मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

यदाभिषिक्तो भगवान् सेनापत्येन पावकिः । (१।२)

तदा सम्प्रस्थितः श्रीमान् हृष्टो भद्रवटं हरः । (१।३)

रथेनादित्यवर्णेन पार्वत्या सहितः प्रभुः ॥ (१।४)

सहस्रं तस्य सिंहानां तस्मिन् युक्तं रथोत्तमे । (२।१)

उत्पपात दिवं शुभ्रं कालेनाभिप्रचोदितः ॥ (२।२)

ते पिबन्त इवाकाशं त्रासयन्तश् चराचरान् । (३।१)

सिंहा नभस्यगच्छन्त नदन्तश् चारुकेसराः ॥ (३।२)

तस्मिन् रथे पशुपतिः स्थितो भात्युमया सह । (४।१)

विद्युता सहितः सूर्यः सेन्द्रचापे घने यथा ॥ (४।२)

अग्रतस् तस्य भगवान् धनेशो गुह्यकैः सह । (५।१)

आस्थाय रुचिरं याति पुष्पकं नरवाहनः ॥ (५।२)

ऐरावतं समास्थाय शक्रश् चापि सुरैः सह । (६।१)

पृष्ठतो ऽनुययौ यान्तं वरदं वृषभध्वजम् ॥ (६।२)

जम्भकैर् यक्षरक्षोभिः स्रग्विभिः समलंकृतः । (७।१)

यात्यमोघो महायक्षो दक्षिणं पक्षम् आस्थितः ॥ (७।२)

तस्य दक्षिणतो देवा मरुतश् चित्रयोधिनः । (८।१)

गच्छन्ति वसुभिः सार्धं रुद्रैश् च सह संगताः ॥ (८।२)

यमश् च मृत्युना सार्धं सर्वतः परिवारितः । (९।१)

घोरैर् व्याधिशतैर् याति घोररूपवपुस् तथा ॥ (९।२)

यमस्य पृष्ठतश् चैव घोरस् त्रिशिखरः शितः । (१०।१)

विजयो नाम रुद्रस्य याति शूलः स्वलंकृतः ॥ (१०।२)

तम् उग्रपाशो वरुणो भगवान् सलिलेश्वरः । (११।१)

परिवार्य शनैर् याति यादोभिर् विविधैर् वृतः ॥ (११।२)

पृष्ठतो विजयस्यापि याति रुद्रस्य पट्टिशः । (१२।१)

गदामुसलशक्त्याद्यैर् वृतः प्रहरणोत्तमैः ॥ (१२।२)

पट्टिशं त्वन्वगाद् राजंश् छत्त्रं रौद्रं महाप्रभम् । (१३।१)

कमण्डलुश् चाप्यनु तं महर्षिगणसंवृतः ॥ (१३।२)

तस्य दक्षिणतो भाति दण्डो गच्छञ्श्रिया वृतः । (१४।१)

भृग्वङ्गिरोभिः सहितो देवैश् चाप्यभिपूजितः ॥ (१४।२)

एषां तु पृष्ठतो रुद्रो विमले स्यन्दने स्थितः । (१५।१)

याति संहर्षयन् सर्वांस् तेजसा त्रिदिवौकसः ॥ (१५।२)

ऋषयश् चैव देवाश् च गन्धर्वा भुजगास् तथा । (१६।१)

नद्यो नदा द्रुमाश् चैव तथैवाप्सरसां गणाः ॥ (१६।२)

नक्षत्राणि ग्रहाश् चैव देवानां शिशवश् च ये । (१७।१)

स्त्रियश् च विविधाकारा यान्ति रुद्रस्य पृष्ठतः । (१७।२)

सृजन्त्यः पुष्पवर्षाणि चारुरूपा वराङ्गनाः ॥ (१७।३)

पर्जन्यश् चाप्यनुययौ नमस्कृत्य पिनाकिनम् । (१८।१)

छत्त्रं तु पाण्डुरं सोमस् तस्य मूर्धन्य् अधारयत् । (१८।२)

चामरे चापि वायुश् च गृहीत्वाग्निश् च विष्ठितौ ॥ (१८।३)

शक्रश् च पृष्ठतस् तस्य याति राजञ्श्रिया वृतः । (१९।१)

सह राजर्षिभिः सर्वैः स्तुवानो वृषकेतनम् ॥ (१९।२)

गौरी विद्याथ गान्धारी केशिनी मित्रसाह्वया । (२०।१)

सावित्र्या सह सर्वास् ताः पार्वत्या यान्ति पृष्ठतः ॥ (२०।२)

तत्र विद्यागणाः सर्वे ये केचित् कविभिः कृताः । (२१।१)

यस्य कुर्वन्ति वचनं सेन्द्रा देवाश् चमूमुखे ॥ (२१।२)

स गृहीत्वा पताकां तु यात्यग्रे राक्षसो ग्रहः । (२२।१)

व्यापृतस् तु श्मशाने यो नित्यं रुद्रस्य वै सखा । (२२।२)

पिङ्गलो नाम यक्षेन्द्रो लोकस्यानन्ददायकः ॥ (२२।३)

एभिः स सहितस् तत्र ययौ देवो यथासुखम् । (२३।१)

अग्रतः पृष्ठतश् चैव न हि तस्य गतिर् ध्रुवा ॥ (२३।२)

रुद्रं सत्कर्मभिर् मर्त्याः पूजयन्तीह दैवतम् । (२४।१)

शिवम् इत्येव यं प्राहुर् ईशं रुद्रं पिनाकिनम् । (२४।२)

भावैस् तु विविधाकारैः पूजयन्ति महेश्वरम् ॥ (२४।३)

देवसेनापतिस् त्वेवं देवसेनाभिर् आवृतः । (२५।१)

अनुगच्छति देवेशं ब्रह्मण्यः कृत्तिकासुतः ॥ (२५।२)

अथाब्रवीन् महासेनं महादेवो बृहद्वचः । (२६।१)

सप्तमं मारुतस्कन्धं रक्ष नित्यम् अतन्द्रितः ॥ (२६।२)

स्कन्द उवाच । (२७।१)

सप्तमं मारुतस्कन्धं पालयिष्याम्यहं प्रभो । (२७।२)

यद् अन्यद् अपि मे कार्यं देव तद् वद माचिरम् ॥ (२७।३)

रुद्र उवाच । (२८।१)

कार्येष्वहं त्वया पुत्र संद्रष्टव्यः सदैव हि । (२८।२)

दर्शनान् मम भक्त्या च श्रेयः परम् अवाप्स्यसि ॥ (२८।३)

मार्कण्डेय उवाच । (२९।१)

इत्युक्त्वा विससर्जैनं परिष्वज्य महेश्वरः । (२९।२)

विसर्जिते ततः स्कन्दे बभूवौत्पातिकं महत् । (२९।३)

सहसैव महाराज देवान् सर्वान् प्रमोहयत् ॥ (२९।४)

जज्वाल खं सनक्षत्रं प्रमूढं भुवनं भृशम् । (३०।१)

चचाल व्यनदच्चोर्वी तमोभूतं जगत् प्रभो ॥ (३०।२)

ततस् तद् दारुणं दृष्ट्वा क्षुभितः शंकरस् तदा । (३१।१)

उमा चैव महाभागा देवाश् च समहर्षयः ॥ (३१।२)

ततस् तेषु प्रमूढेषु पर्वताम्बुदसंनिभम् । (३२।१)

नानाप्रहरणं घोरम् अदृश्यत महद् बलम् ॥ (३२।२)

तद्धि घोरम् असंख्येयं गर्जच्च विविधा गिरः । (३३।१)

अभ्यद्रवद् रणे देवान् भगवन्तं च शंकरम् ॥ (३३।२)

तैर् विसृष्टान्यनीकेषु बाणजालान्यनेकशः । (३४।१)

पर्वताश् च शतघ्न्यश् च प्रासाश् च परिघा गदाः ॥ (३४।२)

निपतद्भिश् च तैर् घोरैर् देवानीकं महायुधैः । (३५।१)

क्षणेन व्यद्रवत् सर्वं विमुखं चाप्यदृश्यत ॥ (३५।२)

निकृत्तयोधनागाश्वं कृत्तायुधमहारथम् । (३६।१)

दानवैर् अर्दितं सैन्यं देवानां विमुखं बभौ ॥ (३६।२)

असुरैर् वध्यमानं तत् पावकैर् इव काननम् । (३७।१)

अपतद् दग्धभूयिष्ठं महाद्रुमवनं यथा ॥ (३७।२)

ते विभिन्नशिरोदेहाः प्रच्यवन्ते दिवौकसः । (३८।१)

न नाथम् अध्यगच्छन्त वध्यमाना महारणे ॥ (३८।२)

अथ तद् विद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वा देवः पुरंदरः । (३९।१)

आश्वासयन्न् उवाचेदं बलवद् दानवार्दितम् ॥ (३९।२)

भयं त्यजत भद्रं वः शूराः शस्त्राणि गृह्णत । (४०।१)

कुरुध्वं विक्रमे बुद्धिं मा वः काचिद् व्यथा भवेत् ॥ (४०।२)

जयतैनान् सुदुर्वृत्तान् दानवान् घोरदर्शनान् । (४१।१)

अभिद्रवत भद्रं वो मया सह महासुरान् ॥ (४१।२)

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा समाश्वस्ता दिवौकसः । (४२।१)

दानवान् प्रत्ययुध्यन्त शक्रं कृत्वा व्यपाश्रयम् ॥ (४२।२)

ततस् ते त्रिदशाः सर्वे मरुतश् च महाबलाः । (४३।१)

प्रत्युद्ययुर् महावेगाः साध्याश् च वसुभिः सह ॥ (४३।२)

तैर् विसृष्टान्यनीकेषु क्रुद्धैः शस्त्राणि संयुगे । (४४।१)

शराश् च दैत्यकायेषु पिबन्ति स्मासृगुल्बणम् ॥ (४४।२)

तेषां देहान् विनिर्भिद्य शरास् ते निशितास् तदा । (४५।१)

निष्पतन्तो ऽदृश्यन्त नगेभ्य इव पन्नगाः ॥ (४५।२)

तानि दैत्यशरीराणि निर्भिन्नानि स्म सायकैः । (४६।१)

अपतन् भूतले राजंश् छिन्नाभ्राणीव सर्वशः ॥ (४६।२)

ततस् तद् दानवं सैन्यं सर्वैर् देवगणैर् युधि । (४७।१)

त्रासितं विविधैर् बाणैः कृतं चैव पराङ्मुखम् ॥ (४७।२)

अथोत्क्रुष्टं तदा हृष्टैः सर्वैर् देवैर् उदायुधैः । (४८।१)

संहतानि च तूर्याणि तदा सर्वाण्यनेकशः ॥ (४८।२)

एवम् अन्योन्यसंयुक्तं युद्धम् आसीत् सुदारुणम् । (४९।१)

देवानां दानवानां च मांसशोणितकर्दमम् ॥ (४९।२)

अनयो देवलोकस्य सहसैव व्यदृश्यत । (५०।१)

तथा हि दानवा घोरा विनिघ्नन्ति दिवौकसः ॥ (५०।२)

ततस् तूर्यप्रणादाश् च भेरीणां च महास्वनाः । (५१।१)

बभूवुर् दानवेन्द्राणां सिंहनादाश् च दारुणाः ॥ (५१।२)

अथ दैत्यबलाद् घोरान् निष्पपात महाबलः । (५२।१)

दानवो महिषो नाम प्रगृह्य विपुलं गिरिम् ॥ (५२।२)

ते तं घनैर् इवादित्यं दृष्ट्वा संपरिवारितम् । (५३।१)

समुद्यतगिरिं राजन् व्यद्रवन्त दिवौकसः ॥ (५३।२)

अथाभिद्रुत्य महिषो देवांश् चिक्षेप तं गिरिम् । (५४।१)

पतता तेन गिरिणा देवसैन्यस्य पार्थिव । (५४।२)

भीमरूपेण निहतम् अयुतं प्रापतद् भुवि ॥ (५४।३)

अथ तैर् दानवैः सार्धं महिषस् त्रासयन् सुरान् । (५५।१)

अभ्यद्रवद् रणे तूर्णं सिंहः क्षुद्रमृगान् इव ॥ (५५।२)

तम् आपतन्तं महिषं दृष्ट्वा सेन्द्रा दिवौकसः । (५६।१)

व्यद्रवन्त रणे भीता विशीर्णायुधकेतनाः ॥ (५६।२)

ततः स महिषः क्रुद्धस् तूर्णं रुद्ररथं ययौ । (५७।१)

अभिद्रुत्य च जग्राह रुद्रस्य रथकूबरम् ॥ (५७।२)

यदा रुद्ररथं क्रुद्धो महिषः सहसा गतः । (५८।१)

रेसतू रोदसी गाढं मुमुहुश् च महर्षयः ॥ (५८।२)

व्यनदंश् च महाकाया दैत्या जलधरोपमाः । (५९।१)

आसीच्च निश्चितं तेषां जितम् अस्माभिर् इत्युत ॥ (५९।२)

तथाभूते तु भगवान् नावधीन् महिषं रणे । (६०।१)

सस्मार च तदा स्कन्दं मृत्युं तस्य दुरात्मनः ॥ (६०।२)

महिषो ऽपि रथं दृष्ट्वा रौद्रं रुद्रस्य नानदत् । (६१।१)

देवान् संत्रासयंश्चापि दैत्यांश्चापि प्रहर्षयन् ॥ (६१।२)

ततस् तस्मिन् भये घोरे देवानां समुपस्थिते । (६२।१)

आजगाम महासेनः क्रोधात् सूर्य इव ज्वलन् ॥ (६२।२)

लोहिताम्बरसंवीतो लोहितस्रग्विभूषणः । (६३।१)

लोहितास्यो महाबाहुर् हिरण्यकवचः प्रभुः ॥ (६३।२)

रथम् आदित्यसंकाशम् आस्थितः कनकप्रभम् । (६४।१)

तं दृष्ट्वा दैत्यसेना सा व्यद्रवत् सहसा रणे ॥ (६४।२)

स चापि तां प्रज्वलितां महिषस्य विदारिणीम् । (६५।१)

मुमोच शक्तिं राजेन्द्र महासेनो महाबलः ॥ (६५।२)

सा मुक्ताभ्यहनच्छक्तिर् महिषस्य शिरो महत् । (६६।१)

पपात भिन्ने शिरसि महिषस् त्यक्तजीवितः ॥ (६६।२)

क्षिप्ताक्षिप्ता तु सा शक्तिर् हत्वा शत्रून् सहस्रशः । (६७।१)

स्कन्दहस्तम् अनुप्राप्ता दृश्यते देवदानवैः ॥ (६७।२)

प्रायः शरैर् विनिहता महासेनेन धीमता । (६८।१)

शेषा दैत्यगणा घोरा भीतास् त्रस्ता दुरासदैः । (६८।२)

स्कन्दस्य पार्षदैर् हत्वा भक्षिताः शतसंघशः ॥ (६८।३)

दानवान् भक्षयन्तस् ते प्रपिबन्तश् च शोणितम् । (६९।१)

क्षणान् निर्दानवं सर्वम् अकार्षुर् भृशहर्षिताः ॥ (६९।२)

तमांसीव यथा सूर्यो वृक्षान् अग्निर् घनान् खगः । (७०।१)

तथा स्कन्दो ऽजयच्छत्रून् स्वेन वीर्येण कीर्तिमान् ॥ (७०।२)

सम्पूज्यमानस् त्रिदशैर् अभिवाद्य महेश्वरम् । (७१।१)

शुशुभे कृत्तिकापुत्रः प्रकीर्णांशुर् इवांशुमान् ॥ (७१।२)

नष्टशत्रुर् यदा स्कन्दः प्रयातश् च महेश्वरम् । (७२।१)

अथाब्रवीन् महासेनं परिष्वज्य पुरंदरः ॥ (७२।२)

ब्रह्मदत्तवरः स्कन्द त्वयायं महिषो हतः । (७३।१)

देवास् तृणमया यस्य बभूवुर् जयतां वर । (७३।२)

सो ऽयं त्वया महाबाहो शमितो देवकण्टकः ॥ (७३।३)

शतं महिषतुल्यानां दानवानां त्वया रणे । (७४।१)

निहतं देवशत्रूणां यैर् वयं पूर्वतापिताः ॥ (७४।२)

तावकैर् भक्षिताश् चान्ये दानवाः शतसंघशः । (७५।१)

अजेयस् त्वं रणे ऽरीणाम् उमापतिर् इव प्रभुः ॥ (७५।२)

एतत् ते प्रथमं देव ख्यातं कर्म भविष्यति । (७६।१)

त्रिषु लोकेषु कीर्तिश् च तवाक्षय्या भविष्यति । (७६।२)

वशगाश् च भविष्यन्ति सुरास् तव सुरात्मज ॥ (७६।३)

महासेनेत्येवम् उक्त्वा निवृत्तः सह दैवतैः । (७७।१)

अनुज्ञातो भगवता त्र्यम्बकेन शचीपतिः ॥ (७७।२)

गतो भद्रवटं रुद्रो निवृत्ताश् च दिवौकसः । (७८।१)

उक्ताश् च देवा रुद्रेण स्कन्दं पश्यत माम् इव ॥ (७८।२)

स हत्वा दानवगणान् पूज्यमानो महर्षिभिः । (७९।१)

एकाह्नैवाजयत् सर्वं त्रैलोक्यं वह्निनन्दनः ॥ (७९।२)

स्कन्दस्य य इदं जन्म पठते सुसमाहितः । (८०।१)

स पुष्टिम् इह सम्प्राप्य स्कन्दसालोक्यताम् इयात् ॥ (८०।२)