वैशंपायन उवाच । (१।१)

पाण्डोर् अवभृथं कृत्वा देवकल्पा महर्षयः । (१।२)

ततो मन्त्रम् अकुर्वन्त ते समेत्य तपस्विनः ॥ (१।३)

हित्वा राज्यं च राष्ट्रं च स महात्मा महातपाः । (२।१)

अस्मिन् स्थाने तपस्तप्तुं तापसाञ्शरणं गतः ॥ (२।२)

स जातमात्रान् पुत्रांश्च दारांश्च भवताम् इह । (३।१)

प्रदायोपनिधिं राजा पाण्डुः स्वर्गम् इतो गतः । (३।२)

तस्येमान् आत्मजान् देहं भार्यां च सुमहात्मनः । (३।३)

स्वराष्ट्रं गृह्य गच्छामो धर्म एष हि नः स्मृतः । (३।४)

तस्मात् कृत्यं परीक्षध्वम् इति होवाच धर्मवित् । (३।५)

शुकः परमकल्याणो गिरा समभिभाषत ॥ (३।६)

ते परस्परम् आमन्त्र्य सर्वभूतहिते रताः । (४।१)

धर्मं चैव पुरस्कृत्य श्रेष्ठां मतिम् अकुर्वत । (४।२)

कुरुक्षेत्रम् इतः कुन्तीं तां सपुत्रां नयामहे । (४।३)

पाण्डोः पुत्रान् पुरस्कृत्य नगरं नागसाह्वयम् ॥ (४।४)

उदारमनसः सिद्धा गमने चक्रिरे मनः । (५।१)

भीष्माय पाण्डवान् दातुं धृतराष्ट्राय चैव हि ॥ (५।२)

तस्मिन्न् एव क्षणे सर्वे तान् आदाय प्रतस्थिरे । (६।१)

पाण्डोर् दारांश्च पुत्रांश्च शरीरं चैव तापसाः । (६।२)

आदाय प्रस्थिताः सर्वे शतशृङ्गान् नगोत्तमात् ॥ (६।३)

सुखिनी सा पुरा भूत्वा सततं पुत्रवत्सला । (७।१)

प्रपन्ना दीर्घम् अध्वानं संक्षिप्तं तद् अमन्यत ॥ (७।२)

सा नदीर्घेण कालेन सम्प्राप्ता कुरुजाङ्गलम् । (८।१)

वर्धमानपुरद्वारम् आससाद यशस्विनी । (८।२)

द्वारिणं तापसा ऊचू राजानं च प्रकाशय । (८।३)

ते तु गत्वा क्षणेनैव सभायां विनिवेदिताः ॥ (८।४)

तं चारणसहस्राणां मुनीनाम् आगमं तदा । (९।१)

श्रुत्वा नागपुरे नॄणां विस्मयः समजायत ॥ (९।२)

मुहूर्तोदित आदित्ये सर्वे धर्मपुरस्कृताः । (१०।१)

सदारास्तापसान् द्रष्टुं निर्ययुः पुरवासिनः ॥ (१०।२)

स्त्रीसंघाः क्षत्रसंघाश्च यानसंघान् समास्थिताः । (११।१)

ब्राह्मणैः सह निर्जग्मुर् ब्राह्मणानां च योषितः ॥ (११।२)

तथा विट्शूद्रसंघानां महान् व्यतिकरो ऽभवत् । (१२।१)

न कश्चिद् अकरोद् ईर्ष्याम् अभवन् धर्मबुद्धयः ॥ (१२।२)

तथा भीष्मः शांतनवः सोमदत्तो ऽथ बाह्लिकः । (१३।१)

प्रज्ञाचक्षुश्च राजर्षिः क्षत्ता च विदुरः स्वयम् ॥ (१३।२)

सा च सत्यवती देवी कौसल्या च यशस्विनी । (१४।१)

राजदारैः परिवृता गान्धारी च विनिर्ययौ ॥ (१४।२)

धृतराष्ट्रस्य दायादा दुर्योधनपुरोगमाः । (१५।१)

भूषिता भूषणैश्चित्रैः शतसंख्या विनिर्ययुः ॥ (१५।२)

तान् महर्षिगणान् सर्वाञ् शिरोभिर् अभिवाद्य च । (१६।१)

स्वागतं वचनं चोक्त्वा पाण्डोर् भवनम् आविशन् । (१६।२)

उपोपविविशुः सर्वे कौरव्याः सपुरोहिताः ॥ (१६।३)

तथैव शिरसा भूमावभिवाद्य प्रणम्य च । (१७।१)

उपोपविविशुः सर्वे पौरजानपदा अपि ॥ (१७।२)

तम् अकूजम् इवाज्ञाय जनौघं सर्वशस्तदा । (१८।१)

पूजयित्वा यथान्यायं पाद्येनार्घ्येण च प्रभो । (१८।२)

भीष्मो राज्यं च राष्ट्रं च महर्षिभ्यो न्यवेदयत् ॥ (१८।३)

तेषाम् अथो वृद्धतमः प्रत्युत्थाय जटाजिनी । (१९।१)

महर्षिमतम् आज्ञाय महर्षिर् इदम् अब्रवीत् ॥ (१९।२)

यः स कौरव्यदायादः पाण्डुर् नाम नराधिपः । (२०।१)

कामभोगान् परित्यज्य शतशृङ्गम् इतो गतः । (२०।२)

कामभोगान् परित्यज्य तपस्वी संबभूव ह । (२०।३)

स यथोक्तं तपस्तेपे तत्र मूलफलाशनः । (२०।४)

पत्नीभ्यां सह धर्मात्मा कंचित् कालम् अतन्द्रितः । (२०।५)

तेन वृत्तसमाचारैस्तपसा च तपस्विनः । (२०।६)

तोषितास्तापसास्तत्र शतशृङ्गनिवासिनः । (२०।७)

स्वर्गलोकं गन्तुकामं तापसा विनिवार्य तम् । (२०।८)

उद्यतं सह पत्नीभ्यां विप्रा वचनम् अब्रुवन् । (२०।९)

अनपत्यस्य राजेन्द्र पुण्यलोका न सन्ति ते । (२०।१०)

तस्माद् धर्मं च वायुं च महेन्द्रं च तथाश्विनौ । (२०।११)

आराधयस्व राजेन्द्र पत्नीभ्यां सह देवताः । (२०।१२)

तृप्ताः पुत्रान् प्रयच्छन्ति ऋणमुक्तो भविष्यसि । (२०।१३)

तपसा दिव्यचक्षुष्ट्वात् पश्यामस्ते तथा सुतान् । (२०।१४)

अस्माकं वचनं श्रुत्वा देवान् आराधयत् तदा । (२०।१५)

कुन्ती संप्रेषयामास देवरन्यायधर्मतः । (२०।१६)

स्वानाम् अन्यतमैर् नार्यः पुण्यैर् आख्यायिकैर् अपि । (२०।१७)

मुनेर् मन्त्रप्रभावेण शंकरांशाभियोगिनः । (२०।१८)

आहूय धर्मं वायुं च महेन्द्रं च तथाश्विनौ । (२०।१९)

असूत पुत्रान् कुन्ती च माद्री च द्वौ सुतावपि ॥ (२०।२०)

ब्रह्मचर्यव्रतस्थस्य तस्य दिव्येन हेतुना । (२१।१)

साक्षाद् धर्माद् अयं पुत्रस्तस्य जातो युधिष्ठिरः ॥ (२१।२)

तथेमं बलिनां श्रेष्ठं तस्य राज्ञो महात्मनः । (२२।१)

मातरिश्वा ददौ पुत्रं भीमं नाम महाबलम् ॥ (२२।२)

पुरुहूताद् अयं जज्ञे कुन्त्यां सत्यपराक्रमः । (२३।१)

यस्य कीर्तिर् महेष्वासान् सर्वान् अभिभविष्यति । (२३।२)

अस्मिञ् जाते महेष्वासे देवाः सेन्द्रास्तथाब्रुवन् । (२३।३)

मत्प्रसादाद् अयं जातः कुन्त्यां सत्यपराक्रमः । (२३।४)

अजेयो युधि जेतारीन् देवतादीन् न संशयः । (२३।५)

स लङ्घयित्वा हरिणा भुवो भारान् नियोजितः । (२३।६)

नरो माम् आविशत् कुन्ति विष्णोर् अर्धं नरं विदुः । (२३।७)

सो ऽहं त्वाम् आविशं भद्रे जातो ऽहं फल्गुनाह्वयः । (२३।८)

तस्माद् अजय्यो भुवने चतुर्दशभिर् अप्यसौ । (२३।९)

युधिष्ठिरो राजसूयं भ्रातृवीर्याद् अवाप्स्यति । (२३।१०)

इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा पाण्डुः प्रीतिम् अवाप सः । (२३।११)

एष जेता मनुष्यांश्च सर्वान् गन्धर्वराक्षसान् । (२३।१२)

एष दुर्योधनं कीर्त्या भारतांश्च विजेष्यति । (२३।१३)

वीरस्यैकस्य विक्रान्तैर् धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (२३।१४)

यक्ष्यते राजसूयाद्यैर् धर्म एवापरः सदा । (२३।१५)

विजित्य नृपतीन् सर्वान् कृत्वा च करदान् प्रभुः । (२३।१६)

स्वयं भोक्ष्यति धर्मात्मा पृथिवीं सागराम्बराम् । (२३।१७)

सुरासुरोरगांश्चैव वीर्याद् एकरथो जयेत् । (२३।१८)

अजातशत्रुर् धर्मात्मा पृथ्वैश्वर्याभिपूजितः ॥ (२३।१९)

यौ तु माद्री महेष्वासावसूत कुरुसत्तमौ । (२४।१)

अश्विभ्यां मनुजव्याघ्राविमौ तावपि तिष्ठतः । (२४।२)

नकुलः सहदेवश्च तावप्यमिततेजसौ । (२४।३)

पाण्डवौ नरशार्दूलाविमावप्यपराजितौ ॥ (२४।४)

चरता धर्मनित्येन वनवासं यशस्विना । (२५।१)

एष पैतामहो वंशः पाण्डुना पुनर् उद्धृतः ॥ (२५।२)

पुत्राणां जन्म वृद्धिं च वैदिकाध्ययनानि च । (२६।१)

पश्यतः सततं पाण्डोः शश्वत् प्रीतिर् अवर्धत ॥ (२६।२)

वर्तमानः सतां वृत्ते पुत्रलाभम् अवाप्य च । (२७।१)

पितृलोकं गतः पाण्डुर् इतः सप्तदशे ऽहनि ॥ (२७।२)

तं चितागतम् आज्ञाय वैश्वानरमुखे हुतम् । (२८।१)

प्रविष्टा पावकं माद्री हित्वा जीवितम् आत्मनः ॥ (२८।२)

सा गता सह तेनैव पतिलोकम् अनुव्रता । (२९।१)

तस्यास्तस्य च यत् कार्यं क्रियतां तदनन्तरम् । (२९।२)

भीष्मं च धृतराष्ट्रं च विदुरं च महामतिम् । (२९।३)

पृथां च शरणं प्राप्तां पाण्डवांश्च यशस्विनः । (२९।४)

यथावद् अनुगृह्णन्तां धर्मो ह्येष सनातनः । (२९।५)

एतेषां भरणं भीष्म महान् धर्मस्तथैव च । (२९।६)

क्षत्तुश्च धृतराष्ट्रस्य गान्धार्याश्च विशेषतः । (२९।७)

इमे शरीरे च तयोः पृथां च शरणागताम् । (२९।८)

तस्य पुत्रांश्च धर्मज्ञान् सर्वान् सत्कर्तुम् अर्हथ ॥ (२९।९)

इमे तयोः शरीरे द्वे सुताश्चेमे तयोर् वराः । (३०।१)

क्रियाभिर् अनुगृह्यन्तां सह मात्रा परंतपाः ॥ (३०।२)

प्रेतकार्ये च निर्वृत्ते पितृमेधं महायशाः । (३१।१)

लभतां सर्वधर्मज्ञः पाण्डुः कुरुकुलोद्वहः ॥ (३१।२)

एवम् उक्त्वा कुरून् सर्वान् कुरूणाम् एव पश्यताम् । (३२।१)

क्षणेनान्तर्हिताः सर्वे चारणा गुह्यकैः सह ॥ (३२।२)

गन्धर्वनगराकारं तत्रैवान्तर्हितं पुनः । (३३।१)

ऋषिसिद्धगणं दृष्ट्वा विस्मयं ते परं ययुः । (३३।२)

कौरवाः सहसोत्पत्य साधु साध्विति विस्मिताः ॥ (३३।३)