MBh, 7, 21
Select a line for its word-by-word analysis.
पाञ्चालेषु च सर्वेषु कश्चिद् अन्यो ऽभ्यवर्तत ॥ (१।३)
pāñcāleṣu ca sarveṣu kaścid anyo 'bhyavartata ||
आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा क्षत्रियाणां यशस्करीम् । (२।१)
āryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā kṣatriyāṇāṃ yaśaskarīm |
अहो नासीत् पुमान् कश्चिद् दृष्ट्वा द्रोणं व्यवस्थितम् ॥ (३।२)
aho nāsīt pumān kaścid dṛṣṭvā droṇaṃ vyavasthitam ||
जृम्भमाणम् इव व्याघ्रं प्रभिन्नम् इव कुञ्जरम् । (४।१)
jṛmbhamāṇam iva vyāghraṃ prabhinnam iva kuñjaram |
त्यजन्तम् आहवे प्राणान् संनद्धं चित्रयोधिनम् ॥ (४।२)
tyajantam āhave prāṇān saṃnaddhaṃ citrayodhinam ||
महेष्वासं नरव्याघ्रं द्विषताम् अघवर्धनम् । (५।१)
maheṣvāsaṃ naravyāghraṃ dviṣatām aghavardhanam |
भारद्वाजं तथानीके दृष्ट्वा शूरम् अवस्थितम् । (६।१)
bhāradvājaṃ tathānīke dṛṣṭvā śūram avasthitam |
के वीराः संन्यवर्तन्त तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (६।२)
ke vīrāḥ saṃnyavartanta tanmamācakṣva saṃjaya ||
तान् दृष्ट्वा चलितान् संख्ये प्रणुन्नान् द्रोणसायकैः । (७।२)
tān dṛṣṭvā calitān saṃkhye praṇunnān droṇasāyakaiḥ |
पाञ्चालान् पाण्डवान्मत्स्यान् सृञ्जयांश्चेदिकेकयान् ॥ (७।३)
pāñcālān pāṇḍavānmatsyān sṛñjayāṃścedikekayān ||
सिन्धोर् इव महौघेन ह्रियमाणान् यथा प्लवान् ॥ (८।२)
sindhor iva mahaughena hriyamāṇān yathā plavān ||
तान् पश्यन् सैन्यमध्यस्थो राजा स्वजनसंवृतः । (१०।१)
tān paśyan sainyamadhyastho rājā svajanasaṃvṛtaḥ |
दुर्योधनो ऽब्रवीत् कर्णं प्रहृष्टः प्रहसन्न् इव ॥ (१०।२)
duryodhano 'bravīt karṇaṃ prahṛṣṭaḥ prahasann iva ||
पश्य राधेय पाञ्चालान् प्रणुन्नान् द्रोणसायकैः । (११।१)
paśya rādheya pāñcālān praṇunnān droṇasāyakaiḥ |
सिंहेनेव मृगान् वन्यांस्त्रासितान् दृढधन्वना ॥ (११।२)
siṃheneva mṛgān vanyāṃstrāsitān dṛḍhadhanvanā ||
नैते जातु पुनर् युद्धम् ईहेयुर् इति मे मतिः । (१२।१)
naite jātu punar yuddham īheyur iti me matiḥ |
यथा तु भग्ना द्रोणेन वातेनेव महाद्रुमाः ॥ (१२।२)
yathā tu bhagnā droṇena vāteneva mahādrumāḥ ||
अर्द्यमानाः शरैर् एते रुक्मपुङ्खैर् महात्मना । (१३।१)
ardyamānāḥ śarair ete rukmapuṅkhair mahātmanā |
पथा नैकेन गच्छन्ति घूर्णमानास्ततस्ततः ॥ (१३।२)
pathā naikena gacchanti ghūrṇamānāstatastataḥ ||
संनिरुद्धाश्च कौरव्यैर् द्रोणेन च महात्मना । (१४।१)
saṃniruddhāśca kauravyair droṇena ca mahātmanā |
एते ऽन्ये मण्डलीभूताः पावकेनेव कुञ्जराः ॥ (१४।२)
ete 'nye maṇḍalībhūtāḥ pāvakeneva kuñjarāḥ ||
भ्रमरैर् इव चाविष्टा द्रोणस्य निशितैः शरैः । (१५।१)
bhramarair iva cāviṣṭā droṇasya niśitaiḥ śaraiḥ |
एष भीमो दृढक्रोधो हीनः पाण्डवसृञ्जयैः । (१६।१)
eṣa bhīmo dṛḍhakrodho hīnaḥ pāṇḍavasṛñjayaiḥ |
मदीयैर् आवृतो योधैः कर्ण तर्जयतीव माम् ॥ (१६।२)
madīyair āvṛto yodhaiḥ karṇa tarjayatīva mām ||
व्यक्तं द्रोणमयं लोकम् अद्य पश्यति दुर्मतिः । (१७।१)
vyaktaṃ droṇamayaṃ lokam adya paśyati durmatiḥ |
निराशो जीवितान्नूनम् अद्य राज्याच्च पाण्डवः ॥ (१७।२)
nirāśo jīvitānnūnam adya rājyācca pāṇḍavaḥ ||
नैष जातु महाबाहुर् जीवन्न् आहवम् उत्सृजेत् । (१८।२)
naiṣa jātu mahābāhur jīvann āhavam utsṛjet |
न चेमान् पुरुषव्याघ्र सिंहनादान् विशक्ष्यते ॥ (१८।३)
na cemān puruṣavyāghra siṃhanādān viśakṣyate ||
न चापि पाण्डवा युद्धे भज्येरन्न् इति मे मतिः । (१९।१)
na cāpi pāṇḍavā yuddhe bhajyerann iti me matiḥ |
शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ॥ (१९।२)
śūrāśca balavantaśca kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ ||
विषाग्निद्यूतसंक्लेशान् वनवासं च पाण्डवाः । (२०।१)
viṣāgnidyūtasaṃkleśān vanavāsaṃ ca pāṇḍavāḥ |
स्मरमाणा न हास्यन्ति संग्रामम् इति मे मतिः ॥ (२०।२)
smaramāṇā na hāsyanti saṃgrāmam iti me matiḥ ||
वरान् वरान् हि कौन्तेयो रथोदारान् हनिष्यति ॥ (२१।२)
varān varān hi kaunteyo rathodārān haniṣyati ||
असिना धनुषा शक्त्या हयैर् नागैर् नरै रथैः । (२२।१)
asinā dhanuṣā śaktyā hayair nāgair narai rathaiḥ |
आयसेन च दण्डेन व्रातान् व्रातान् हनिष्यति ॥ (२२।२)
āyasena ca daṇḍena vrātān vrātān haniṣyati ||
तम् एते चानुवर्तन्ते सात्यकिप्रमुखा रथाः । (२३।१)
tam ete cānuvartante sātyakipramukhā rathāḥ |
पाञ्चालाः केकया मत्स्याः पाण्डवाश्च विशेषतः ॥ (२३।२)
pāñcālāḥ kekayā matsyāḥ pāṇḍavāśca viśeṣataḥ ||
शूराश्च बलवन्तश्च विक्रान्ताश्च महारथाः । (२४।१)
śūrāśca balavantaśca vikrāntāśca mahārathāḥ |
ते द्रोणम् अभिवर्तन्ते सर्वतः कुरुपुंगवाः । (२५।१)
te droṇam abhivartante sarvataḥ kurupuṃgavāḥ |
असंशयं कृतास्त्राश्च पर्याप्ताश्चापि वारणे ॥ (२६।३)
asaṃśayaṃ kṛtāstrāśca paryāptāścāpi vāraṇe ||
अतिभारं त्वहं मन्ये भारद्वाजे समाहितम् । (२७।१)
atibhāraṃ tvahaṃ manye bhāradvāje samāhitam |
ते शीघ्रम् अनुगच्छामो यत्र द्रोणो व्यवस्थितः । (२७।२)
te śīghram anugacchāmo yatra droṇo vyavasthitaḥ |
काका इव महानागं मा वै हन्युर् यतव्रतम् ॥ (२७।३)
kākā iva mahānāgaṃ mā vai hanyur yatavratam ||
राधेयस्य वचः श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्तदा । (२८।२)
rādheyasya vacaḥ śrutvā rājā duryodhanastadā |
भ्रातृभिः सहितो राजन् प्रायाद् द्रोणरथं प्रति ॥ (२८।३)
bhrātṛbhiḥ sahito rājan prāyād droṇarathaṃ prati ||
तत्रारावो महान् आसीद् एकं द्रोणं जिघांसताम् । (२९।१)
tatrārāvo mahān āsīd ekaṃ droṇaṃ jighāṃsatām |
पाण्डवानां निवृत्तानां नानावर्णैर् हयोत्तमैः ॥ (२९।२)
pāṇḍavānāṃ nivṛttānāṃ nānāvarṇair hayottamaiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.