MBh, 5, 76
Select a line for its word-by-word analysis.
उक्तं युधिष्ठिरेणैव यावद् वाच्यं जनार्दन । (१।२)
uktaṃ yudhiṣṭhireṇaiva yāvad vācyaṃ janārdana |
तव वाक्यं तु मे श्रुत्वा प्रतिभाति परंतप ॥ (१।३)
tava vākyaṃ tu me śrutvā pratibhāti paraṃtapa ||
नैव प्रशमम् अत्र त्वं मन्यसे सुकरं प्रभो । (२।१)
naiva praśamam atra tvaṃ manyase sukaraṃ prabho |
लोभाद् वा धृतराष्ट्रस्य दैन्याद् वा समुपस्थितात् ॥ (२।२)
lobhād vā dhṛtarāṣṭrasya dainyād vā samupasthitāt ||
तद् इदं भाषितं वाक्यं तथा च न तथैव च । (४।१)
tad idaṃ bhāṣitaṃ vākyaṃ tathā ca na tathaiva ca |
न चैतद् एवं द्रष्टव्यम् असाध्यम् इति किंचन ॥ (४।२)
na caitad evaṃ draṣṭavyam asādhyam iti kiṃcana ||
किं चैतन्मन्यसे कृच्छ्रम् अस्माकं पापम् आदितः । (५।१)
kiṃ caitanmanyase kṛcchram asmākaṃ pāpam āditaḥ |
कुर्वन्ति तेषां कर्माणि येषां नास्ति फलोदयः ॥ (५।२)
kurvanti teṣāṃ karmāṇi yeṣāṃ nāsti phalodayaḥ ||
संपाद्यमानं सम्यक् च स्यात् कर्म सफलं प्रभो । (६।१)
saṃpādyamānaṃ samyak ca syāt karma saphalaṃ prabho |
स तथा कृष्ण वर्तस्व यथा शर्म भवेत् परैः ॥ (६।२)
sa tathā kṛṣṇa vartasva yathā śarma bhavet paraiḥ ||
कुरूणां पाण्डवानां च प्रतिपत्स्व निरामयम् । (८।१)
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca pratipatsva nirāmayam |
अस्मद्धितम् अनुष्ठातुं न मन्ये तव दुष्करम् ॥ (८।२)
asmaddhitam anuṣṭhātuṃ na manye tava duṣkaram ||
चिकीर्षितम् अथान्यत् ते तस्मिन् वीर दुरात्मनि । (१०।१)
cikīrṣitam athānyat te tasmin vīra durātmani |
भविष्यति तथा सर्वं यथा तव चिकीर्षितम् ॥ (१०।२)
bhaviṣyati tathā sarvaṃ yathā tava cikīrṣitam ||
शर्म तैः सह वा नो ऽस्तु तव वा यच्चिकीर्षितम् । (११।१)
śarma taiḥ saha vā no 'stu tava vā yaccikīrṣitam |
विचार्यमाणो यः कामस्तव कृष्ण स नो गुरुः ॥ (११।२)
vicāryamāṇo yaḥ kāmastava kṛṣṇa sa no guruḥ ||
न स नार्हति दुष्टात्मा वधं ससुतबान्धवः । (१२।१)
na sa nārhati duṣṭātmā vadhaṃ sasutabāndhavaḥ |
येन धर्मसुते दृष्ट्वा न सा श्रीर् उपमर्षिता ॥ (१२।२)
yena dharmasute dṛṣṭvā na sā śrīr upamarṣitā ||
कथं हि पुरुषो जातः क्षत्रियेषु धनुर्धरः । (१४।१)
kathaṃ hi puruṣo jātaḥ kṣatriyeṣu dhanurdharaḥ |
समाहूतो निवर्तेत प्राणत्यागे ऽप्युपस्थिते ॥ (१४।२)
samāhūto nivarteta prāṇatyāge 'pyupasthite ||
अधर्मेण जितान् दृष्ट्वा वने प्रव्रजितांस्तथा । (१५।१)
adharmeṇa jitān dṛṣṭvā vane pravrajitāṃstathā |
वध्यतां मम वार्ष्णेय निर्गतो ऽसौ सुयोधनः ॥ (१५।२)
vadhyatāṃ mama vārṣṇeya nirgato 'sau suyodhanaḥ ||
न चैतद् अद्भुतं कृष्ण मित्रार्थे यच्चिकीर्षसि । (१६।१)
na caitad adbhutaṃ kṛṣṇa mitrārthe yaccikīrṣasi |
क्रिया कथं नु मुख्या स्यान्मृदुना वेतरेण वा ॥ (१६।२)
kriyā kathaṃ nu mukhyā syānmṛdunā vetareṇa vā ||
अथवा मन्यसे ज्यायान् वधस्तेषाम् अनन्तरम् । (१७।१)
athavā manyase jyāyān vadhasteṣām anantaram |
तद् एव क्रियताम् आशु न विचार्यम् अतस्त्वया ॥ (१७।२)
tad eva kriyatām āśu na vicāryam atastvayā ||
परिक्लिष्टा सभामध्ये तच्च तस्यापि मर्षितम् ॥ (१८।२)
parikliṣṭā sabhāmadhye tacca tasyāpi marṣitam ||
स नाम सम्यग् वर्तेत पाण्डवेष्विति माधव । (१९।१)
sa nāma samyag varteta pāṇḍaveṣviti mādhava |
न मे संजायते बुद्धिर् बीजम् उप्तम् इवोषरे ॥ (१९।२)
na me saṃjāyate buddhir bījam uptam ivoṣare ||
तस्माद् यन्मन्यसे युक्तं पाण्डवानां च यद्धितम् । (२०।१)
tasmād yanmanyase yuktaṃ pāṇḍavānāṃ ca yaddhitam |
तद् आशु कुरु वार्ष्णेय यन्नः कार्यम् अनन्तरम् ॥ (२०।२)
tad āśu kuru vārṣṇeya yannaḥ kāryam anantaram ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.