृह्णाति च यथातथम् । (१२।१)

śṛṇotyayaṃ procyamānaṃ gṛhṇāti ca yathātatham |

12.2१२.२

पृच्छतस्तावतो भूयो गुरुर् अन्यो ऽनुमन्यते ॥ (१२।२)

pṛcchatastāvato bhūyo gurur anyo 'numanyate ||

13.1१३.१

तस्य चानुमते कर्म ततः पश्चात् प्रवर्तते । (१३।१)

tasya cānumate karma tataḥ paścāt pravartate |

13.2१३.२

गुरुर् बोद्धा च शत्रुश्च द्वेष्टा च हृदि संश्रितः ॥ (१३।२)

gurur boddhā ca śatruśca dveṣṭā ca hṛdi saṃśritaḥ ||

14.1१४.१

पापेन विचरंल् लोके पापचारी भवत्ययम् । (१४।१)

pāpena vicaraṃl loke pāpacārī bhavatyayam |

14.2१४.२

शुभेन विचरंल् लोके शुभचारी भवत्युत ॥ (१४।२)

śubhena vicaraṃl loke śubhacārī bhavatyuta ||

15.1१५.१

कामचारी तु कामेन य इन्द्रियसुखे रतः । (१५।१)

kāmacārī tu kāmena ya indriyasukhe rataḥ |

15.2१५.२

व्रतचारी सदैवैष य इन्द्रियजये रतः ॥ (१५।२)

vratacārī sadaivaiṣa ya indriyajaye rataḥ ||

16.1१६.१

अपेतव्रतकर्मा तु केवलं ब्रह्मणि श्रितः । (१६।१)

apetavratakarmā tu kevalaṃ brahmaṇi śritaḥ |

16.2१६.२

ब्रह्मभूतश्चरंल् लोके ब्रह्मचारी भवत्ययम् ॥ (१६।२)

brahmabhūtaścaraṃl loke brahmacārī bhavatyayam ||

17.1१७.१

ब्रह्मैव समिधस्तस्य ब्रह्माग्निर् ब्रह्म संस्तरः । (१७।१)

brahmaiva samidhastasya brahmāgnir brahma saṃstaraḥ |

17.2१७.२

आपो ब्रह्म गुरुर् ब्रह्म स ब्रह्मणि समाहितः ॥ (१७।२)

āpo brahma gurur brahma sa brahmaṇi samāhitaḥ ||

18.1१८.१

एतद् एतादृशं सूक्ष्मं ब्रह्मचर्यं विदुर् बुधाः । (१८।१)

etad etādṛśaṃ sūkṣmaṃ brahmacaryaṃ vidur budhāḥ |

18.2१८.२

विदित्वा चान्वपद्यन्त क्षेत्रज्ञेनानुदर्शिनः ॥ (१८।२)

viditvā cānvapadyanta kṣetrajñenānudarśinaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 26

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit