वैशंपायन उवाच । (१।१)

तांस्तु दृष्ट्वा सुमनसः परिसंवत्सरोषितान् । (१।२)

विश्वस्तान् इव संलक्ष्य हर्षं चक्रे पुरोचनः । (१।३)

स तु संचिन्तयामास प्रहृष्टेनान्तरात्मना । (१।४)

प्राप्तकालम् इदं मन्ये पाण्डवानां विनाशने । (१।५)

तद् अस्यान्तर्गतं भावं विज्ञाय कुरुपुंगवः । (१।६)

चिन्तयामास मतिमान् धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ (१।७)

पुरोचने तथा हृष्टे कौन्तेयो ऽथ युधिष्ठिरः । (२।१)

भीमसेनार्जुनौ चैव यमौ चोवाच धर्मवित् ॥ (२।२)

अस्मान् अयं सुविश्वस्तान् वेत्ति पापः पुरोचनः । (३।१)

वञ्चितो ऽयं नृशंसात्मा कालं मन्ये पलायने ॥ (३।२)

आयुधागारम् आदीप्य दग्ध्वा चैव पुरोचनम् । (४।१)

षट् प्राणिनो निधायेह द्रवामो ऽनभिलक्षिताः ॥ (४।२)

अथ दानापदेशेन कुन्ती ब्राह्मणभोजनम् । (५।१)

चक्रे निशि महद् राजन्न् आजग्मुस्तत्र योषितः ॥ (५।२)

ता विहृत्य यथाकामं भुक्त्वा पीत्वा च भारत । (६।१)

जग्मुर् निशि गृहान् एव समनुज्ञाप्य माधवीम् । (६।२)

पुरोचनप्रणिहिता पृथां स्म किल सेवते । (६।३)

निषादी दुष्टहृदया नित्यम् अन्तरचारिणी ॥ (६।४)

निषादी पञ्चपुत्रा तु तस्मिन् भोज्ये यदृच्छया । (७।१)

पुराभ्यासकृतस्नेहा सखी कुन्त्याः समा सुतैः । (७।२)

आनीय मधुमूलानि फलानि विविधानि च । (७।३)

अन्नार्थिनी समभ्यागात् सपुत्रा कालचोदिता । (७।४)

पापा च पञ्चपुत्रा सा पृथायाः सखिमानिनी ॥ (७।५)

सा पीत्वा मदिरां मत्ता सपुत्रा मदविह्वला । (८।१)

सह सर्वैः सुतै राजंस्तस्मिन्न् एव निवेशने । (८।२)

सुष्वाप विगतज्ञाना मृतकल्पा नराधिप ॥ (८।३)

अथ प्रवाते तुमुले निशि सुप्ते जने विभो । (९।१)

तद् उपादीपयद् भीमः शेते यत्र पुरोचनः । (९।२)

ततो जतुगृहद्वारं दीपयामास पाण्डवः । (९।३)

समन्ततो ददौ पश्चाद् अग्निं तत्र निवेशने । (९।४)

ज्ञात्वा तु तद् गृहं सर्वम् आदीप्तं पाण्डुनन्दनाः । (९।५)

सुरङ्गां विविशुस्तूर्णं मात्रा सार्धम् अरिंदमाः । (९।६)

पूर्वम् एव बिलं शोध्य भीमसेनो महामतिः । (९।७)

पाण्डवैः सहितां कुन्तीं प्रावेशयत तद् बिलम् । (९।८)

दत्त्वाग्निं सहसा भीमो निर्जगाम बिलेन सः । (९।९)

गृहे तत्परितः सुधीः । (९।१०)

गृहस्थं द्रव्यसंजातं ॥ (९।११)

ततः प्रतापः सुमहाञ् शब्दश्चैव विभावसोः । (१०।१)

प्रादुरासीत् तदा तेन बुबुधे स जनव्रजः । (१०।२)

तद् अवेक्ष्य गृहं दीप्तम् आहुः पौराः कृशाननाः ॥ (१०।३)

पौरा ऊचुः । (११।१)

दुर्योधनप्रयुक्तेन पापेनाकृतबुद्धिना । (११।२)

गृहम् आत्मविनाशाय कारितं दाहितं च यत् । (११।३)

अहो धिक् पाण्डवाः सर्वे दह्यन्त इति चुक्रुशुः । (११।४)

चक्रुश्च परमं यत्नं नरास्तेषां प्रमोक्षणे । (११।५)

ततस्ते जातुषं वेश्म ददृशू रोमहर्षणम् । (११।६)

पाण्डवानां विनाशाय विहितं क्रूरकर्मणा । (११।७)

पुरोचनेन पापेन दुर्योधनहितेप्सया ॥ (११।८)

अहो धिग् धृतराष्ट्रस्य बुद्धिर् नातिसमञ्जसी । (१२।१)

यः शुचीन् पाण्डवान् बालान् दाहयामास मन्त्रिणा ॥ (१२।२)

दिष्ट्या त्विदानीं पापात्मा दग्धो ऽयम् अतिदुर्मतिः । (१३।१)

अनागसः सुविश्वस्तान् यो ददाह नरोत्तमान् ॥ (१३।२)

वैशंपायन उवाच । (१४।१)

एवं ते विलपन्ति स्म वारणावतका जनाः । (१४।२)

परिवार्य गृहं तच्च तस्थू रात्रौ समन्ततः ॥ (१४।३)

पाण्डवाश्चापि ते राजन् मात्रा सह सुदुःखिताः । (१५।१)

बिलेन तेन निर्गत्य जग्मुर् गूढम् अलक्षिताः ॥ (१५।२)

तेन निद्रोपरोधेन साध्वसेन च पाण्डवाः । (१६।१)

न शेकुः सहसा गन्तुं सह मात्रा परंतपाः ॥ (१६।२)

भीमसेनस्तु राजेन्द्र भीमवेगपराक्रमः । (१७।१)

जगाम भ्रातॄन् आदाय सर्वान् मातरम् एव च ॥ (१७।२)

स्कन्धम् आरोप्य जननीं यमावङ्केन वीर्यवान् । (१८।१)

पार्थौ गृहीत्वा पाणिभ्यां भ्रातरौ सुमहाबलौ । (१८।२)

बिलेन योजनं दूरं गत्वा सिद्धपदे शुभे । (१८।३)

निश्चेरुर् वटमूले ते निद्रामुद्रितलोचनाः । (१८।४)

बिलान् निर्गत्य सहसा भ्रातॄन् मातरम् एव च । (१८।५)

गङ्गातीरवनं प्राप्य वहन् प्रायात् स मारुतिः ॥ (१८।६)

तरसा पादपान् भञ्जन् महीं पद्भ्यां विदारयन् । (१९।१)

स जगामाशु तेजस्वी वातरंहा वृकोदरः । (१९।२)

अव्यक्तवनमार्गः सन् भञ्जन् गुल्मलतागुरून् । (१९।३)

वैशंपायन उवाच । (१९।४)

एतस्मिन्न् एव काले तु यथासंप्रत्ययं कविः । (१९।५)

विदुरः प्रेषयामास तद्वनं पुरुषं शुचिम् । (१९।६)

स गत्वा तु यथोद्देशं पाण्डवान् ददृशे वने । (१९।७)

जनन्या सह कौरव्य मापयानान् नदीजलम् । (१९।८)

विदितं तन् महाबुद्धेर् विदुरस्य महात्मनः । (१९।९)

ततस्तस्यापि चारेण चेष्टितं पापचेतसः । (१९।१०)

ततः संप्रेषितो विद्वान् विदुरेण नरस्तदा । (१९।११)

पार्थानां दर्शयामास मनोमारुतगामिनीम् । (१९।१२)

सर्ववातसहां नावं यन्त्रयुक्तां पताकिनीम् । (१९।१३)

शिवे भागीरथीतीरे नरैर् विस्रम्भिभिः कृताम् । (१९।१४)

ततः पुनर् अथोवाच ज्ञापकं पूर्वचोदितम् । (१९।१५)

युधिष्ठिर निबोधेदं संज्ञार्थं वचनं कवेः । (१९।१६)

कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे बिलौकसः । (१९।१७)

न हन्तीत्येवम् आत्मानं यो रक्षति स जीवति । (१९।१८)

तेन मां प्रेषितं विद्धि विश्वस्तं संज्ञयानया । (१९।१९)

भूयश्चैवाह मां क्षत्ता विदुरः सर्वतो ऽर्थवित् । (१९।२०)

कर्णं दुर्योधनं चैव भ्रातृभिः सहितं रणे । (१९।२१)

शकुनिं चैव कौन्तेय विजेतासि न संशयः । (१९।२२)

इयं वारिपथे युक्ता नौर् अप्सु सुखगामिनी । (१९।२३)

मोचयिष्यति वः सर्वान् अस्माद् देशान् न संशयः । (१९।२४)

अथ तान् व्यथितान् दृष्ट्वा सह मात्रा नरोत्तमान् । (१९।२५)

नावम् आरोप्य गङ्गायां प्रस्थितान् अब्रवीत् पुनः । (१९।२६)

विदुरो मूर्ध्न्युपाघ्राय परिष्वज्य च वो मुहुः । (१९।२७)

अरिष्टं गच्छताव्यग्राः पन्थानम् इति चाब्रवीत् । (१९।२८)

इत्युक्त्वा स तु तान् वीरान् पुमान् विदुरचोदितः । (१९।२९)

तारयामास राजेन्द्र गङ्गां नावा नरर्षभान् । (१९।३०)

तारयित्वा ततो गङ्गां पारं प्राप्तांश्च सर्वशः । (१९।३१)

जयाशिषः प्रयुज्याथ यथागतम् अगाद्धि सः । (१९।३२)

पाण्डवाश्च महात्मानः प्रतिसंदिश्य वै कवेः । (१९।३३)

गङ्गाम् उत्तीर्य वेगेन जग्मुर् गूढम् अलक्षिताः ॥ (१९।३४)