वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततो राज्ञः सुतो ज्येष्ठः प्राविशत् पृथिवींजयः । (१।२)

सो ऽभिवाद्य पितुः पादौ धर्मराजम् अपश्यत ॥ (१।३)

स तं रुधिरसंसिक्तम् अनेकाग्रम् अनागसम् । (२।१)

भूमावासीनम् एकान्ते सैरन्ध्र्या समुपस्थितम् ॥ (२।२)

ततः पप्रच्छ पितरं त्वरमाण इवोत्तरः । (३।१)

केनायं ताडितो राजन् केन पापम् इदं कृतम् ॥ (३।२)

विराट उवाच । (४।१)

मयायं ताडितो जिह्मो न चाप्येतावद् अर्हति । (४।२)

प्रशस्यमाने यः शूरे त्वयि षण्ढं प्रशंसति ॥ (४।३)

उत्तर उवाच । (५।१)

अकार्यं ते कृतं राजन् क्षिप्रम् एव प्रसाद्यताम् । (५।२)

मा त्वा ब्रह्मविषं घोरं समूलम् अपि निर्दहेत् ॥ (५।३)

वैशंपायन उवाच । (६।१)

स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटो राष्ट्रवर्धनः । (६।२)

क्षमयामास कौन्तेयं भस्मच्छन्नम् इवानलम् ॥ (६।३)

क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डवः प्रत्यभाषत । (७।१)

चिरं क्षान्तम् इदं राजन्न मन्युर् विद्यते मम ॥ (७।२)

यदि ह्येतत् पतेद् भूमौ रुधिरं मम नस्ततः । (८।१)

सराष्ट्रस्त्वं महाराज विनश्येथा न संशयः ॥ (८।२)

न दूषयामि ते राजन् यच्च हन्याद् अदूषकम् । (९।१)

बलवन्तं महाराज क्षिप्रं दारुणम् आप्नुयात् ॥ (९।२)

शोणिते तु व्यतिक्रान्ते प्रविवेश बृहन्नडा । (१०।१)

अभिवाद्य विराटं च कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥ (१०।२)

क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणाद् उत्तरम् आगतम् । (११।१)

प्रशशंस ततो मत्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः ॥ (११।२)

त्वया दायादवान् अस्मि कैकेयीनन्दिवर्धन । (१२।१)

त्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति ॥ (१२।२)

पदं पदसहस्रेण यश्चरन्नापराध्नुयात् । (१३।१)

तेन कर्णेन ते तात कथम् आसीत् समागमः ॥ (१३।२)

मनुष्यलोके सकले यस्य तुल्यो न विद्यते । (१४।१)

यः समुद्र इवाक्षोभ्यः कालाग्निर् इव दुःसहः । (१४।२)

तेन भीष्मेण ते तात कथम् आसीत् समागमः ॥ (१४।३)

आचार्यो वृष्णिवीराणां पाण्डवानां च यो द्विजः । (१५।१)

सर्वक्षत्रस्य चाचार्यः सर्वशस्त्रभृतां वरः । (१५।२)

तेन द्रोणेन ते तात कथम् आसीत् समागमः ॥ (१५।३)

आचार्यपुत्रो यः शूरः सर्वशस्त्रभृताम् अपि । (१६।१)

अश्वत्थामेति विख्यातः कथं तेन समागमः ॥ (१६।२)

रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतस्वा वणिजो यथा । (१७।१)

कृपेण तेन ते तात कथम् आसीत् समागमः ॥ (१७।२)

पर्वतं यो ऽभिविध्येत राजपुत्रो महेषुभिः । (१८।१)

दुर्योधनेन ते तात कथम् आसीत् समागमः ॥ (१८।२)

उत्तर उवाच । (१९।१)

न मया निर्जिता गावो न मया निर्जिताः परे । (१९।२)

कृतं तु कर्म तत् सर्वं देवपुत्रेण केनचित् ॥ (१९।३)

स हि भीतं द्रवन्तं मां देवपुत्रो न्यवारयत् । (२०।१)

स चातिष्ठद् रथोपस्थे वज्रहस्तनिभो युवा ॥ (२०।२)

तेन ता निर्जिता गावस्तेन ते कुरवो जिताः । (२१।१)

तस्य तत् कर्म वीरस्य न मया तात तत् कृतम् ॥ (२१।२)

स हि शारद्वतं द्रोणं द्रोणपुत्रं च वीर्यवान् । (२२।१)

सूतपुत्रं च भीष्मं च चकार विमुखाञ्शरैः ॥ (२२।२)

दुर्योधनं च समरे सनागम् इव यूथपम् । (२३।१)

प्रभग्नम् अब्रवीद् भीतं राजपुत्रं महाबलम् ॥ (२३।२)

न हास्तिनपुरे त्राणं तव पश्यामि किंचन । (२४।१)

व्यायामेन परीप्सस्व जीवितं कौरवात्मज ॥ (२४।२)

न मोक्ष्यसे पलायंस्त्वं राजन् युद्धे मनः कुरु । (२५।१)

पृथिवीं भोक्ष्यसे जित्वा हतो वा स्वर्गम् आप्स्यसि ॥ (२५।२)

स निवृत्तो नरव्याघ्रो मुञ्चन् वज्रनिभाञ् शरान् । (२६।१)

सचिवैः संवृतो राजा रथे नाग इव श्वसन् ॥ (२६।२)

तत्र मे रोमहर्षो ऽभूद् ऊरुस्तम्भश्च मारिष । (२७।१)

यद् अभ्रघनसंकाशम् अनीकं व्यधमच्छरैः ॥ (२७।२)

तत् प्रणुद्य रथानीकं सिंहसंहननो युवा । (२८।१)

कुरूंस्तान् प्रहसन् राजन् वासांस्यपहरद् बली ॥ (२८।२)

एकेन तेन वीरेण षड्रथाः परिवारिताः । (२९।१)

शार्दूलेनेव मत्तेन मृगास्तृणचरा वने ॥ (२९।२)

विराट उवाच । (३०।१)

क्व स वीरो महाबाहुर् देवपुत्रो महायशाः । (३०।२)

यो मे धनम् अवाजैषीत् कुरुभिर् ग्रस्तम् आहवे ॥ (३०।३)

इच्छामि तम् अहं द्रष्टुम् अर्चितुं च महाबलम् । (३१।१)

येन मे त्वं च गावश्च रक्षिता देवसूनुना ॥ (३१।२)

उत्तर उवाच । (३२।१)

अन्तर्धानं गतस्तात देवपुत्रः प्रतापवान् । (३२।२)

स तु श्वो वा परश्वो वा मन्ये प्रादुर्भविष्यति ॥ (३२।३)

वैशंपायन उवाच । (३३।१)

एवम् आख्यायमानं तु छन्नं सत्रेण पाण्डवम् । (३३।२)

वसन्तं तत्र नाज्ञासीद् विराटः पार्थम् अर्जुनम् ॥ (३३।३)

ततः पार्थो ऽभ्यनुज्ञातो विराटेन महात्मना । (३४।१)

प्रददौ तानि वासांसि विराटदुहितुः स्वयम् ॥ (३४।२)

उत्तरा तु महार्हाणि विविधानि तनूनि च । (३५।१)

प्रतिगृह्याभवत् प्रीता तानि वासांसि भामिनी ॥ (३५।२)

मन्त्रयित्वा तु कौन्तेय उत्तरेण रहस्तदा । (३६।१)

इतिकर्तव्यतां सर्वां राजन्यथ युधिष्ठिरे ॥ (३६।२)

ततस्तथा तद् व्यदधाद् यथावत् पुरुषर्षभ । (३७।१)

सह पुत्रेण मत्स्यस्य प्रहृष्टो भरतर्षभः ॥ (३७।२)