MBh, 4, 28
Select a line for its word-by-word analysis.
युक्तं प्राप्तं च वृद्धेन पाण्डवान् प्रति भाषितम् ॥ (१।३)
yuktaṃ prāptaṃ ca vṛddhena pāṇḍavān prati bhāṣitam ||
धर्मार्थसहितं श्लक्ष्णं तत्त्वतश्च सहेतुमत् । (२।१)
dharmārthasahitaṃ ślakṣṇaṃ tattvataśca sahetumat |
तेषां चैव गतिस्तीर्थैर् वासश्चैषां प्रचिन्त्यताम् । (३।१)
teṣāṃ caiva gatistīrthair vāsaścaiṣāṃ pracintyatām |
नीतिर् विधीयतां चापि सांप्रतं या हिता भवेत् ॥ (३।२)
nītir vidhīyatāṃ cāpi sāṃprataṃ yā hitā bhavet ||
किं पुनः पाण्डवास्तात सर्वास्त्रकुशला रणे ॥ (४।२)
kiṃ punaḥ pāṇḍavāstāta sarvāstrakuśalā raṇe ||
तस्मात् सत्रं प्रविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु । (५।१)
tasmāt satraṃ praviṣṭeṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu |
स्वराष्ट्रपरराष्ट्रेषु ज्ञातव्यं बलम् आत्मनः । (६।१)
svarāṣṭrapararāṣṭreṣu jñātavyaṃ balam ātmanaḥ |
तस्माद् बलं च कोशं च नीतिश्चापि विधीयताम् । (८।१)
tasmād balaṃ ca kośaṃ ca nītiścāpi vidhīyatām |
यथा कालोदये प्राप्ते सम्यक् तैः संदधामहे ॥ (८।२)
yathā kālodaye prāpte samyak taiḥ saṃdadhāmahe ||
तात मन्यामि तत् सर्वं बुध्यस्व बलम् आत्मनः । (९।१)
tāta manyāmi tat sarvaṃ budhyasva balam ātmanaḥ |
उच्चावचं बलं ज्ञात्वा मध्यस्थं चापि भारत । (१०।१)
uccāvacaṃ balaṃ jñātvā madhyasthaṃ cāpi bhārata |
प्रहृष्टम् अप्रहृष्टं च संदधाम तथा परैः ॥ (१०।२)
prahṛṣṭam aprahṛṣṭaṃ ca saṃdadhāma tathā paraiḥ ||
न्यायेनानम्य च परान् बलाच्चानम्य दुर्बलान् ॥ (११।२)
nyāyenānamya ca parān balāccānamya durbalān ||
सान्त्वयित्वा च मित्राणि बलं चाभाष्यतां सुखम् । (१२।१)
sāntvayitvā ca mitrāṇi balaṃ cābhāṣyatāṃ sukham |
सकोशबलसंवृद्धः सम्यक् सिद्धिम् अवाप्स्यसि ॥ (१२।२)
sakośabalasaṃvṛddhaḥ samyak siddhim avāpsyasi ||
योत्स्यसे चापि बलिभिर् अरिभिः प्रत्युपस्थितैः । (१३।१)
yotsyase cāpi balibhir aribhiḥ pratyupasthitaiḥ |
अन्यैस्त्वं पाण्डवैर् वापि हीनस्वबलवाहनैः ॥ (१३।२)
anyaistvaṃ pāṇḍavair vāpi hīnasvabalavāhanaiḥ ||
एवं सर्वं विनिश्चित्य व्यवसायं स्वधर्मतः । (१४।१)
evaṃ sarvaṃ viniścitya vyavasāyaṃ svadharmataḥ |
यथाकालं मनुष्येन्द्र चिरं सुखम् अवाप्स्यसि ॥ (१४।२)
yathākālaṃ manuṣyendra ciraṃ sukham avāpsyasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.