युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

शोकाद् दुःखाच्च मृत्योश्च त्रस्यन्ति प्राणिनः सदा । (१।२)

उभयं मे यथा न स्यात् तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

नारदस्य च संवादं समङ्गस्य च भारत ॥ (२।३)

नारद उवाच । (३।१)

उरसेव प्रणमसे बाहुभ्यां तरसीव च । (३।२)

सम्प्रहृष्टमना नित्यं विशोक इव लक्ष्यसे ॥ (३।३)

उद्वेगं नेह ते किंचित् सुसूक्ष्मम् अपि लक्षये । (४।१)

नित्यतृप्त इव स्वस्थो बालवच्च विचेष्टसे ॥ (४।२)

समङ्ग उवाच । (५।१)

भूतं भव्यं भविष्यच्च सर्वं सत्त्वेषु मानद । (५।२)

तेषां तत्त्वानि जानामि ततो न विमना ह्यहम् ॥ (५।३)

उपक्रमान् अहं वेद पुनर् एव फलोदयान् । (६।१)

लोके फलानि चित्राणि ततो न विमना ह्यहम् ॥ (६।२)

अगाधाश्चाप्रतिष्ठाश्च गतिमन्तश्च नारद । (७।१)

अन्धा जडाश्च जीवन्ति पश्यास्मान् अपि जीवतः ॥ (७।२)

विहितेनैव जीवन्ति अरोगाङ्गा दिवौकसः । (८।१)

बलवन्तो ऽबलाश्चैव तद्वद् अस्मान् सभाजय ॥ (८।२)

सहस्रिणश्च जीवन्ति जीवन्ति शतिनस्तथा । (९।१)

शाकेन चान्ये जीवन्ति पश्यास्मान् अपि जीवतः ॥ (९।२)

यदा न शोचेमहि किं नु न स्याद् धर्मेण वा नारद कर्मणा वा । (१०।१)

कृतान्तवश्यानि यदा सुखानि दुःखानि वा यन्न विधर्षयन्ति ॥ (१०।२)

यस्मै प्रज्ञां कथयन्ते मनुष्याः प्रज्ञामूलो हीन्द्रियाणां प्रसादः । (११।१)

मुह्यन्ति शोचन्ति यदेन्द्रियाणि प्रज्ञालाभो नास्ति मूढेन्द्रियस्य ॥ (११।२)

मूढस्य दर्पः स पुनर् मोह एव मूढस्य नायं न परो ऽस्ति लोकः । (१२।१)

न ह्येव दुःखानि सदा भवन्ति सुखस्य वा नित्यशो लाभ एव ॥ (१२।२)

भावात्मकं सम्परिवर्तमानं न मादृशः संज्वरं जातु कुर्यात् । (१३।१)

इष्टान् भोगान्नानुरुध्येत् सुखं वा न चिन्तयेद् दुःखम् अभ्यागतं वा ॥ (१३।२)

समाहितो न स्पृहयेत् परेषां नानागतं नाभिनन्देत लाभम् । (१४।१)

न चापि हृष्येद् विपुले ऽर्थलाभे तथार्थनाशे च न वै विषीदेत् ॥ (१४।२)

न बान्धवा न च वित्तं न कौली न च श्रुतं न च मन्त्रा न वीर्यम् । (१५।१)

दुःखात् त्रातुं सर्व एवोत्सहन्ते परत्र शीले न तु यान्ति शान्तिम् ॥ (१५।२)

नास्ति बुद्धिर् अयुक्तस्य नायोगाद् विद्यते सुखम् । (१६।१)

धृतिश्च दुःखत्यागश्चाप्युभयं नः सुखोदयम् ॥ (१६।२)

प्रियं हि हर्षजननं हर्ष उत्सेकवर्धनः । (१७।१)

उत्सेको नरकायैव तस्मात् तं संत्यजाम्यहम् ॥ (१७।२)

एताञ् शोकभयोत्सेकान्मोहनान् सुखदुःखयोः । (१८।१)

पश्यामि साक्षिवल् लोके देहस्यास्य विचेष्टनात् ॥ (१८।२)

अर्थकामौ परित्यज्य विशोको विगतज्वरः । (१९।१)

तृष्णामोहौ तु संत्यज्य चरामि पृथिवीम् इमाम् ॥ (१९।२)

न मृत्युतो न चाधर्मान्न लोभान्न कुतश्चन । (२०।१)

पीतामृतस्येवात्यन्तम् इह चामुत्र वा भयम् ॥ (२०।२)

एतद् ब्रह्मन् विजानामि महत् कृत्वा तपो ऽव्ययम् । (२१।१)

तेन नारद सम्प्राप्तो न मां शोकः प्रबाधते ॥ (२१।२)