भीष्म उवाच । (१।१)

यान् अङ्गिराः क्षत्रधर्मान् उतथ्यो ब्रह्मवित्तमः । (१।२)

मान्धात्रे यौवनाश्वाय प्रीतिमान् अभ्यभाषत ॥ (१।३)

स यथानुशशासैनम् उतथ्यो ब्रह्मवित्तमः । (२।१)

तत् ते सर्वं प्रवक्ष्यामि निखिलेन युधिष्ठिर ॥ (२।२)

उतथ्य उवाच । (३।१)

धर्माय राजा भवति न कामकरणाय तु । (३।२)

मान्धातर् एवं जानीहि राजा लोकस्य रक्षिता ॥ (३।३)

राजा चरति वै धर्मं देवत्वायैव गच्छति । (४।१)

न चेद् धर्मं स चरति नरकायैव गच्छति ॥ (४।२)

धर्मे तिष्ठन्ति भूतानि धर्मो राजनि तिष्ठति । (५।१)

तं राजा साधु यः शास्ति स राजा पृथिवीपतिः ॥ (५।२)

राजा परमधर्मात्मा लक्ष्मीवान् पाप उच्यते । (६।१)

देवाश्च गर्हां गच्छन्ति धर्मो नास्तीति चोच्यते ॥ (६।२)

अधर्मे वर्तमानानाम् अर्थसिद्धिः प्रदृश्यते । (७।१)

तद् एव मङ्गलं सर्वं लोकः समनुवर्तते ॥ (७।२)

उच्छिद्यते धर्मवृत्तम् अधर्मो वर्तते महान् । (८।१)

भयम् आहुर् दिवारात्रं यदा पापो न वार्यते ॥ (८।२)

न वेदान् अनुवर्तन्ति व्रतवन्तो द्विजातयः । (९।१)

न यज्ञांस्तन्वते विप्रा यदा पापो न वार्यते ॥ (९।२)

वध्यानाम् इव सर्वेषां मनो भवति विह्वलम् । (१०।१)

मनुष्याणां महाराज यदा पापो न वार्यते ॥ (१०।२)

उभौ लोकावभिप्रेक्ष्य राजानम् ऋषयः स्वयम् । (११।१)

असृजन् सुमहद् भूतम् अयं धर्मो भविष्यति ॥ (११।२)

यस्मिन् धर्मो विराजेत तं राजानं प्रचक्षते । (१२।१)

यस्मिन् विलीयते धर्मस् तं देवा वृषलं विदुः ॥ (१२।२)

वृषो हि भगवान् धर्मो यस्तस्य कुरुते ह्यलम् । (१३।१)

वृषलं तं विदुर् देवास्तस्माद् धर्मं न लोपयेत् ॥ (१३।२)

धर्मे वर्धति वर्धन्ति सर्वभूतानि सर्वदा । (१४।१)

तस्मिन् ह्रसति हीयन्ते तस्माद् धर्मं प्रवर्धयेत् ॥ (१४।२)

धनात् स्रवति धर्मो हि धारणाद् वेति निश्चयः । (१५।१)

अकार्याणां मनुष्येन्द्र स सीमान्तकरः स्मृतः ॥ (१५।२)

प्रभवार्थं हि भूतानां धर्मः सृष्टः स्वयंभुवा । (१६।१)

तस्मात् प्रवर्धयेद् धर्मं प्रजानुग्रहकारणात् ॥ (१६।२)

तस्माद्धि राजशार्दूल धर्मः श्रेष्ठ इति स्मृतः । (१७।१)

स राजा यः प्रजाः शास्ति साधुकृत् पुरुषर्षभः ॥ (१७।२)

कामक्रोधावनादृत्य धर्मम् एवानुपालयेत् । (१८।१)

धर्मः श्रेयस्करतमो राज्ञां भरतसत्तम ॥ (१८।२)

धर्मस्य ब्राह्मणा योनिस्तस्मात् तान् पूजयेत् सदा । (१९।१)

ब्राह्मणानां च मान्धातः कामान् कुर्याद् अमत्सरी ॥ (१९।२)

तेषां ह्य् अकामकरणाद् राज्ञः संजायते भयम् । (२०।१)

मित्राणि च न वर्धन्ते तथामित्रीभवन्त्यपि ॥ (२०।२)

ब्राह्मणान् वै तदासूयाद् यदा वैरोचनो बलिः । (२१।१)

अथास्माच्छ्रीर् अपाक्रामद् यास्मिन् आसीत् प्रतापिनी ॥ (२१।२)

ततस्तस्माद् अपक्रम्य सागच्छत् पाकशासनम् । (२२।१)

अथ सो ऽन्वतपत् पश्चाच्छ्रियं दृष्ट्वा पुरंदरे ॥ (२२।२)

एतत् फलम् असूयाया अभिमानस्य चाभिभो । (२३।१)

तस्माद् बुध्यस्व मान्धातर् मा त्वा जह्यात् प्रतापिनी ॥ (२३।२)

दर्पो नाम श्रियः पुत्रो जज्ञे ऽधर्माद् इति श्रुतिः । (२४।१)

तेन देवासुरा राजन्नीताः सुबहुशो वशम् ॥ (२४।२)

राजर्षयश्च बहवस्तस्माद् बुध्यस्व पार्थिव । (२५।१)

राजा भवति तं जित्वा दासस्तेन पराजितः ॥ (२५।२)

स यथा दर्पसहितम् अधर्मं नानुसेवसे । (२६।१)

तथा वर्तस्व मान्धातश्चिरं चेत् स्थातुम् इच्छसि ॥ (२६।२)

मत्तात् प्रमत्तात् पोगण्डाद् उन्मत्ताच्च विशेषतः । (२७।१)

तदभ्यासाद् उपावर्ताद् अहितानां च सेवनात् ॥ (२७।२)

निगृहीताद् अमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः । (२८।१)

पर्वताद् विषमाद् दुर्गाद्धस्तिनो ऽश्वात् सरीसृपात् ॥ (२८।२)

एतेभ्यो नित्ययत्तः स्यान्नक्तंचर्यां च वर्जयेत् । (२९।१)

अत्यायं चातिमानं च दम्भं क्रोधं च वर्जयेत् ॥ (२९।२)

अविज्ञातासु च स्त्रीषु क्लीबासु स्वैरिणीषु च । (३०।१)

परभार्यासु कन्यासु नाचरेन्मैथुनं नृपः ॥ (३०।२)

कुलेषु पापरक्षांसि जायन्ते वर्णसंकरात् । (३१।१)

अपुमांसो ऽङ्गहीनाश्च स्थूलजिह्वा विचेतसः ॥ (३१।२)

एते चान्ये च जायन्ते यदा राजा प्रमाद्यति । (३२।१)

तस्माद् राज्ञा विशेषेण वर्तितव्यं प्रजाहिते ॥ (३२।२)

क्षत्रियस्य प्रमत्तस्य दोषः संजायते महान् । (३३।१)

अधर्माः सम्प्रवर्तन्ते प्रजासंकरकारकाः ॥ (३३।२)

अशीते विद्यते शीतं शीते शीतं न विद्यते । (३४।१)

अवृष्टिर् अतिवृष्टिश्च व्याधिश्चाविशति प्रजाः ॥ (३४।२)

नक्षत्राण्युपतिष्ठन्ति ग्रहा घोरास्तथापरे । (३५।१)

उत्पाताश्चात्र दृश्यन्ते बहवो राजनाशनाः ॥ (३५।२)

अरक्षितात्मा यो राजा प्रजाश्चापि न रक्षति । (३६।१)

प्रजाश्च तस्य क्षीयन्ते ताश्च सो ऽनु विनश्यति ॥ (३६।२)

द्वावाददाते ह्येकस्य द्वयोश्च बहवो ऽपरे । (३७।१)

कुमार्यः सम्प्रलुप्यन्ते तदाहुर् नृपदूषणम् ॥ (३७।२)

ममैतद् इति नैकस्य मनुष्येष्ववतिष्ठते । (३८।१)

त्यक्त्वा धर्मं यदा राजा प्रमादम् अनुतिष्ठति ॥ (३८।२)